Hnbna zarokan vekirna derisxanan di nerna Mr Celadet Al Bedirxan de

 

Kon Re

 

   Ji ber d hezar sal ve, helbestvan n (Kn  Tzo) ji bo hnbna zarok ngihitiyan wiha gotiye:

(( Hnbna xwendin nivsandinn, ji nifek re hnbne ji w gel tev re ta dawiya zemn.. )).

   Mr Celadet Bedir-Xan j, bra v yek birb li ser sekin b. Hnbna xwendin zann ji nifek Kurd re, giring didt gava di kovara Hawar de digot:

(( Biv nev heq ngihitiyan j di Hawar de heb, ji xwe Hawar ji me btir ya wan b, ji ber ko em yn ro ew yn dawne..)).1

   Daxwaz armancn nemir ne ten hnbna navser gihitiyan b, bel zarok ngihit j bn, wi divb wan xwed bike bi hnbna xwendin nivsandina ziman Kurd zann, da ku di rojn bde bi kr milet welat xwe bn. Zann xwenasn btir ji maf wan didt. Ji ber w ngihit didtin ji rojn bre, vca w stneke cih di Hawar a xwe de ji zarokan re vekir, bi nave: (Stna Zarowan ), di v babet de wiha gotiye:

(( . . . lewra dil me heb, em ji wan re, ji ngihityan re, stneke cih vekin, her wek me vekir b j . . . . ))2

   Zind di destpka apkirina / Hawar / de, end helbestn xwe ji zarok ngihitiyan re weandin, l pit s ar jimarn pn ew stn ji kovara xwe da al, ji ber dt ku, nivskarn zane peyda nabin ku bi berdewam, bi awak qenc rast zimanek xiro Kurd di w stn de, ji zarokan re binivsin. Di wan s ar jimarn pn de, w bi tena xwe, ew stn bi helbest, bendik rokn xwe, di xemiland, weke van nemnan:

Kovara Hawar jimar:1 . helbestek binav : Buhar

Kovara Hawar jimar:2 . helbestek binav : Tola Welat

Kovara Hawar jimar:3 . helbestek binav : eva we xwe

Kovara Hawar jimar:3 . Bendek bi nav : Dibistan

   Di jimara aran de, rokek weand bi nave( Ber tevna mehfre:   Rind Zz )

   Di jimara pncan de, helbestek weand bi nave( Al Kurdan )  di nav gotinn w de pesn Ala Kurdan daye, dil zarokan bi rengn w xwekiriye:

Al kurdan di nav rok

i bedew bi heybet

Bi ar reng rengn te

i delal i xwekok

Xzek kesk xzek sor

Nav sip nvek zer

Kesksore, bi roje

Ev li jr ew li jor

 

   Di jimara ean de, d rokn zargotin / Folklor/ ji zarokan re, bi awak rn xwe, weandine, dibin navn: (Dk Rov) (Mar Mirov) de.

   Di jimara hetan de, helbestek ji zarokan re weandiye bi nav ( Dawete), ji gotinn v helbest t xuyakirin ku Mr Celadet hawar gaz kurdan dikir, da ku wan iyar bike, ku li xwe binerin b di i hal de mane . . .

   Tev v rewa dijwar, Mr Celadet ji xwe bi bawer pitrast b, xwe weke iyay, Herekol di erd de, bi heybet saw didt kovara xwe / Hawar / di reng(Quling) de didt, ku w kurd p iyar bibin w li xwe bi pirsin:

Ji zozana hat quling

Xeber an ji xweying

Dib werin dawete

..

b xwey man gund, kelat

Gaz dike ev welat

Dib werin haware.

 

   Bel ( stna zarowan ) ji jimara aran pde, ji kovara xwe da al, hem kes zane tineb j pve, ku ji zarokan re binivse, hem j w mezin bi k weke hev didtin di war xwendin nivsan din de, iko herd c nezan bn, vca w ev yeka han dayezann gotiye:

((Bi ten titek heye, gelo zarok kne . . . heye ko em tevde hj zarokin, di babeta xwendin de, mr zarokbn  ne bi salane

Di nav mede gelek mr sere hene, ko di riya xwendin nivsandin de, zaro tne hesibandin, l wext ber me mr zarobn bi hilgirtina tiving ji hev vedigetandin . . . .)3

   Zind, herd nif bi hev re girdidan, dizan ku herd c nezanin, vca peydakirina kovar girin didt . . . Baweriya w ku, dema mezin kovar ji xwere peydabikin bixwnin, hing w zarok j karibin bixwnin hn xwendin nivsandin bibin, bi mezin seran re. Pa w serwext zann bibin,

   Raste mr Celadet stna zarokan ji kovara xwe da al, l ew ji br nekirin, b ku nan bike an binav bike, bel w gelek helbestn torevann jhat di nav rpeln kovara xwede weandin wek: Osman Sebr Bot Cegerxwn Qedr Can ..

Kela dil w bi kovara / Hawar / ten hnik neb, rab w di kovara / Ronah / de j, rok helbestn zarokan weandin hem ji zargotina kurd, hem ji afirandin hozann jr zrek, ewn me li jor nan kirin, di v war de dibje:

  (Bel bi v away Hawar bib dibistana ngihitiyan tde end xortn me km zde, hn nivsandin bn ro dibin j..) 4

Xuyaye ku armanca nemir neten guhestina pend rok b, an ji torevanya w b, bel daxwaz j ewb ku xwendevan hn ziman xwe bibin, b ku j bi cefiln dijwariyan di xwendina xwe de bibnin, tev v yek j kela dil w hnik nedib, nikarb bi ten xwe dibistanan ava bike, vca ji near dergeh herd kovarn xwe ji xwendevanan re vekir hitin, i bi k be, i mezin be.

   Dixwest ku gel kurd li dor herd kovarn xwe bicivne kom bike, nexasim diriya oltiy re, da ku hn ziman xwe bibin, bi ziman xwe / Quran Heds / bixwnin.. Hing biray w Dr.Kamran / Tefsra Quran / / heftsed d / hedsn cenab pximber wegerandibn ziman Kurd, vca w ew tefsr heds di kovara Hawar de belavkirin, ji jimara / bst hevtan / 27 an pde da ku du riya oltiy re xwendevana peyda bike hnbna ziman kurd belav bibe.

   Zind bi hv b ku dibistan ji kurdan re, bi alkariya kurdn dewlemend bn avakirin, l mixabin wa kesan xwe bi nav nan nekirin, lavelava mr di ser guhan re dihat avtin, mr j, di nava xwe de dima dilkizir bi hisret, awa riya rast durist an gel xwe bide. . . . .  l gel w hn tengihitiye li ber nakeve . . .  ! Hj re sip hev dernaxe . . . !! Hj riya telat bindestiy ji hev nasnake !!:

   Ew end dewlemend ku hebn, ew j bi kr nehatin, dest wan ji mal wan neb, ku dibistanek avabikin, vca di v babet de, pit ku ma b care wiha gotiye:

(( Ma em ibikin, kan dibistana kurdan, ev end dewlemendn me hene, bela yek ji wan rabe jimere dibistanek avabike.. ro dibistann me nnin, dewlemendn me j guhnadun))5

   Ji tirsa ku milet nexwende nezan bimne, rab tevdrek din dan, ji bil avakirina dibistanan, ew tevdra n vekirina dersxanan b. weke dersxana ku biray w Dr. Kamran li Beyrt, ji kurdn mixetre vekirib ew tde hn xwendin nivsandina ziman kurd dibn, hinge mamostay wan birz Mustefa . A . Bot b.

   Tevdra ku mr Celadet ra p an gelek hsan durist b, vekirina dersxanan ji tinebn tir b. Nemir bi kerb kin bang kurdan dikir digote wan:

((ro li ser xwendeyn kurdan wezfeye ferde, ferdeke eyne l ne kefaye vekirina dersxanan..))6

   Tev ko mr hnbna xwendina ziman kurd didt ku, ferde li ser mirov kurd, l kes p bi gotinn w nedikir, ew xwendevann ku w, ew di av xwere radikirin, bi kr nedihatin, xwe nedidan ber dersxanan, ji xwere nekirin kar bar. Piranya wan amade bibn ku mamostetiya ziman kurd, ji zarok seran re di dersxanan de bikin.

   Gelekan j digotin ku, mamosteyn ku em hn xwend bikindi van dersxanan de nnin. Mr Celadet li wan vedigerand digot: ((Y ku bi sh yek tp kurd dizane, ew kes mamosteyeke, ji xwe tit ku ro ji mere divtin mamostene, mamosteyn gerok yn ko tpn me di nav milet de belavdikin, xelk hn xwendin nivsandin dikin..))7

   Vca nemir ji near pirtkek amadekir bi nav / Kitba Snem xan / bi awak sade kurd, bi zelal li ser giramra ziman kurd ji zarokan re axivye, da ku xwendevann kurd i zarok bin i sere bin serwext giramra ziman xwe bibin.

   Dbaca v pirtk di kovara / Ronah / de, ap bye sala 1943 an, l mixabin ev pirtk ta roja ro nebed ye..

   Mr Celadet ji ber st / 75 / an ve, bra hnbna gel xwe birb, dilkirb, xebitb, ku gel xwe iyar bike, w bighne zann felat, l sed heyf mixabin, weke w di xwest, milet pre alkar nekir, l guhdar nekirin, yn ku l guhdar kirin j, ew sehnekirin liber neketin..!!

   Gava mr Celadet dikir hawar di / Hawar / a xwe de welatiyn w li hviya titin d sekinbn?!

Gelo ma ew tov mr Celadet Bedirxan di erd de wekirye, w keng n b?! Va ev 75 sal e ku ew tov di erd deyeBersiv ji k t xwestin . . .? !

 

Jder:

1 Mr celadet Bedirxan, Hawar, hejmara :17 / am, 1933

2 Mr Celadet Bedirxan, Hawar, hejmara :17 / am, 1933

3 Mr Celadet Bedirxan, Ronah, hejmara :19 / am, 1943

4 Mr Celadet Bedirxan, Hawar, hejmara :17 / am, 1933

5 Mr Celadet Bedirxan, Hawar, hejmara :17 / am, 1933

6 Mr Celadet Bedirxan, Hawar, hejmara :17 / am, 1933

7 Mr Celadet Bedirxan, Roja N, hejmara :1 / Beyrt, 1943

8 Mr Celadet Bedirxan, Ronah, hejmara :19 / am, 1943

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org