GETEK DI NAV BAXN CIZRA BOTAN DE

 

Kon Re

- 3/4 -

   Li hotl, em av bi nivskarn ku ji her s pereyn Kurdistan yn din hatibn, ketin. Tev ji bo 2mn rojn and hunera Cizr hatibn. Ji Kurdistana bar; Birz Mueyyid Teyib helbestvan serok weanxaneya Sprz li Duhok, ji kurdistana Rojhilat; Celaleddn Nzam nivskar rojnamevanek gewre ye ji bajar Ormiy gelek kar xebatn w di war ferheng ziman kurd de hene,  ji Ewrupa; Firat Cewer nivskar, rojnamevan xwediy kovara Ndem a ku li Swd dihat weandin, ji Stenbol; Sam Tan nivskar serok Ensttuya kurd a Stenbol, ji Wan; Qahir Batey nivskar, ji Amed; Reyhan Sarhan Lal Lale ji helbestvann Amed.. hwd. Hem j gelek hunermendn bi nav deng ji ewrupa Kurdistan gihabn hotl, wek; Xero Ebbas, Aynr Dogan, Hekm Sefkan, ah Bedo, Ferhat Tun gelek komn huner.. L hj emre Sinemxan negihijtib..

   Li hotl ez av bi gelek kesan ketim, hin j hatibn, pirsa min dikirin; dixwestin min bibnin.. A rast, min j divb wan bibnim pirsan ji wan bikim. Di ser wan kesan de kak Abdulcebbar Cizr; ku di aredariya Cizr de kar dike, hem j serwext newarn Cizr derdor ye.. Li gel w min avokat Ridwan nas kir. Ez kak Ridwan  ketin giftgoyeke drok de li dor mr Bedirxan hevaln w y serhildan, Xan Mehmd Nrellah Beg.. rok dirje.. Daw avokat Ridwan, wek ddevan pirtkek Snan Hakan ji min re an, ku li dor kurdan di arf Osmaniyan de ye. Ez ji dil spasiya w dikim. L camran; Mrza, nis Ridwan din soz dabn, ku pit nvro me bibin Qesrika Gel em Zeytn. Weha dan var, me rka zozana girt ber xwe da em Zeytn Qesrika Gel.

em Zeytn: Me ber xwe da bakur bi fitlonekn em Dicle re em meiyan, bi rde em prg komn Komir hatin. Ji me re gotin, ev komir e, ji ernex tnin, li vir kom dikin difroin.. Pit ku me cih komir derbas kir bi dor 10/12 K.M an, li ber xelaseka ku em ji em bi dr kevin bi iy ve hilkiin, panavek ber fireh, di nabera em iya de ket piya me de. Ji min re gotin ev dever jre dibjin em Zeytn. Bel xwendevano! Di bihara 1847 an de, li v dever, cengek mezin di navbera lekern Botan bi serkiya mr Bedirxan lekern Osmaniyan de, bi serkiya Osman paa qewimiye. Di v er de lekern Botan bi serketine. Ji ber v yek dtina em Zeytn ji min re balk b.. em bi riya xwe de meiyan ta ku em ghan Qesrika Gel.

Qesrika Gel: Qesrika Gel ji heyam kevin ve, havngeha mrekn Botan b.  weha ma havngeh ta bi heyam mr Bedirxan j. Li gor irf adetn mrekn Botan, wan mrekan di demsaln payz, zivistan biharan de, ax dem xwe li bajar Cizr, di Burca Belek de, hukumdariya Botan dikirin. Bel di demsala havn de, ji ber germa zde, bi malbat xwe li cih hnik digirtin din Qesrika Gel ji Qesrika Gel hukumdariya xwe li Botan derdor dimeandin. Ta ku her s mehn havn dibuhirn dib payz, dinya hnik dib, hing careke din, li bajar Cizr Burca Belek vedigeriyan hukumdariya xwe berdewam dikin. Ango Qesrika Gel, ji mrekn Botan re paytexta wan a havn b.

  Gelek rok serphatiyn mrekn Botan di Qesrika Gel de bne, gelek Kerwan, di geliy w de hatine elandin, gelek er kutin di boxaza w de qewim ye.. Qesrika Gel, gundek zozan ye, li ser rka Drgul ernex ye. Di nav du iyayn as de bi cih dibe. Bi kaniyn ava sar xemilandiye, ew kan dibin emek bi nav  Bakirtal di nav gel re diherike.... Kavl pirek kevnar, ji temtla pira Bafit nv wran, l xuya dike... Kes nikare ji zozanan here germiyanan ji germiyanan here zozanan by ku di geliy Qesrik re derbas bibe.. Er Qesrika Gel paytexta mrekn Botan a duwemn b. Me end weneyn bedew ji Qesrika Gel re kiandin, dinya li me b var, em zvirn bajar Cizr.

   Li hotla Oner evbuhrka me destpkir, em av bi gelek kesayetiyn balk yn Cizr ketin. Min ji kak Abdulcebbar xwest ku mizgefta Mishefa Re, Medreseya Ser Meydan, mizgefta Mra, gora mr Mihemed, Seqlan Mema Seqnifs an me bide, camr soz da me ku sibeh derfet hebe, w me bibe diyar wan cihan      Daw em mvan, xwe bi xwe, li hev kom bn em ketin dabaa standerdkirina ziman kurd de; li bar, wey Soran li talana me xistiye, ziman Cizr, Xan Feqeh Teyran li ber bablsoka Soran tarmar dibe ku xwediyn v wey di hawara w de neyn gelek zor e.. Ez ne zimanzan im, l min j tizbiya xwe bi wan re berda min li wan camrn zimanzan guhdar dikir. Ewn ku ziman kurd ji wan re kul e, ew j ev bn; Deham Abdulfettah, Mueyyid Teyib, Celaleddn Nzam Sam Tan..

   her weha em li hviya hatina Emre Sinemxan bn. Saet yek ev, Emre Snemxan di gel w mamoste Sam Tan gihan hotl. Em derketin pwaziya wan. Di hwana hotl de, em li dor Snemxan bn xelek, me pirsa rewa w kir weha em man ta dereng ev. Di w nav re birz Metn dev xwe kir guh min de got. Mamoste! Me kar xwe pwazk ba kiriye bo Snem Xanim, bela dil te di c de be..

 

- 4 -

   22 Tebax roja n: Saet deh sibeh, me ber xwe da aredariya Cizr. Li ber dergeh aredariy qr qiyamet b; dahol zirna Botan li dar b, komek ken cil berg sp, ji Navenda anda Mem Zn li erbaneyan dixistin, cemawerek zexim ji xelkn Cizr derdor, ji bo pwaziya emre Snemxan li ber deriy aredariy kom bibn. Di nav wan de parlementer DEP y ber Selm Sadak, parlamenter irnex y DTP Hasp Kaplan, wekil aredar Cizir Ahmet Dalmi, serok DTPa bajar Hall rmez, endam PM ya DTP Fadil Bedirhanoglu, seroke DTPa naveye Resl Sadak, aredare irnexe Ahmet Ertak, aredar Cizir y ji peywir hatib drxistin Aydin Budak ku bi al apikn Botan xwe girda b, aredar Nisbn Dr. Mehmet Tanhan, nunrn saziyan gelek kesn din... Pit ku gurzek gul kullkn sp dane dest emre Snemxan, bi dahol, zirne erebaneyan ve, me dest bi mea festval  kir me ber xwe da parka aredariy li ser perav em Dicle. Li wir erta vekirina festval pangeh ji aliy Snemxan Bedirxan, Selm Sadak, Hasp Kaplan, Aydin Budak Kon Re ve hat qusandin. erefek mezin b ku min j bi wan camran re erta vekirina Festval qusand, qet ez v roj jibr nakim. Niha ez dihisim ku bare min girantir bye.. Di vekirina pangeh de parlamenter ber y DEP Selm Sadak axif got; hatina Snemxan Bedirxan rmetek e.. dom kir: Bila gora Mr Celadet Bedirxan j bnin Cizr. Gora Mr Bedirxan li am ye, ji aredariya Cizr daxwaza min ew e ku bila ji bo w abdeyeke li Cizr bike.

   Her weha Selm Sadak li ser ziman kurd j axif da zann ku kes nikare ziman kurd tk bibe.. Di pey re Snemxan kea mr Celadet Bedirxan axif ji kfan re rondik di avn w de kom dibn: Ez ne jinek weha qelsim, l pber Cizra Botan xelkn w ez xwe qels dibnim.. berdewam kir: Nizanim i bibjim. Xwez ew j li cem me bana.. Parlamenter DTP' Hasp Kaplan j got: alak rast rojbna Kamran Bedirxan hatiye got: ro 103yemn sala rojbna Kamran Bedirxan e gelek bi wate ye.. aredar Cizr Aydin Budak di axaftina xwe de got: Xwediy mal a rastn Snemxan Bedirxan e ber xwe da emre Snemxan got: Niha xwediy mal a rastn hun in. Me nav mhrcana xwe dan Rmeta Ziman, Ziman Rmet. 80 sal in her tim xwestine ziman me tune bikin, l bi ser neketin. Div em j li ziman rmeta xwe xwed derkevin..

   Pit axaftinan, pangeha ku Razaman mrag amade kirib bi nav "Ji her al ve Cizr", di gel tev hejmarn Hawar, ewa ku birz Firat Cewer ji n ve li Stokholm dab ap, li parka aredariy, di bin kon pangeh de hat vekirin. Hem j pangeha Navenda anda Ciwann Demokratk bi nav "Reng diherikin nava ax" hat vekirin. 

   Di dawiya bernamey de koma dansa gel a kullkn Botan hunera xwe bi end reqs semayn bedew pk kir. Dan evar panelan destpkir, panelst: Evdilqadir Bngol, Fadil Bedirxanoglu Hesen eter bn. Mijara wan bi nav: Bi avn nivskarn Cizr bajar Cizr. Wek Moderator Feysel Sariyildiz ew pk kirin. Bel mixabin min nivskar Cizr y gewre Abdullah Yan (Xanzade) nedt?! Di pey wan re pit bhinvedanek, roka Penaberek, ji rex emre Snemxan Bedirxan ve hat gotin. Ciwanik bi tr tesel roka sirguniya malbata xwe a xwe bav xwe an ziman got: Sirgun, derba her mezin a li jiyana mirov dikeve... Ez serbilind im ku ji diyar malbata Bedirxaniyan, li Cizra Bota me.. Sirgun jiyana mirovan pare pare dike.. Snemxan, an ziman ku tev nefern malbata w di sirguniy de mirine. L hesreta welat her tim di dil wan de b berdewam kir got: Bav min Celadet, h ez 5-6 sal bm, dema ez dibirim dibistan, her tim bi rde weha ji min re digot: Kea min! Binhre, em Cizr ne, ji malbata Bedirxaniyan in welat me Kurdistan e.. wek ret Snemxan got: Bi zarokn xwe re bi kurd biaxifin, anda kurd bidin jiyn.. Snemxana qedir bilind, di hizra Cizriyan de wesyeta xwe kir got: Dema ku bimrim bihvme li Cizr bme veartin..    Snemxan di berdewama axaftina xwe de weha got: Zimane xwe xurt bikin dev ji zimann biyan berdin. Bav min digot: Ziman biyan wek cil mirov e. Keng bixwaz dikar ji xwe bike. L ziman dayik wek erm mirov e. Mirov nikare jixwe bike..   got: Div em di bin swana kurd de bn cem hev. ro iqas ne di reweke zde ba de be j, tu dinr li aliyek rojname bi ziman kurd derdikevin.   Li Bakur yan j li dervey welat pirtk tn nivsandin apkirin. Div em dev ji ziman xwe bernedin. Her gel bi ziman xwe t zann. Eger me biv em ziman bi p bixin div ji bo yekitiya ziman kurd xebat bn meandin. bi van gotinan Snemxan daw li axaftina xwe an: Bi hesreta Kurdistanek azad we hemyan silav dikim. Kesn amadeby j, end xuleyan jre li epkan xistin.

   Dan ev konsera vekirin festval di Stadyoma aredariy de, bi nav Ry Cizr y vediguhere pk hat. Hunermendn ku tde bedar bn ev bn; Hekm Sefkan, Koma Evna Botan, Ferhat Tun Koma Narn, ah Bedo. Bi hezeran, ez dikarim bjim ku dor 40 hezar mirov di stadyoma bajar Cizr de kom bib.

Snemxan Bedirxan k ye? Ew neviya mr Botan, mr Bedirxan Azz ye, y ku di sala 1802 an de li Cizr bye sala 1868 an di sirguniy de, li am ye ber dilovaniya Xwed. Mr Bedirxan ku di trmeha 1847 an de ji Cizr hatiye bi dr xistin tev jiyana xwe, tev zarok neviy xwe di sirguniy de winda kirine. Tev ku mr Bedirxan bi hisreta axa Cizra Botan b, l siltan Osmaniyan r nediday ku vegere, ne ew ne zarokn w.. Bel Sinamxan Neviya kur mr Bedirxan, Emn Al paa ye, y ku di sala 1851 an de li Stenbol bye di sala 1926an de, li welat Misr, bajar Qahre miriye. Bav w, mr Celadet Bedirxan e, y ku di sirguniy de, li Stenbol, di sala 1893an de bye sala 1951 li am miriye.. Diya w, Rewen xanim Bedirxan e, di sala 1909an de li Qeyser bye di sala 1992 an de li Sriye, bajar Banyas miriye.

    Rewen xanim, yekemn jina kurd e ku bi kurdiya latn di kovara Hawar de nivsandiye. Snemxan, di roja 21 adara 1938 an de li am bye, ji ber zewac, xwendina xwe di hiqq de nebiriye ser di roja 22 meha tebaxa 1959 an de bi nivskar kurd Selah Saadellah re zewiciye. Bi end zimann biyan dizane, l ziman kurd, ziman axaftina mala w ye. Du zarokn w hene; Azad Dilnaz, Azad endezyare, niha li Qeter dimne. Dilnaz, li Pars dimne. ji ber dor salek ve hevser w Selah Saadellah ye ber dilovaniya Xwed. Niha mala w li Hewlr ye. Ji tesadif balkiya 2mn Rojn and Huner ya Cizir, ku Sinemxan ji ber 49 salan ve, di rojek mna v roj de 22/08/, zewiciye, hem j ku di rojek mna v roj de, ap w mr doktor Kamran Bedirxan: 1895-1978, li Stenbol bye..

va pit 161 sal neferek ji malbata mrekn Botan, emre Snemxan Bedirxan bi rengek ferm t war bav kaln xwe Cizra Botan. Gelek xwe b  ku xelkn Cizr ew bi gul kullkan pwaz kirin. Ev yek j xwe nane ji wefadariya xelkn Cizra Botan ji mrekn Botan re   t wateya ku gel kurd zind ye.

 

Kon Re

Qamilo   20/09/2008

Hj berdewam heye..

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org