GETEK DI NAV BAXN CIZRA BOTAN DE

 

Kon Re

5 / 6

 

   23 Tebax 2008/ Roja em y: Ji saet 10 sib ve, li parka aredariy di bin nav Bi avn Kalan Cizr me li sihbetek xwe a van kalemran guhdar kir; Sebriye Seyt Keko, Aiq Selm, Evdila Abak. Her yek ji wan serboriya xwe ji zarokt ta roja ro ann ziman. Hem j bersivn pirsn bedaran bi dilek fireh vegerandin. Di pey re pit bhinvedanek, li  salona Meclsa aredariy, di bin nav Ziman Jin, panelek ji rex birz Xemrevn ve hat li darxistin. Dan var, li parka aredariy me li panela bi nav: Globalzim Asmlasyon Ziman Kurd, guhdar kir. Ev panela ku ji rex birzan: Qahir Batey, Deham Ebdulfettah, Mueyyd Teyb, Celaleddn Nzam ve hat gotbj kirin. Semra Ozbey wek moderator ew pk kirin. Her yek ji wan li gor br baweriyn xwe dewla xwe di bra globalzim ziman kurd de dakirin.

   Pit bhinvedanek rola helbest hat di eyn parka aredariy de birzan, Reyhan Sarhan Lal Lale helbestn xwe xwendin. L mixabin ew derfet bi min re neb ku amade bibim.. Min lborna xwe ji helbestvan Lal Lale xwest. Di w nav re kak Abdulcebbar Cizr em birin gel wan newarn kevin yn ku hj me nedtibn me divb bibnin wek: Mizgefta Mishefa Re, Mizgefta Mra, Mizgefta Ser Meydan an Medreseya ser meydan, Gora mr Mihema, Seqlan Mema, Nrgiz, ikeftn Kora Seqnefs Mizgefta Meshefa Re: Nav v mizgeft bala me kiand, ji ber ku Meshefa Re nav prtka proz a zdiyan e. Gelo awa misilmanan nav Mishefa Re ku pirtka proz a zdiyan e li v mizgeft kirine?! Ji ber v yek bi germ me dixwest v mizgeft bibnin. Mizgeftek gelek kevnare ye. Roja ro, kur nivskar Cizr Evdilqadir Bngol mam w ye. Li ser daxwaza me, kak Cebbar jre telefon vekir got mvan hene, dergeh mizgeft vekir bihle. Em birrek ji evndarn Cizr, Feqeh Teyran ziman kurd wek; Sam Tan, Deham Abdulfettah gelek kesn din, bi rberiya kak Abdulcebbar Cizr, Mrza Ron nis, me ber xwe da mizgefta Meshefa Re, ku di  hundir sra Cizr de ye. Ango di Cizra kevin de ye. Em n, Melay(mam) mizgeft li hviya me b. Me dt ku mizgeftdi sala 1980 de hatiye restorekirin, tev ku hatiye njen kirin l ji bin ve xuya dike ku bi kevirn re hatiye ava kirin. Gelek bike. Xuya b ku ber sala 1980 j, hatiye restorekirin. mam nesxeyek ji Qurana ku li ser erm xezalan hatib nivsandin, di nav ksek de dan ber me got; ev Quran  bi dest cendirman hatiye ewitandin. Li gor ku min bi av xwe dt, bib xwel, mirov nedikar tpek j, j bibne, tev re bib, bib qirik. Ji me re gotin ku, di hatina misilmaniy de, sala 639 an p de, ar dane(nesxe) ji Qurana proz ku li ser erm xezalan nivsand bn, yek ji wan, ango nesxeyek ji wan anbn Cizra Botan, di mizgefta Meshefa Re de dann bn. Ew nesxeya Quran ya ku li ser erm xezalan nivsandb ji aliy mele feqeyan ve, di hundir sandoqek de, li mizgefta Meshefa Re parast b... L li gor derbas bna erx dewrann salan, end carek ev mizgeft hatiye njenkirin(restorekirin).

   Pit hilweandina mperetoriya Osman damezirandina komara tirkiyey a n, d nema wek heyam ber qmet nirx  ji misilmantiy re hatiye girtin. Vca  Quran mizgeft di ser guhan re hatine avtin. Piraniya mizgeftan ji aliy hikmata tirkiy a n ve bne qereqoln lekeran. weha, leker li mizgefta Meshefa Re j bi cih bne. Birz Bahaeddn Robar, di nivsek xwe de ku van rojan de, di kovara W, hejmar;22 an de belav bye, bi nav Mizgefta Meshefa Re, eyn v gotin dibje li ser ziman Mele Evdilkerm Ozer wiha dibje: Demsala zivistan eskern ku li w mizgeft peywrdar dibn, agirek pxistin xwe li derdora agir germ dikirin. Di w nav re eskerek, sandoqek di mizgevt de dibne,  radihj  tev  hr mrn ku di sandoq de ne, di gel w nesxeya Quran ya ku li ser emr xezalan hatib nivsandin diavje nav agir Eskerek dibne ku heval w Quran avtiye nav agir, bixar  Quran ji nav agir derdixe, l diewite re dibe. d gel ji v nesxeya Quran re gotin nesxeya re an j Meshefa Re. Bi  dem re ma di bin bandora Meshefa Re de ji w hing ve ji w mizgeft re dibjin mizgefta Meshefa Re Sebaret min , qet ev gotin neketin ser min de. Dibe ku nesxeyek ji w Qurana ku li ser erm xezalan nivsand b, hatibe Cizra Botan. iko pit ku ola islm hatiye dever, bajar Cizr bye navenda misilmaniy cih ilm zanin ne dre ku nesxeyek ji w Quran hatibe Cizr pa hatibe ewitandin.. L Mizgefta Meshefa Re, nav xwe ne ji w Qurana ewit girtiye, nav w ji wilo kevntire bi gelek.. Di baweriya min de, nav w ji Meshefa Re ku pirtka proz a gel kurd yn ku bi ola xwe zdne hatiye girtin. Gelek drokzan dibjin ku perestgehn agir li Cizra Botan hebn, hem j dibjin ku malbata mrekn Botan bi koka xwe zdn e. Ew gotina ku hin wan digihnin Xalid Bin Elweld, qet ne rast e, ew bi xwe ji era Xalta ne a zd. Hj ev er heye. Ji wir me ber xwe da Mizgefta Mra(Medreseya ser Meydan).

Mizgefta Mrekan: Xuyaye ku ev mizgeft, di heyam Kevin de taybet bo mrekn Azzan hatiye ava kirin. Ji ber v yek piraniya wan tde hatine veartin. Mixabin, gorn piraniya wan mrekan nebed bne, bi ten kavl gora mr Mihemed x nrvanan xuya ye. Mixabin ku mizgefta Mrekan j wek mizgefta Meshefa Re, ew guhdana pdiv p nehatiye kirin. Mizgefteke bik e, di bakur w de, odak nv restorekir  b der heye. Di hundir w od de, gora mr Mihema ye, y navdar bi nav x nrvanan. Ji me re gotin ku piraniya mrekn Botan di v mizgeft de dihatin veartin. Di baweriya min de, Medreseya Ser Meydan an mizgefta Ser Meydan mizgefta Mrekan yek in. Li gor ku ji me re gotin di heyam ber de, s medrese li Cizra Botan hebn; a pn medreseya Ser Meydan b( Ango Mizgefta Mrekan), a din medreseya Mr Evdal b a ku gora Mem Zn tde ye a daw medreseya Sor b. Di van hers Medreseyan de hem ilmn hemdem dihatin xwendin, ne ten ilmn ol wek; Mentq, Exlaq, Tib, Drok, Matematk, Hendese, Endezyar, Mmar, Leker, Felsefe tev axn zanistiyn hemdem de.. Me medresa Ser Meydan nedt ne j mizgefta Ser Meydan, bi ten me mizgefta Mrekan dt gora mr Mihemed tde b.. Di baweriya min de, ew di roja ro de, bi nav mizgefta Mra an mizgefta Mrekan tne bi nav kirin. Ji ber ku gora mr Mihema an mr mihemed tde ye, hem j piraniya mrekn Botan tde hatine veartin wek ku ji me re hat gotin.

Di Lavijek Mr Mihema de, v yek diespne dema lavijvan dibje:

Ez serek bilind fikirme; li me bne gur

Qentar kul xema li ser dilk kul de dihwir

Pit Mihemed beg, d xizmeta tu Mr hakima nakim

Ez bikim xizmeta w patah, y Mr ah mazl kir.

Ez li dinya gewrik fikirm, iqa li min danay.

Efno Hejale bavn karan e.

epera Mihemed beg, x nrvanan li xwe naday

Eger hn tirba Mihemed beg x nrvanan nas nekin

Herin Medresa Ser Meydan li kla w binrin

Trkevan exane li kla w kay..

Di Lavijek din de Lavijvan weha dibje:

De were li min v dimax

Wey l, avmijxwera te irav

Were, rexwera te, li gelk ax

Hey hey bab mino

Wellah min heyfek ssed mixabin e

Mihemed Beg xik nrvana bimir

ro ser s rojan s evan e

Li ehr Cizra Bota,

Li Mizgefta Ser Meydan,

Wey babo, li wd

Pitka xwe bid kendal ax..

Mihemed beg, mrek ji mrekn Botan b, bi nav x nrvanan dihat nas kirin. W du karn pezkoviyan bi nav Efno Hejale xwed dikirin, her karek toqek zr kirib gerdena w de. Di heyam w de tiving hebn. Dibe ku ew di saln 1790 an de miribe, li gor ku ji Lavija Mr Mihema t nas kirin ew di medreseya Ser Meydan de hatiye veartin. A ku roja ro jre dibjin Mizgefta Mrekan.

Be ev li Navenda and Huner ya Mem Zn b, me li  anoya bi nav: Nexwexaneya Ziman Kurd, temae kir. Ev ano ji rex Teatra Mezopotamya ve hat pkkirin, gelek xwe b. Min xwest daner w nas bikim, l mixabin na hat naskirin..

Qamilo   Hj berdewam heye..

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org