Ji 74 salan ve HAWAR hatiye hawara me

Gelo em bi hawara w ve ne ?!

Kon Re

 

   Ber her tit, dixwazim bi gotineke Mr Celadet Bedir- Xan dest pbikim:

   ( Malxerabo ! ma we ew end wext nne, ko hn  ji bo hnbna ziman biyaniyan bi salane ve xebitne, ro j dixebitin, ji bona ko bikarin _ fnfoneke _ derewn bi lv bikin.. Kuro  ! Eybe, erme, fihte, an hn xwendin nivsandina bi ziman xwe bibin, an mebjin em Kurdin, b ziman Kurdt ji we ra ne rmete, ji me ra  rrewiyek girane.. Heyf xebnet hezar mixabin, nemaze ji wan ra ko bi zimann din dizanin bixwnin binivsnin alfabya ziman xwe h nas nakin ..)

            Mr Celadet Bedir- Xan, kovara Hawar, hejmara ( 27 ) |am,1941


   Wek ku diyar e, di roja 15 gulana isal de ( 2006 ), 74 sal di ser derna kovara HAWAR re derbas dibin. bi v mebest ez dixwazim careke din dewla xwe di bra Bedirxaniyan de dakim kela xwe kela tiyn ziman rojnamegeriya kurd bi qurtek av ji v bra Bedirxaniyan hnik bikim...

   Wek ku nase, mr Celadet Al Bedir-Xan di destpka jiyana xwe de p bi siyaset kiriye di gel re j hewldaye ku turik xwe ji rewenbriya git dagire.

   W ev herdu bar bi hevre hilgirtine opandine. Ji xwe siyaset b rewenbr, rewenbr b siyaset tekz nabe] Ango hnandinek di navbera herdiuan de heye.

   Mr Celadet Al Bedir-Xan, di bikaniya xwe de fr gelek zimann biyan bye bi wan zimanan serwext and, ferheng rewenbriya gelek miletan bye, di gel ku ziman kurd, ziman axaftina mala w b. di sala 1909an de, li ber dest Mewlan Zade Rifet Efend, xwediy rojnameya "Serbest" li Stenbol, fr kar barn rojnamevaniy bye. Li ser v yek mzekin, b ew bi xwe di romana "Bra Qeder" de i dibje:

".. erek n destpkirib. Min kar, ixl, mal, dezgeh, pwend, hedef armanc diviyan. Min i bikira? Ber xwe bida ku?
   Kurdan gotibn: Teyr bae bi ref xwe re. Ez bibma heval kjan rz refan?
   Min xwendin nivsn, ilm irfan, rojname kovar helbijartin. Mir da ser v riy. Ez nikarbm bibma paa, zabit, tacir, dikandar, karmend, hembal, berdevk, peyiy mal xemxwar kar rojane. Ev kar tit li min ne dihatin. Ne bala min li ser wan b ne j wan heyecanek didan jna min.
   L nivskar, rojnamevan, kar dozn mezin, hedef armancn bilind, prozheycanek b payan didan min. Ez, yan j, ez, bira, mam merivn xwe j, bi hesibnim bibjim em, bi br dtinn Roussau, Dderot, Voltaire feylesf nivskarn din yn orea Firansay, bi irn Ehmed Xan Omer Xeyam bi ders, tecrbe serphatiyn mr Bedir-Xan perwerde bibn. Ma me qma xwe bi karn rojane dian? Min fedef xwe hilbijart...
Hing du mecma hebn, ku li ser dil min, hem pir ezz bn, Icthada Abdellah Cewdet beg (Serbest) ya Mewlanzade Rifet beg.
   Gava min daxwaza xwe ya xebat, li cih Serbest Mewlanzade Rifet beg re got, w beravkn xwe derxistin, ez hembz kirim (Mukemmel, Mukemmel) got ez li aliy din y burey li ber maseke bik dam rnitin. Bi v away min dest bi xebata rojnamevaniy kir...

   Serbest r li ber min vekir ku ez bikaribim rojname kovarn, ku min pa li welatn dr xerb derxistin, biwenim. Eger ew tecrbn rojn Stenbol nebna, ne Hawar kitbn w, ne j Ronah derdiketin. Ez ne bawerim ku ew bikarbna derketina..."


   Ji hing ve Mr Celadet Bedir-Xan p bi kar rojnamevaniy kiriye, p mijl bye gelek gotar di rojnameya (Serbest) de weandine, ew rojnameya ku di navbera saln 1909-1913an de li Stenbol dihat belavkirin. Di sala 1910an de, dema ku h
j xwendina xwe dikir, bi kar bar weandina kovareke dibistan rabye berpirsiyara w kiriye. Di sala 1912an de, bi agirt qutabiyn Kurdn Stenbol re bedar avakirina (Komela Xwendevann kurd) bye, ewa ku t naskirin bi nav "Hv", bi wan re alkar di wean belavkirina kovar rojnameyn wan de kiriye, wek:

- Roj Kurd (1913): Eva ku di bin berpirsyariya Mihemed Salih Bedir-Xan de dihat weandin
- Hetaw kurd (1913): Eva ku di bin berpirsiyariya Hemze beg Miks de dihat ap belavkirin.
- Yekbn (1913): Ev j di bin berpirsiyariya Mihemed Salih Bedirxan de dihat weandin.

   Di sala 1918an de, alkar di wean belavkirina kovara "Jn" de kiriye, ewa ku bi nav (Komela Teal Kurdistan) li Stenbol dihat weandin, di bin berpirsiyariya Memdh Selm beg Wanl Hemze beg Miks de...

   weha ta ku di roja 15 gulana 1932an de,ber 74 salan, kovara xwe "HAWAR" li am, bi tpn latn ap belav kiriye di rpel pn de gotiye:

"   Hawar deng zann ye, zann xemnasne, xemnasn ji me re riya felat xweiy vedike. Her kes ko xwe nas bike, dikare xwe bide naskirin. Hawara me ber her tit, heyina ziman me d bide naskirin, lewma ko zimanert heyn a p ye.."

    Bi weandina kovara HAWAR re, bi tpn latn, yekemn care di droka Kurdan de ku ziman kurd bi tpn latn t nivsandin. Ji v kovar 57 hejmar hatine weandin. Hejmara dawn di 15 tebaxa 1943an de b. Temen Hawar dor 11 salan dirj kiriye, bel du caran j ev kovar ji ber rewa abor hatiye sekinandin.
   Ev kovar bi du zimanan, kurd firans, dihat weandin. Ji hejmara 1-23an bi du alfabeyan, ereb latn, dihat nivsandin, ji hejmara 24an bi n ve, ten bi alfabeya latn maye berdest..
  
Di destpka weandina kovara Hawar de bi tpn latn, gelek x, mele feqeyn Kurdan dij berdestkirina tpn latn ji ziman kurd re sekinne gotine: ev tpn gawiran in, awa hn p ziman me dilewitnin
..?! Ta ku x ehd Ebdulrehman Gars fitke deraniye p tpn  tpn latn ji ziman kurd re helal kiriye...

   Naveroka Hawar btir li ser van babetan belav dib: Alfabeya kurd, ziman kurd, giramra kurd, ferhenga kurd, hem j stnek ji zarokan re quncikek bijk tendurust j t devekirib
..
Gelek nivskarn Kurdan bi rya Hawar nav deng dane, wek: Cegerxwn, Osman Sebr, Qedr Can, Dr. Nuredn Zaza, Red Kurd, Hesen Hiiyar. Ji xwe Qedr Can wek nxuriy Hawar t naskirin, iko ew ji yn pn b ku t de nivsandiye.

   Di sala 1942an de, mr Celader kovarek din, di gel    kovara Hawar weandiye bi nav "RONAH
", ev kovar j bi kurdiya latn li am hatiye ap belavkirin.
   Hejmara pn ji v kovar di 1 nsana 1942an de hatiye weandin, hejmara dawn (28) di adara 1945an de derye. Bi v kovar yekemn care ku rojnamevaniya kurd bi wne hatiye weandin.

   Bi saya mr Bedir-Xan Bot, kur neviyn w, roja ro em xwe peyebilind di nav netewn chan de dibnin, bi saya mr Bedir-Xan yekemn serhildana kurd
a netew destpkiriye ..Bi saya kur w Miqdad Medhet Bedir-Xan, bingeh rojnamevaniya kurd hatiye dann, bi saya neviy w mr Celadet Al Bedir-Xan ziman kurd bye xwed alfabeyek xweser, ku roja ro piraniya Kurdan bi alfabeya w dixwnin dinvisnin.

 Heger ji ber 74 salan ve HAWAR hatibe hawara me, Gelo, roja ro  em bi hawara w ve ne ?! Tev v teknolojiya n moderin van alavn ragihandin yn bi lez bez, h j em nikarin kovarek mna Hawar bi herd weyn Kurd, kurmanc Soran bi wenin di nav kurdan de bi belav kirin bidin..! Mr Celadet Bedir-Xan bi tena xwe, herd zarav di kovara Hawar de kom dikirin, nivskarn w ro strin gein di asman kurdistan de...Gelo ! ima em nikarin em nakin.. yn ku karin ima nakin ?! Pirsike, ez j wek xwendevanan li bersiv digerim..?!!

   Heger mirov li droka malbata Bedir-Xaniyan vegere berpl bike, w bibne ku Bedir-xan bi tevay di sirgn zvariyan de hatine kutin mirin, ev yek bi tena xwe xwe didevane ji dilsoz wefadariya wan re, ji gel Kurd re. ev yek dihle ku em nav wan bi tpn zrn di droka gel Kurd de binivsnin weha brann ji bo 74 saliya derna yekemn kovara Kurd bi tpn latn,bi nav HAWAR ku mr Celadet Al Bedrirxan di weand bi bi br bnin..
   Sed rehmet li giyan tev refern malbata Bedir-Xaniyan bibare, bihut cih war wan be.




 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org