Jiyan Xebatn Dr. Cell Cell
Di 70 Saliya Temen w de
 
Kon Re
 

 

Pgotinek pdiv:
   
Di havna 1982 an de, li Qamilo, ez av bi Dr. Cell Cell ketim. Ew yekemn car b ku dihat nav kudn sriy. Ji Heleb Efrne dihat kalemrek Ezd ji Efn di gel w b. Di v car de, min ew nas kir bm wek rberek pre, di gel end navdarn Qamilo.. Wiha me tevan dengbj rokvan j re komdikirin, ji Silo Koro bigire ta bi Demir El, ji prejinan ta bi kalemran ...W j b westan, ev roj dikin yek, wek zarok ku av bi yariya xwe keve, bi ahiyek b pvan gotinn wan di nivsandin tomar dikirin...
Di sala 1985 an de, careke din di gel kebaniya xwe Gulzar hat Qamilo. Di v car de j, gelek pmay bav kalan, ji windabn dahev bi xwe re bir .. Di v hatin de, min j pirs, gelo te zargotina kurdn Binxet awa dt ?
   
Li min vegerand got: Behreke, min qurtek av j vexwar va ez t vedigerim...
   
Di sala 1988 an de, careke din ew xwka xwe Cemla Cell hatin nav kurdn Binxet/ Cizr. Di v ger de j, gelek stran, metelok, nifir, destnivs bi xwe re birin...Di pey van hatinan re, me gelek carn din j hev dt... Di van hers caran de, ez pre bm, hem j, ez j fr danheva zargotina kurd bm.. Wiha bi saya w, hezkirina ziman kurdi bi min re mezin b..Roja ro, ez w wek mamostayek ji xwe re dibnim di war eq danheva folklor kurd de her dem ez v yek tnim zaman.
   
Bi helkeftina ku di roja 26/11/2006 an de Dr. Cell Cell derbas temen xwe y 70 sal dibe, kefxwe dibim ku van gotinan derbar jiyan xebata w, ji xwendevann gel xwe re raxnim ber avan. Ji ber ku ev nivsandin ji min t xwestin, ber gelek kesn din. Ez ji gelekan btir serwext jiyan, kar xebata w me ji hing ve pwendiyn min di gel w hene ...
   
Fermo hin ji nameya w a dawn ku di roja 20/11/2006 ji min re hatiye:
(( Kon Re, biraz ! Agir dil min ji bona karkirin hn gure, ap te xwe km nekirye. Maalla rewenbrn me li Sryay j, ro bne bi hezara hem j xizmeta xwe ji bona and civaka me bi xurt kar dikin.
 
Xk birayn hja ji Kurdistana rojava "Bik" !
 
Dewra xizmeta we mezine, we bi hz camrya xwe, kurdperwerya helal li ber xwe vekirye. Ez mea we li ser w rya ronak proz dikim.
Cell Cell   /   Wena 20/11/2006 ))
 
   
Wek ku diyare, Kurdistan bi iyayn xwe, hem j bi ore serhildann xelkn xwe navdar e... tev qedexebna ziman kurd, perebn bindestiya gel kurd, gelek lehengn bi nav deng, di war nivsna bi ziman kurd, hunandina helbest, folklor weandina kovar rojnameyan de, di nav gel kurd de hatine xuya kirin...
   
Eger Bedirxan di v war de ji pengan tne jimartin, bel gelek malbatn din j hene, wan j di bin ert mercn etn dijwar de li ber xwe dane nav xwe bi mran di droka kurdan de nivsandine. Mirov dikare ji wan malbatan malbata Casim Cell j bi nav bike; Ev malbata Kurd, bi ola xwe zd, di sirgn de, 70 sal bi berdewam xizmet di ber ziman, drok, zargotin, and medya kurd de kiriye.. hej nefern w, bi berdewam di v kferat de li ber xwe didin..
   
Mebesta min ji van gotinan; Eve ku di 26/11/2006 an de Dr. Cell Cell y ku yeke ji v malbat, derbas temen xwe y 70 sal dibe.
   
Ev ku bi dehan pirtk li dor keya gel xwe nivsandine, bi sedan gotar belav kirine bi hezaran rok, vanok, metelok, yar lstikn folklor ji windabn parastine, dane hev apkirine ...
   
Ji maf wi ye ku em di saxiya w de, v 70 saliya w l proz bikin, pre bedariya vxistina 70 mm bibin, hem j pre wan mman bi temirnin..Di gel ku em jiyaneke xwe, ge dirj di bextiyariy de jre bixwazin.
 
Dr.Cell Casim Cell Kiye ?
 
   
Prof.Dr. Cell Cell  kur Casim Celil e:1908-1998, (Y ku ji rewenbrn sereke b di nav kurdn Sovyta ber de t hejmartin ji ronakbrn pn, yn ku bingeh rewenbriya kurd di Sovyta ber de danne. Ew di roja 24/10/1998 an de, li Yervan, komara Ermenistan ye ber dilovaniya Xwed).
   
Cell Cell, di roja 26 meha yanzdan, sala 1936 an de, li bajar Yrvan Ji dayika xwe bye. Ji ber ku d bav w, sv bn li swxan mezin bibn, wan xwandina xwe a pin li wir girtibn, ji ber w j jyan kar wan bi bajar Yrvan ve hatib girdan, ango bibn bajari zarokn wan bajar xwed bn.
   
Mala Casim Celil ji e kesan pk dihat: Casim Cell kebaniya xwe Xanima Cell her ar zarokn xwe: Ordxan Cell, Cell Cell, Cemla Cell Zna Cell. Ji ber ku kurdt li bal wan gelek xurt b, mala Casim Celil li Yrvan, di nava behra ermenyan de wek dibistanek kurd b.. wiha j xwe parastye. Ji destpk ve kar Casim Celil bi jyana rewenbriya kurd ve girday b, dergehe mala w her dem li ber n hatina kurdan, vekir b.
    
V malbat ji roja roj de, Kurdbna xwe ekere kiriye, veneartiye km j nekirye. Ew pirtkn kurd yn pn, ewn ku di saln 30- de li Yrvan ap dibn, li ber dest Casim Celil amadey ap dibn di pirtkxaneya mala w de c digirtin.
   
Casim Celil, evndar pirtkan b. Bi taybet pirtkn ku qala kurdan dikirin, yan j ku bi ziman kurd bana...
   
wiha Cell Cell di gel biray xwe y mezin Ordxan Cell hed xwkn xwe Cemla Zn, di v mala kurdperwer de hatin xwed kirin, mezin bn di jyana xwe de li ser rya xizmeta and zanistiya kurdtiy frbn xwe ji v rk dr nexistin...
   
Cell Cell di dibistana seretay de, deh salan li Yrvan (1944-1954) bi ziman ermen, xwendiye, di pey re, di navbera (1954-1959). Li nvrstta dewlet, a Yrvan di faklta drok de berdewam kiriye.. Li nvrst, di konfransn komala zanistiy a xwendekaran de li ser drok anda kurdan wek lkolner gelek axaftin kirine...
   
Di sala 1959 de, pit xwandina bilind, ber xwe daye bajar Lnngrad, nsttta Rohilatnasy, ji bona xwendina li asprantray wiha tza xwe a doktoray bi nav (Serhildann kurdan yn azadary di saln 1850-1880 an de), di sala 1963 an de wergirtiye. Di sala 1964an de, vegeryaye Yrvan li nsttta rohilatnasy heta sala 1992 an, wek kurdzan kar kirye. Di Sala 1991 de li Moskvay tza profsoriy (heblitation) parastiye. end salan li nvrstta Yrvanye ser nav Davt Anhaxt dersn kurdology daye wek: Droka kurdan, Droka rojnamagrya kurd, tnologya kurd yn mayn. Ji sala 1992 heta niha, li Awstryay cware. Ji sala 1994-a heta niha li nvrstta bajar Wenay wek kurdzan, ser ziman, drok, and edebyeta kurd kar dike dersan dide. Di Akadmya zanistiy de, end salan lkolnn xwe li ser kurdzany bi berdewam kar kirye. Di nsttta Pdagogy de, ji bona amadekirina mamostayn ziman kurd, wek kurdolog droknas du smstran dersan daye...
   
L bel ji ber ku di mala wan de evndarya mezin ser anda, ziman, folklora kurd, dyanet tnologya kurd bi fireh heb, w kar xwe ya lkoln li ser van mijaran j berfire kirye.
   
Li akadmya zanistya Ermenistan dema ku kar xwe li ser droka kurd ya sedsalya 19 destpka sedsala 20 dikir, rast gelek astengan hatiye. Hebna zanyarn ermenya, yn ku lkolnn xwe  li ser byarn wan sedsalya dinivsandin, bi av dostany li ser drokan kurdan nedinern. Ji ber w j, r li ber dihat digirtin tim rexne l dihatin kirin... Nedihtin lkolnn xwe li Ermenistan bi wene. Li pit wan kesan end kurdn  hesd zikre hebn, ji nivskarn ermenan re bibn pal pit.       Ji ber v j nivsarn w yn drok li derv Ermenistan dihatin apkirin, bi taybet li Moskvay Lnngrad, ango Sankt-Ptrsbrg. v yek ew aciz dikir, gelek bele jre dikirin, ta ku hina r w dikir... W j ji bona ku nrvn xwe biparze, heft du rojan; emy yekem di gundn kurdan; rok, stran destan didanhev dinivsandin... Pa, di saln heyty de, dema r li ber veb, s caran (1982, 1985, 1988) bi demn dirj, ber xwe daye nav kurdn Sryay lkolnn xwe li ser and folklor wan berdewam kiriye... wiha w li ser matryaln civand li Sry, s cild amade kirine. Akadmya Ermenistan, bi ten cildek ji wan berevokan bi nav (Zargotina kurdn Sry) ap kiriye hew.. 
    
Prof. Cell Cell gelek lkolnn li ser droka kurdan wek pirtk weandine ji wan: Serhildana kurdan li sala 1880, Kurd li mperatoriya Osmany di nava sedsalya XIX ya pinda, Ji droka jyana kurdan a gelr syas di dawya sedsalya XIX-despka sedsalya XX, Droka tkonn kurdan li sedsalya XIX XX (tev end droknasn sovta ber), Rewa tkona kurdan li dewra nda (tev end droknasan).Ev pirtk vekir nehate firotin, her ten dayre darn zanist syas li hem komarn Sovyt wezarata wergirtin). Ji sed zdetir gotarn zanist li ser cure-crn pirsn droka kurdan di kovarn zanyary de li Sovt ap belav kirine.
   
Ji saln 70- de, dest bi civandin lkolnan kiriye, li ser qewl beytn zdyan. Di v war de j, bi ser ketiye. W dor 200 nimneyn qewl, beyt duayn zdyan civandine cildek kamil ji 700 rper amadekirye. Dor 50 qewl beyt di du berevokan de weandiye. Li ser v j hinek Rewenbrn kurd eciz bne...?! Wek Cell Cell bi propaganda dyanet mijle...  
   
Li ser ola zdyan end gotarn zanist, ap kirine  di kovarn zanist de belav bne. Baldarya w li ser sfzm j heye wek: Hsn Helac, brahm Edhem, Huceta di navbera erd esman de yn mayn. Du s nivsarn w yn din j hene hj ap nebne. Dema w li Sryay lkolnn xwe dikirin, destnivsn kurd bala w dikiandin ser xwe, wiha w end destnivs dane hev wek: (x Senan) a Feqy Teyra, ku bi hunera nezry (Munazere) hatib nivsandin, w ew destnivs bi ertn zanist berhevdana s destxetn n ap kiriye. Ya din (Seyfelmuluk) b a Syahp, ku nivsara w heta hing nehatib apkirin. W ew destnivs ji ser asas ar nimneyn cuda-cuda kamil kir ap kir.
   
Di gera xwe de, ew prg destnivsn gelek hilbestn hilbestvann kurdn ku hn nehatine naskirin bye, w helbestn wan civandine di berevokek de, bi nav (Keshkla kurmanc) weandine. Tde 70-80 hilbestn n hene yn 30 zdetir hilbestvann kurdan. Pre j s pom: (Hesp re ), (er Ssban) (Dimdim), ku axine n bn, w ew ji arva destnivsn lnngrad peyda kiribn, di v berevokda belav kirine.
   
Berevokek (Szde rpeln balk ji droka kurdan) weandiye, ku ji her 13 nivsar-lkolnn w ava bib. Bingeh van nivsara dokumntn n yn balk in, ji drok anda gel kurdin.
   
Di karkirina Dr. Cell Cell a zanyary de, zargotina kurdan chek berfire girtye kar w bi pde biriye, w tev biray xwe profsor nvrstta Sankt Ptrbrg Ordxan Cell xka xwe a mzkar Cemla Cell li ser v bergeh dora bst pirtk-berevokn zargotina kurdan apkirine, yn ku li ser bingeha zanisty hatibn civandin derskirin end pirtk bi wergera xka w Zna Cell hatine wergerandin ser ziman rs ltvan ap bne.
Hjay gotinye ku Dr. Cell Cell li ser bingeha bblotka mala xwe, li ser nav bav xwe, Casim Cell Bblografyek str (ji 535 rpera) ji weann kurdn Ermenistan amade kiriye.
   
Pirtkn Dr. Cell Cell bi gelek zimana hatine wergerandin wek: soran, kurmanc, ereb, turk, faris, ermen, rs, ltwan, alman hin ji wan du car s car hatine apkirin.
   
Ji pirtkn her rin ber dil w, pirtka ku li ser serhildana Sx Ubydllay emdnan ye... Ev pirtka ku pmergn Kurdistan di saln serhildan de, di ikeftn yayn Kurdistan weandibn di nav xwe bela di kirin di xwendin.
   
Pirtk-lkolnn w yn n, ku amadene ji ap kirine re gelekin.
Di van salan dawn de, alakiyn w yn zanyar bi berdewam, bi ziman kurd, rs alman tne weandin.
   
Dr. Cell Cell dibje: (Kar min y kurdology belk zde bi berhem nebya, heger atmosfra mala me ser evndar parastina drok, ziman anda kurd nebye. Di kar me y zanyary da dewra mezin a d bav min Casim Cell Xanima Cell, pitovanya biray min Ordxan Cell xkn min Cemla Cell Zna Cell gekek heb..)
   
Dr. Cell Cell, saln dirj li Ermenistan, li hevalbendya zanistiy ya, rex sntral komt a partya Ermenistan berpirsyar para kurdzany b. Hem  j saln dirj li (Hevalbendya evndarn pirtk), bye serok be kurd. Bi alkarya v hevalbendy w pirtkeke bblografyay ya bik, bi sernivsara (Pirtkn kurd li Ermenistan) ap kirye.
   
Di sala 1979 de, bi pnyara bea kurd a akadmya zanyaryy li Bexday, ji bona karn w yn bi nirx giranbaha di  pileya kurdzany de, nav endametiya eref (Andam miqaledar akadmya Zanistya raq) dane w biray w Ordxan Cell. Hem l ew andem PEN klb ye end salan li serkirdatyia w de c girtiye...Her wiha ew andam nsttta kurd ya Pars ye, andam hevalbendiya nivskarn Ermenistan ye.
   
Di sala 1994an de, li Venay, tev end hevaln xwe nsttta kurdzany ava kirine ji roja damezirandina w ve ta roja ro ew serok w institut ye...nsttt heta niha dor 10-12 pirtkan li ser drok, edebyet anda kurd weandiye.
 
 
BIBLIOGRAFIYA PIRTKN DR.CELL CELL
 
1. Serhildana kurdan li sala 1880: Moskva 1966. (Bi ziman rs). Her wiha di sala 1979 de bi ziman ereb sala 1987. (Bi kurdya soran li Bexdad, di sala 1992 an de li Stokholim di sala 1998 an de li bi Tirk
2. r vanokn kurd: Yrvan 1971. (Bi ziman ermen).
3. Mesele metelokn kurda: Tev Ordxan Cell. Moskva 1972. Bi ziman kurd rs. li Zrix 1976. (Bi ziman kurd).
4. Gulin. Tev Ordxan Cell: Yrvan 1972. (Bi ziman kurd). Her ew.  Dihok 1985. Bi tpn ereb.
5. (Kurdn mpratorya Osmany li nveka pn ya sedsalya XIX.). Moskva 1973. (Bi ziman rs). Her ew. Kurdekan mpryatoryat Osman. Bexda 1987. (Bi kurdya soran). Her ew. Min tarix el-emarat fi el-embiryetoryet al-Osmanyet. Dumiiq 1987. (Bi ziman ereb) Her ew. Anqara 1992. (Bi ziman turk. Her ew. Kurdekan mpryatoryat Osman. Swdn1996. (Bi kurdya soran). Her ew. Kurdehay Empryator Osman. Thran 1381. (Bi ziman).
6. rok cimeta kurda.Tev Ordxan Cell. Yrvan 1974. (Bi ziman kurd).
7. (Syar bahoz). Amadeker werger Zna Cell Algrdas Alyons. Vlns 1977. (Bi ziman Ltvan).
8. Zargotina kurda. Tev Ordxan Cell. Cilda I, II. Moskva 1978.
9. Zargotina kurda. Tev Ordxan Cell. Cilda 1. Yrvan 1978.
10. Kirdakan grki Hayastanm, 1930-1980. (Pirtkn kurd li li saln 1930-1980). Yrvan 1981. (Bi ziman kurd, ermen).
11. Qisaed min el-folklor el-kurd. Tev Ordxan Cell Beyrt 1982. (Bi ziman ereb).
12. Zargotina kurda. Tev Ordxan Cell. Cilda 2. Yrvan 1982.
13. Nehzet el-ekrad el-siqafyet we el-qewmyet  (Nihayet el-qurn el- eir bidayet el-qurn el-ern. (Dumiq) 1984. (Bi ziman ereb). Her ew. Jyana rewenbr syas ya kurdan (Di dawya sedsala 19-a 20-ada). Swedn ppsala 1985. (Bi kurmanc).  Her ew. Nehzet el-ekrad el-siqafyet we el-. (F el-qurn el-tase eir bidayet el-qurn el-ern). Beyrt 1986. (Bi ziman ereb). Her ew. Hend smay jyan syas kultr kurd le kotay sedey nozdeyem seretay sedey bstemda. Stokholm 1993. (Bi kurdya soran). Her ew. z stor 351;estvnno-poltskoy jzn kurdov v konts XIX- naal XX vv. Sankt-Ptrbrg 1997. (Bi ziman rs). Her ew. Bujanewey roenbr netewey kurd. Kotayy  sedey nozdeyem-seretay sedey bstem. Suleyman 2000. (Bi kurdya soran). Her ew. Kurd aydinlanmasi. Stenbol 2001. (Bi ziman turk).
14. Gulankzrn. Zargotina kurda. Tev Ordxan Cell. Yrvan 1984.
15. Zargotina kurd Srya. Pozya. Yrva 1985. Her ew.  Bi tpn latn. Swdn, Uppsala 1989.
16. Tkona kurda li dema n njenda.  Tev hevkara). Moskva 1987. (Bi ziman rs). Her ew. Yn ve yakin axda krt hereket. Swdn 1991. (Bi ziman turk). Her ew. El-hereket el-kurdye f el-etr el-heds. Beyrt 1992. (Bi ziman ereb). Her ew. Yn ve yakin axda krt syaset tarh. Stenbol 1998. (Bi ziman turk).
17. Avsnn kurd. Tev Ordxan Cell Zna Cell. Vlnys 1987. (Bi ziman ltvan).
18. Kurdn Ermenistana Sovty. Bblografya 1920-1980). Yrvan 1987. (Bi ziman kurd, ermen rs).
19. rok lgnd efsnn kurd. Tev Ordxan Cell Zna
Cell. Moskva 1989. (Bi ziman rs). Her ew, (parek). Mixtarat min asatr hikayat erqye.  Heleb 1996. (Bi ziman ereb)
20. Mesele metelok gel kurda. Tev Ordxan Cell. Yrvan 1991.
Her ew. Wen 2005. (Bi tp latn).
21. rokn kurd. Tev Ordxan Cell. Frankfrt 1993. (Bi ziman alman).
22. Destann kurd. Tev Ordxan Cell. Stenbol 1994.
23. Zargotina kurdan. Tev Ordxan Cell. Cilda I. Swden, Bromma 1995.
24. Dwaro terame bk, tu guhdar be. Hewlr 1999. Her ew 2000. (Bi ziman turk kurd).li Stenbol.
25. Avtobografya Ebdulrizaq Bedirxan. Berln 1999. Her ew. Dihok 1999. Her ew. Biqet zue min mezkerat Ebdulrizaq Bedirxan. Brln 2000. (Bi ziman ereb). Her ew. Abdulrizaq Bedirxan Otobyografya.
stanbl 2000. (Bi ziman turk kurd) ,Her ew Brewery Bedirxan. Hewlr  (2001). (Bi kurdya soran).
26. Syap, Seyfulmuluk. (Dastan). Wen 2000. (Bi tpn latn).
27. Syap, Seyfulmuluk. (Dastan). Wen 2000. (Bi tpn ereb).
28. Szde rpeln balk ji droka gel kurd. Wen 2002.
29. Feqy Teyran x Senanya. (nezrye). Wen 2003.
30. Kekla kurmanc. Sedsalya X-XX. 2004.
 
 
 
Kon Re
Qamilo 21/11/2006
 
 
 
 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org