Hevpeyvn bi Kon Re re

 

Hevpeyvn: Helm Ysiv

 
 

 
 
 
Kon Re behsa serphatiya pirtkn mr Celadet Bedirxan, Mehmed Uzun destnivsa Bra Qeder, kovarn kullek seqet nivskariya Kurd li Binxet dike.
 
Nivskar helbestvan Kurd ku nav w rasteqn Selman O. Abdo ye di sala 1953an de li gund Doda li Rojavay Kurdistan ji dayk bye, ji mj ve bi ziman, folklor toreya gel Kurd re mijle heta niha endn berhem weandine. Li gor agahiyn w, w heta niha di il ar kovar rojnameyn Kurdistan de, li her ar pareyn Kurdistan li dervey welat berhemn xwe belav kirine. Xwediy kovara Gurzek Gul.  Kon Re ji Rdaw re axif:
 
Demeke dirj tu bi lkolnn li ser Bedirxaniyan re mijl by. Gelo titek n di v derbar de maye ku tu ji me re bibj?
Bel gelek tit mane, ji ber ku droka me a njen bi Bedirxaniyan dest p dike. Bedirxan ji Kurdan re orea netew ne, orea rewenbr ne, dplonasiya kurd ne. Ez ne bawerim ku tu malbatan wek malbata Mr Cizra Botan ji dil can xebat bizav di ber gel Kurd de kiribin, tev mal xwe can xwe di ber de winda kiribin.
 Tev ku nefern v malbat ji sala 1847an ve di kober sirguniy de dijiyan, l wan qet welat xwe Botan, war bav kaln xwe, ji br nekirin, ji desthilann neketin, li ber xwe dan gelek xebat bizav kirin, da ku nav gel xwe di nav geln chan de bilind bikin. Nefern v malbat di sirguniy de, di bin ert mercn zehmet dijwar de, xwe berpirsyar gel xwe didtin keya gel Kurd bar xwe y yekemn dinasn. Bi gotin kirin dixebitn; i di war civak rewenbriy de i j di war siyas. Bel h j nav gelekan ji wan neferan di tariy de ye, wek nimne; Ebdulrezaq Bedirxan ku wek yekem diplomat Kurd t naskirin, di sala 1918an de li Msil ji aliy waliy w Silman Nezf ve hat bidarvekirin di goristana biyaniyan de hat veartin. Kamil Bedirxan y ku mejiy serhildana Bedls b, pit bidarvekirina mele Selm hevaln w xwe li Tebls girt li wir dibistanek kurd vekir. Behr Paa, El aml Paa, Sureya Bedirxan... Wiha gelek nefern v malbat xebat bizav di ber keya Kurd de kirine, l mixabin ta roja ro nav wan di tariy de ye. Wan Bedirxaniyan gelek komele dibistan damezirandin, gelek kovar rojname weandin, hem j bi saya wan gelek navend enstt ji gel Kurd re hatine ava kirin. Mesela Bedirxaniyan xelas nabe.
 
Pit mirina Rewen Bedirxan ku tu j diy serdana w, mrateyn Celadet nivsn w yn neapkir li ku man gelo? Weke mnak, i bi destnivsa romana w ya bi nav "Bra Qeder" hat?
Nizanim ima rxistinn me l xwed derneketin?! Dema ku min hevalek xwe kovarek bi kurd diweand, hing ez agahdar bm ku kebaniya mr Celadet Bedirxan saxe li bajar Baniyas dij wiha ez li ser opa Mr Celadet di sala 1990 de m mala Rewen Xanim Bedirxan. Di w n de ramana berhevkirina pirtkek li dor jiyana Mr Celadet ket sere min her heyv ez dim cem, min pirs j dikirin. W ji min re digot; tu dereng may. Ber te gelek kes hatine cem min. Min j naskir ku piraniya xelkn dihatin cem Kurdn Bakur bn, nemaze pit lona 1980y. Ewn ku di Sriy re derbas Ewrpa bibn, wek Mihemed Emn Bozarislan, y ku bi kebaniya xwe re bi mehan l dib mvan qala xortek j bi nav Ferzende dikir ku dihat cem (v paiy min naskir ku ew Mihemed Uzun e). Hem j xortek bi nav x Sed dihat cem, jre digot ez neviy x Sed im. Firat Cewer j dihat cem. Ku ez ne a bim piraniya van kesan di rka am re, bi alkariya Osman Sebr an Dilawer Zeng din  mala w. Pit mirina w di hezrana 1992an de xwka w Oseyma ji Qahre hat hem pirtkn w yn Mr Celadet kirin kertonan birin am. Di orta saln 1990 de, dema Dilawer Zeng di gel Xefr Mexmr Kurdistan, me bihst ku w pirtkxana Mr Celadet biriye Kurdistan. sal sibata bor de Snemxan bi dv pmay bav diya xwe de hat am, titn ku li cem Dilawer Zeng mabn day ji wir hat Qamilo. Ew wneyn ku diya w Rewen Xanim dabn min, bo w pirtka ku min li ser jiyana Mr Celadet berhev kirib, min tev dan. Hem j min hin wneyn din, yn ku min ji cem malbatn Kurdan dabn hev, dan. Bi kurt eve roka pirtkxana Mr Celadet Bedirxan.
 
Pit te di pirtka xwe de qala hebna destnivsa romaneke Celadet bi nav "Bra Qeder" kir bi end salan Mehmed Uzun j romanek li ser Celadet bi nav "Bra Qeder" derxist. Mehmed ji min re got ku ew roman ya w ye Celadet Bedirxan plana nivsandina ti romanan bi w nav nekiriye Kon Re nikare j tir zanibe. ima deng ji we nehat?
    Xuyaye ber ku ez Rewen xanim nas bikim, hineka romana Bra Qeder  ji cem birib, l ne digot daye k. Digot min kovar destnivs dane Mihemed Emn Bozarselan Ferzende (Mehmed Uzun) Firat. Ji Bozarslan raz b l gazin ji Ferzende dikirin digot: Kur min pjna Ferzende nay, ma tu w nas dik? Rewen xanim digot: Tev ku mr li gund Hcan b, w dinivsand. Nivsandin nexweiya w b. W roka Bra Qeder dinivsand qedera w b ku di w br de bimre. Ez dibjim; mr ku tev jiyana xwe di kurdewar rojnemevaniy de derbas kir, ne mumkine ku di wan end saln daw de, b nivsandin mabe. W Bra Qeder dinivsand. Xuyaye ku Mr Celadet divb bi romana Bra Qeder jiyana xwe a kurdewar bi daw bne, l qeder ew derfet ji dest girt nehit bigihne daw. Eger mirov bi hr  romana Bra Qeder a ku M. Uzun mora xwe l xistiye bixwne, w bibne ku ne mumkine M. Uzun ev roman nivsandibe. Ji ber gelek egeran wek:
1 Cih, war, gund, bajar, nav kesan, nave taxn am yn kevin M. Uzun bikar anne. Ez ne bawerim ku kes karibe van navan, cihwaran bi kar bne ji bil Mr Celadet pve. Li van rpeln Bra Qeder apa yekem 1995 vegere:141- 171- 178 181- 188- 196- 197- 198- 215-226-234-237-238-240 hwd Ez wek Kurdek Sriy ku ev 25 salin bi rewenbriya kurd a tvel mijlim, ez nikarim, an bi zor ez karibim van nav, cih waran nas bikim ew Kurd bakure ji k zane?! Encex lkolnevanek karibe, an ew kes ku li wan cihan mabe, an di wan re derbas bbe zanibe, wek Mr Celadet.
2 -  M. Uzun di sala 1985an de di cem Rewen xanim, bel ima pit deh salan ji dtina w s salan ji mirina w ap kir ima bi nav Ferzende xwe p dab naskirin xwe j vedidiz pwend pre girnedidan?
3 Di sala 2008an de ez kak Firat Cewer li Cizra Botan bn. Firat di semnera xwe de wiha got: Di sala 1987an de ez m Sriyey, bajar Banyas ba Emre Rewen Bedirxan min ji cem w hin hejmarn Hawar ann. Min divb wan ji n ve ap bikim. L mixabin gelek hejmar ji wan km bn. Rehmet Mihemd Uzun ew hejmarn km dane min. Ew di sala 1985an de b cem w tev hejmarn Hawar anbn. Ango M. Uzun ji hing ve gelek tit ji cem Rewen anbn
4 end M. Uzun xwestiye ku ziman xwe y mr di roman de nzk hev bike, l di gelek cihan de pre derneketiye.
Ne ku ez er rehmet dikim an bbextiyan l dikim, ez baweriyn xwe dibjim. Yn ku bawer nekin, bila roman ji n ve bixwnim.
 
4- Rojnamevaniya Kurdan li Binxet, pit rawestandina Hawar Ronah, nema. Pit re kovarvaniy dest p kir. Te j demek "Gurzek Gul" derxist ew j rawestiya. Niha li meydan i t dtin gelo?
 Bel gelek kelem asteng di piya kovar weangeriya bi ziman kurd li Rojava hatine dann. Nexasim pit ku Frans di sala 1946an de ji Sriy hatine derxistin. Ji hing ve ziman kurd qedexe ye, nivsandina bi ziman kurd qedexe ye, ta ku nivsandinn bi ziman ereb li ser keya kurd qedexe ye. wiha ev qedexebn berdewame, heta roja ro. Ji ber ku rexistinn me guh nadin ziman ida dikin ku kovarn wan hene, hj hin kovarn rxistin car caran di hol de tne dtin, wek Gulistana kulek, Gelawja seqet, Pirsa ku bi darek dimee. Mirov dikare bibje ku rojnameya Newroz ji dor salek ve Dimoqrat pak in.

Ber deh salan hem nivskarn bi kurd dinvisnin zde dibn, hem j derdoreke xwendevann ziman kurd berfireh dib. Niha nivskar xwendina kurd li Binxet awaye gelo?
Bgman di van pazdeh-bst saln bor de gebneke rewenbr ser xwe di nav me Kurdn Binxet de hilda b. Ew gebn j di war danheva zargotin afirandina peyva kurd a resen de b. Hem j weandina pirtkn tvel bi taybet dwann helbestan. L ji sala 2004an virde, rew hat guhertin. Ew kovar rojnameyn ku bi kurd di saln 1990 de dihatin weandin, d nema em gelekan ji wan dibnin. Eger hebin j, her sal hejmarek, an her du/s salan hejmarek derdikeve dr ert mercn rojnamevaniy ne. Ji aliyek din ve, ya ku mirov sosretmay dike ew nivskarn me yn ku ber ten bi kurd dinivsandin. Roja ro bi piran ber xwe dane nivsandina bi ziman ereb. Ango her k die ziman ereb na ziman kurd digire ev titek gelek xerabe. Bi gotineke din ez dikarim bibjim ku welatparziya siyasetvan nivskarn me bye bi ereb.
 
Li gor dtina te, giringtirn byer rdann ku di van salan de ji bo wjeya kurd li Binxet li Sriy bi git bne ine?
 Bel keko! Etar ji trik xwe xeber dide. Ez j etar v bazar me, ev byer di trik min de hene: Ji sala 1993an ve festvala helbesta Kurd li dar dikeve, mixabin ku di van saln dawiy de kel bye. Di sala 1995an de, li ser banga Mihemed Emn Bozarslan me 300 saliya Ehmed Xan proz kir. Ji sala 2002an ve Komta evbuhrkn Kurd li am her meh evbuhrkek ji nivskarek re li dar dixne. Di sala 2003an de, bi rengek berteng me 100 saliya Cegerxwn proz kir. Hem j di eyn sal de, Komta Frbna Ziman Kurd hat damezirandin bi sedan xort ke fr ziman kurd bn. L sal rjm dest xwe dan ser berpirsyar w bi s meh zindan 50 hezar ceze kirin. Hem j her meh bi nav alakiyn anda Kurd ku a rexistinek ye, evbuhrek bo nivskarek li Qamilo  t pk ann. Ber plek di buroya PDPKS de Hola Dr. Nreddn Zaza hat vekirin, carna hin alak tde j tne li darxistin. Sed mixabin ku roja ro piraniya alakiyn ku di nav me Kurdn Sriy de dibin, ji sed not bi ziman Ereb ne.
  
Nivskariya kurd li wder ber bi kude die niha tu bi i mijl?
Nivskariya kurd ber bi ereb ve die. Rola rjm j di v yek de heye. Yn bi ereb dinivsnin serbestirin ji nivskarn ku bi kurd dinivsnin. Tew rkxistinn me bi er hev daketine ziman kurd di ser guhn xwe re avtine. Em bi hv ne ku ev qunaxa xerab z derbas bibe. Ez bi gelek titan mijlim, gelek destnivs li ber dest min hene. Tit ez zanim ewe, ku gotin sultan dem ye. Her tit bi dem re winda dibe, bi ten gotina nivsand dimne.
 
Ma ku ez li hv daxwazn te bipirsim?
Hv daxwazn min evin; ku ez her sibeh rojnameyeke Kurd bi tpn Latn li ber deriy mala xwe bibnim bi rka w ne byern Kurdistan chan bixwnim seh bikim
--------------------------------------
Berhemn Kon Re yn apby:
 -Serphatiyn Mran (1), 1991
-Mr Celadet Bedir-Xan, 1997    
-Serhildana Sason, 1925-1936, 1995
-Osman Sebr, 1905-1993, 1997
-Komela Xoybn Byern Rojane yn orea Ararat, 2000
-Pirtka Qamilo, Lkoln, 2003
-Welato, Helbest, 1998
-Dergeh Jn Evn, Helbest, 2001
-Cd iyay Miradan, Helbest, 2004
-Dara inar, Helbest, 2006
-Span Jn, I. Beyrt, 1993
-agirt Bedir-Xan im, 1996
--------------------------------------

avkan: Rojnameya Rdaw, hejmara 10 : 08. 09. 2009, apa Ewropa.
 
  

   

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org