Di Branna Mr Celadet Bedirxan de

Hola Dr. Nreddn Zaza hat vekirin

 

Kon Re

 

 

   Di roja 15/07/2009 de, bi helkeftina ku 58 sal di ser kokirina Mr Celadet Bedirxan re derbas dibe, Partiya (PDPKS), bi seroketiya mamoste Hemd Derw bedarbna cemawerek ba ji Kurd, Ereb Meshiyan hola Dr. Nreddn Zaza hat vekirin. Di dawiya merasmn vekirin de bi helkeftina branna 58 saliya Mr Celadet Bedirxan, bi v kurtejinengariya w min bedar kir.. Bel di destpk de min hola Dr. Nreddn Zaza li xelkn Qamilo proz kir..

*          *          *

   Ez ne bawer im ku tu malbatan wek malbata Mr Cizra Botan, Mr Bedirxan Azz, ji dil can xebat bizav di ber gel kurd de kiribin, tev mal xwe can xwe di ber de winda kiribin.
  Tev ku nefern v malbat ji sala 1847an ve, di kober sirgoniy de dijiyan, l wan qet Kurdistana xwe, war bav kaln xwe jibr nekirin, ji desthilann neketin, li ber xwe dan gelek xebat bizav kirin, da ku nav gel xwe di nav geln chan de bilind bikin. Nefern v malbat di sirgoniy de, di bin ert mercn etn dijwar de, xwe berpirsyar gel xwe didtin keya gel kurd bar xwe y yekemn dinasn, bi gotin kirin dixebitn, i di war civak rewenbriy de, i di war siyas konevan de, wiha tev di sirgoniy de dr xaka Cizra Botan mirin. wek ku mamoste Hemd Derw, her dem dibje: Cih ku Bedirxan l bijn, Kurdistan li wir e...

   Her her daxwaza wan pxistina gel kurd bilindkirina nav Kurdistan b wiha wan Bedirxaniyan gelek komele dibistan damezirandin, gelek kovar rojname weandin, hem j bi saya wan gelek navend ensttu ji gel kurd re hatine ava kirin.

   ro roj 58 sal di ser kokirina rper ziman kurd, mr Celadet Bedirxan re bibuhire, ( 15/07/1951). Bi v helkeftin kfxwe dibim ku em yadvegera kokirina w a 58 sal li Qamilo pk bnin. Hjaye gotin ku di sala 1952 an de, yekemn car van herd hevaln w yn Asr Ysif Melek xwediy rojnameya Esra Avokat Mensr alta branna w li am pk anne.. Di sala 1953 an de, careke din kebaniya w Rewen xanim bi alkariya Kurdn am nadiy Henano li am ew bibr anne... Di sala 1991 de me li Qamilo 40 saliya kokirina Mr Celadet vejandin va ro em 58 saiya w di roja kokirina w de (15/07/2009), bi helkeftina vekirina hola Dr. Nreddn Zaza bi br tnin.. 

   Mr Celadet Bedirxan li ser r opa ap xwe (Miqdad Medhet Bedirxan) di liviya,  hawar gaziya w ji ya ap w b. Ew ap ku di roja 22 insana 1898"an de,  yekemn Rojnameya kurd li Qahre weandiy di nav kurdan de bibelavkirin daye di nav rpeln w de gaz kurdan kiriye gotiye: (Gel mr axano, kurmancino ! qenc bizanin, xwendin, ilm marifet li dinya axret ry mirov sip dike Niho zaroyn xwe bi elmnin ilm marifeta. Hn bi xulaqeta xwe cah cesrin. Hek hn bibin xwey ilm, hn ji din hemiya xurttir, dewlimendtir bin..)

   Titek giring heye, pir br baweriya min p t, ew j eve; y ku li kevn xwe ne pirse, l neguhdarbe neparze, zore ku karibe di perojan de, titek durist aktiv ji gel xwe re pk bike.. Vca gereke em guhdariy li v yek bikin, li wan mirovn xwe yn kevnar miqatebin gel xwe serwext jiyan xebata wan bikin. Fermo bi kurtah jiyan xebata mir Celadet Bedirxan sehbikin:

   Tev  ku mir dmahiya welat (Botan), mir Bedirxan Azz, di sirgun de li am, di sala 1868 an de b ber rehma Xwed, l siltan Osman r neda kurn w bi vegera war bav kalan" Cizra Botan", piraniya wan kirin hakim,  wal paa, l li derv welat wan, da ku ji er bela wan xelas be

   Hing " Emin Al, bav mir Celadet  kurk ji wan kuran b, para w b hakim cezay li Stanbol. Di w hing de, Xwed kurek day, nave w kir Celadet, ango sebir saman, ji ber ku pir bi hv b ku, w tengay xelas bibin rojek li welat xwe Botan vegere.. Vca sebir saman dikiand.. l mixabin, ew hviyn w pre ne gor, li cihek dr welat w bi gelek, li Misr, bajar Qahre, di sal 1926 an de.   L kur wi Celadet ew hviyn bav bapr xwe, bi xwe re hilgirtin   hilann di ber wan de xebit ta roja daw ji tem xwe. wiha Mr Celadet bi welatparzn kurdan re, bi bav, ap, pismam birayn xwe re komeyn kurd yn pn di Stenbol de ava sazkirin. Di sala 1914 an de, di eniya Qefqas de, bedar di er chan y yekemn de kir, ta ku giha Tebrz Bako 

   Di sala 1919 an de, ew biray xwe Dr. Kamran, Ekrem Ceml paa Fayiq Tewfq(Premrd), ji Silmaniy di gel mcer Newl y inglz, li kurdistana bakur geriyan, da ku daxwazn gel kurd nasbikin ber ku peymana(Sver) b morkirin di navbeva hevalbendan dewleta Osman de.. Di sala 1922 an de Mistefa Kemal paa fermanek deran bi kutin sirgunkirina malbata Bedirxaniyan, vca ji near tirkiye li n hitin bi ar welatn diny ketin, ta ku ew birayn xwe Kamiran, li elmanya bi c war bn. Bav w Emn Al biray w y mezin ( Sureya: Dr Bile rko ) xwe gihandin Misr, bajare Qahire. Hing mr Celadet li elmanya xwendina xwe di avokatiy de bir ser  dest bi xwendina doktoray kir. L dema ku sehkir orea x Sad Pran dest pkiriye, di derhal de xwendina xwe li rexek hit xwe bi ore ve ghand.

   Mixabin ew ore ne di ax dem xwe de destpkirib daw bi hovit hat periqandin..Mr Celadet j, polpoman careke din zvir almaniya. Di sala 1927 an de mr Celadet Memdh Selim beg Wanl, bi alkariya ermenyian, komela" Xoybn" li Libnan damezirandin. Bi bedarbna gelek welatparz serokn ern mezin di kurdistan de wek: Dr. ikir Segban, Memdh Selm Wanl, Haco Axa, Emn Perxan...Hwd

   Di sala (1929_1930) de xwe amade kirin ji orea (Agr) re, ku ji snor sriy r tirkan bikin bavjin ser Mrdin, Midyad, rfa Cizr.. De ku akama arta tirkan ji ser orevann Agr sivik bibe. L sed mixabin wek ku mr Celadet hevaln xwe dixwestin bi wan re ne ser. Ji ber ku hing axa begn Binxet xwe bixwe ji hev nerazi bn er hev dikirin.. Vca mr Celadet ji near xwe bi orea Agr ve ghand, da ku di er de li kleka (hsan Nr Paa) (brahm Hesko Tl ) be

    L sed  heyf mixabin, ew ore j bi dest tirkan, bi tind hat qurmicandin. Serokn  w j, ji near xwe li ran girtin mr Celadet Bedirxan di gel wan.

    Li  Tehran, mr Celadet bi ah Riza Pehlew re rnit doza alkariya kurdan lkir, l ah Riza xwe neda ber tutit, tit ku xwe da ber, ku mr Celadet biya w bike bibe alyarek bi kfa xwe li dewleteke ewrop..L mr Celadet  bi v tevdra Riza Pehlew raz neb, vca Pehlew ew bi dar zor ji tixbn ran deran ber w da iraq..   Di w ax de li raq, hikumeta ingilz er kurdan dikir, dema ingilizan sehkir ku mr Celadet li Bexday ye, ketin hev de rteng jre ckirin. da ku ji raq derkeve. Ji ber ku mr Celadet Bedirxan di w hing de wek sembolek  b ji netewiya kurd re. daw ji necari mr Celadet ji Iraq derket careke din xwe li sriy girt.  Li sr j, hikmeta firans ya ku desthilat b, dest dann ser ew andin am da ku di bin rnitina zor de be, wek piraniya Kurdperweran.. Wiha mr j ket bin rnitina zor de li am, di gel welatparzn kurdan, serokn l malbatn mezin yn sirgunkir wek Malbata Ceml Paa Diyarbekir, Dr. Nafiz Zaza, Memdh Selm, Haco Axa zarokn w, Qedr Can

    Di sala 1932 an mr Celadet bi serokn l ern kurdan re, bi x, mellan welatparzan re komelak damezirandin bi nav: (Civata alkariy ji bona kurdn belengaz li Cizir ), nemaze ji bo wan kurdn ku ji tirkiy miext sirgun Binxet bibn piraniya wan taz birc bn. Vca ji bo alkariya wan, ev civat hatib ava kirin gelek malik li ar gundn Binxet hatibn vekirin. Hinge serok civat li bajar am Dr. Ehmed Nafiz Zaza b li bajar Hesek Hesen axa Haco b.. Ji ber gelek sedeman ew civat j p derket mr b hv b.

   Mr, rab rke n da ber xwe, ku bi tena xwe kovarek bi ziman kurd tpn latn di nav kurdan de biwene, bi w alfabya latn ya ku ji sala 1919 an de p mijl bib.. Wiha di roja 15.15.1932 an de hejmara pn ji kovarare xwe (Hawar) apkir li am di nav kurd biyanyan de belavkir hawar gaz kurdan kir got:

   (Hawar deng zannye, zann xwenasne, xwenasn ji mere riya felat xweiy vedike. Hawara me ber her tit heyna ziman me d bide naskirin lewma ku ziman erta heyn ya pn e)

 Ew cara pn b ku alfabya kurd latn berdest berdest xwendevann ziman Kurd dibe. Di gel kovara "Hawar " re, di roja 1/4/1942 an de, mr Celadet kovareke din bi nav "Ronah" xur bi kurdya latn ap belavkir..

   Mr Celadet bi btr "15"navan di van herd kovarn xwe de dinivsand. Ji ber ku kesn nivskar km bn ne dixwest ku biyan zanibin ew ten, yan ew biray Xwe (Dr. Kamran) tev babetn van kovaran dinivsnin. Di pey re mr Celadet nav di gelek kesan de dida, ew dehif didan ber bi nivsandina ziman kurd de. Di roja ro de gelekan ji wan nav deng dane wek: Cegerxwn (mele xms ), Osman Sebr, Qedr Can, Mistefa Ehmed Bot, Hesen Hiyar.. Hing j, gelek kesn bi nav deng di kovarn w de nivsandine wek: Goran, Bkes, Ihsan Nr Paa, Evdulrehman Eliy nis, Ceml Haco axa hwd. Mr Celadet di ber herd  kovavn xwe re pirtkxaneyek vekir bi nav (Pirtkxana Hawar), 20 pirtk apkirin, dwana Cegerxwn a yekemn: Pirsk Pt " yek ji wane. Hem j mr Celadet pgotin ji v diwana Cegerxwn re nivsandiye.

   Di sala 1935 an de mr Celadet " zewicye " diyare ku kebaniya w "Rewen xanim Bedirxan e". Kenama w b.

   Ji zewaca wan kur keek li wan zde bye, kur nav w "Cemd " e  di sala 1939 ande bye, doktore di bijkiye de, jiyana xwe li Almaniya derbas dikir, di sala 1999 an de li Barazl ye ber dilovaniya Xwed. l ke nav w (Snemxan) e, kebaniya nivskar kurd (Selah Sadella ) ye niha li Hewlr dimne Mr Celadet bi van zimanan dizan: tirk inglz firans faris rs-ynan- elman-ereb ji bil ku  ziman kurd ziman d bav w b, ziman axaftina mala w b.

Ji berhem afirandinn mr Celadet Bedirxan:

1-Rzimana alfabya kurd, am 1932. ji berhem afirandinn mr Celadet Bedirxan:

2- Rpelinine alfab, am 1932.

3-Bysa Pxember. am1933.

4-Nevjn zedyan am 1933.

5-Nameyek ji Mistefa Kemal Paa re am 1934.

6-Li dordoza Kurdistan , Misir 1943.

7-Giramra kurd, am 1943.

8- Giramra kurd-bi firans

9-Sebebn rastyi ketina edivne

10-Ferhenga kurd kurd

11-Ferhenga kurd-firans

12-Xwebinas

13-Kitba snemxan

14-Hevind   "anoye"

15-Dwanek helbest, apneby"

 

 

Qamilo 16/07/2009

 

 

  

   

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org