Komele, Dibistan, Kovar Rojnameyn ku Bedir-Xanyan damezirandine pedar di wan de kirine.

Kon Re


Ez ne bawerim ku tu malbat
n Kurdan  wek malbata Mr Cizra Botan, Mr Bedir-Xan Azz, ji dil can xebat bizav di ber gel Kurd de kirine tev mal xwe  can xwe di ber de mizaxtine.

Tev ku nefern v malbat ji sala 1847 an di kober sirgoniy de dijiyan, l wan qet Kurdistana xwe, war bav kaln xwe jibr nekirin ji desthilann neketin, li ber xwe dan gelek xebat bizav kirin, da ku nav gel xwe di nav geln chan de bilind bikin.

 Er, nefern v malbat di sirgony de, di bin ert mercn etn dijwar de, xwe berpirsyar gel xwe didtin   keya gel Kurd bar xwe y yekemn dinasn , bi gotin kirin dixebitn, i di war  rewenbr rojnamegeriy de i di war Civak siyas de, wiha tev di sirgony de, dr xaka Cizra Botan mirin n ber dilovaniya Xwed her her daxwaza wan pxistina gel Kurd bilindkirina nav Kurdistan b.

 Wiha wan Bedir-Xanyan gelek komele dibistan damezirandin, gelek kovar rojname weandin, hem j bi saya wan gelek navend ensttuyn Kurd ji gel xwe re  avakirin.

De werin em li v panoramey mzekin plek di nav komele, dibistan , kovar rojnameyn Bedir- Xanyan de xwe mijl bikin :

A - Komele :

1 - ( Kurd teawin tereq cemiyet ) :

 Ev yekemn komela Kurd ye ku t damezirandin; yek ji hmdarn w yn sereke Emn Al Bedir - xan b, ev komele di sala 1908 an de li Stembol hatiye vekirin.

2 - Komela ( Kurd teklat ictmaye cemiyet ) :

 Hmdarn v komel xur Bedir-Xan bn, ev komele di sala 1911 - 1910 an de li Stembol Hatiye vekirin.

3 - Komela ( Kurd ner mearif cemiyet ) :

 Yek ji hmdarn v komel Mr Ebdirehman Bedir-Xan b, ev komele di sala 1910 an de li Stembol hatiye damezirandin.

4 - Komela ( Gihandin ):

 Komelayeke Kurd ya rewenbr b ji bo belavkirina zann, ev komele di sala 1912 an de li bajar Xoy li Kurdistana ran, ji rex Mr Ebdirezaq Bedir-Xan ve bi alkarya Simko Axa ikak hatye vekirin.

5 -Komela ( Kurdistan stiqlal komtes ) : Ev komele di sala 1920 an de li Qahre hatye damezirandin ji rex Mr Sreya Emn Al Bedir-Xan ve.

6 - Komela ( Xoybn ) :

 Ev komele di sala 1927 an de li Beyrt hatiye damezirandin, yek ji hmdar serokn w Mr Celadet Bedir-xan b.

7 - Komela ( Dostaniya Kurd Ermenyan ) :

 Ev komele di sala 1914 an de li Sanbitrisborg hatiye ava kirin ji rex Mr Ebdirezaq Bedir-Xan ve.

8 - Civata alkar ji bona belengazn Kurdan li Cizr :

 Ev komele di sala 1931 de, li am hatiye damezirandin, yek ji hmdarn w yn sereke Mr Celadet Bedir-Xan b w bi xwe nzmnameya w ya bingehn hundirn di sala 1931an de  daniye di sala 1932 an de bi Kurd, Frans Ereb apkiriye.

B - Dibistan :

1 - Dibistana Stembol :

 Ev dibistan di sala 1910 an de, li Stembol hatiye avakirin, ji rex komela ( Kurd ner mearif cemiyet ), komela Kurd ji bo belavkirina zinn bi alkariya dirav ji Mr Ebdurehman Bedir-Xan rberiya w .

2 - Dibstana Xoy :

Ev dibistan di sala 1913 an de li Kurdistana ran bajar Xoy hatiye vekirin ji rex Mr ehd Ebdirezaq Bedir-Xan  ve, bi alkariya

Simko Axa ikak.

3 -Dibistana Tebls :

 Ev dibistan di sala 1929 an de li baja r Tebls hatiye vekirin ji rex

 Mr Kamil Bedir-Xan: (1934 - 1872)ve.

4 - Dibistana Beyrt :

Ev dibistan di sala 1943 an de ji rex Mr Dr. Kamiran Bedir-Xan ve li Beyrt hatiye vekirin, ji bo frbna Kurdn miext sirgnkir li Libnan.

5 - Dibistana am :

 Di saln 1930 de di ber weandina kovara Hawar de Mr Celadet Bedir-Xan dibistanek li am vekirib bi nav dibistana ( Kurdistan ), ev dibistan li taxa Kurdan b, nzk mala Xalid Bekda b; hjaye gotinye ku w hing bi saya Mr Celadet end dersexane dibistan li Cizr j vebne wek: Tilir, Talik, Qereman Indwer.

6 - Hjay gotin ye ku be Kurd di Ensttuya Rojhiatanasan de li bajar Sanbitrisborg ku heye, ew be bi saya ehd Mr Ebdirezaq Bedir-Xan hatiye vekirin; Mr Ebdirezaq Bedir-Xan (1918 - 1864), di sala 1918 an de ji rex waliy Msil Silman Nezf ve, y ku Kurd b hat bidarvekirin ew di goristana biyanyan de, li Msil hatiye veartin

7 - Ensttuya Kurd li Pars :

Di sala 1974 an de Mr. Dr. Kamran Bedir-Xan, komela ( Frensa - Kurdistan )li Paris avakir,hing ji dostn v komel gelek rewenbrn bi nav deng hebn wek : Jan Pol Sarter, Smon Dbavor, Maxme Rodinson gelekn din, pit kokirina Mr Dr. Kamran Bedir-Xan di sala 1978 an de hatina partiya sosyalst ya Frans li ser hukm di sala 1981 de, r li ber komela ( Fransa - Kurdistan ) hat vekirin ku bibe Ensttuya Kurd wiha Ensttuya Kurd li Pars hat vekirin ew j bi saya

Dr. Kamran Bedir-Xan.

8 -Komela xeyr ya Kurd li Beyrt :

 Ev civata xeyr di sala 1968 an de li Beyrt hat vekirin bi saya pwendiyn Mr Dr.Kamran Bedir-Xan dostanya w bi malbata

( Elsulih ) re.

9 - Ensttuya Wainton ya Kurd :

 Ev Ensttu ji ber dor end salan ve li Wainton hatiye vekirin, yek ji hmdarn v Ensttuy  Neferek ji malbata Mr Bedir-Xan e ax Yezdan r, nav w Seyfeddne.

10 - Civata Selahedn Eyb li Emman-Urdin :

 Yek ji hmdarn v civet J Selm Bedir-Xan e, ew j ji neviyn Yezdan re.

Daw hjay gotinye ku bi saya Mr Dr. Kamran Bedir-Xan gelek komeleyn dostaniy  di navbera gel Kurd geln Ewrop de hatine avakirin; hem j Dr. Kamran Bedir-Xan di orea >lon de wek nnerek b ji ore re li Ewropa bi nav ore Barzany nemir daxiv.

C - Kovar Rojname :

1 - Kurdistan - 1898 :

Rojnameyeke 15 roj b, cih weandina w ji hejmara 1-5 an li Qahra b, xwediy w Mr Miqdad Midhet Bedir-Xan b, hejmarn may ji 6 -31 xwedy wan Mr Ebdirehman Bedir-Xan b  biray Mr Miqdad, cih weandina wan ji 6-19 an li Cinv bn, ji 23- 20 an  careke din li Qahra apbne, hejmara 24 an li Lindin  apbye, hejmarn 25- 29 li Folkoston her d hejmarn dawn careke din li Cinv apbne; hejmara ( 1 ) di nsana 1898 an de derye hejmara  dawn ( 31 ) di 14 nsana 1902 de.

2 - Omd - 1900 :

Rojnameyeke  15 roj b, cih weandina w li Qahra b, xwed berpirsyar w Mr Mihemed Salih Bedir-Xan b( 1974 - 1915), hejmara ( 1 ) di lna 1900 de apbye.

3 - Kurdistan - 1908 :

Rojnameyeke Kurd Tirk b, cih weandina w li Stembol b, xwed berpirsyar w Mr Sreya Bedir-Xan (1883 - 1938),  Ehmed Sreya Emn Al Bedir-Xan b, hejmara ( 1 ) di sala 1908 de derketiye ya dawn di 13 nsana 1909 an de.

4 - Kurdistan - 1912 :Kovareke Kurd Tirk b, cih weandina w li Ormya b, xwed berpirsyar w ehd Mr Ebdirezaq Bedir-Xan b, hejmara ( 1 ) di sala 1912 an de apbye, hejmara  dawn di sala 1914 an de, di sala 1913 an de pit ku Mr Ebdirezaq ye bajar Sanpitrisborg, Simko Axa bi berpirsyariya w rabye.

5 -Yekbn - 1913 :

Rojnameyeke Kurd Tirk b, di heftiy de d caran dihat weandin, cih weandin Stembol b, di sala 1913 an de hejmara ( 1 ) derketiye, xwed berpirsyar w Mihemed Salih Bedir-Xan b, bav  Rewen xanim Bedir-Xan.

6 - Jn - 1916 :

Kovareke 15 roj b, bi Kurd Tirk ap dib, cih weandina w li Qahra b, di sala 1916 an de derketiye, xwed berpirsyar w Mr Sreya Bedir-Xan b.

7 - Hawar - 1932 :

Kovareke Kurd Frans b, her 15 rojan derdiket, cih weandina w li am ( Dmeq ) b, hejmara ( 1 ) di 15 gulana 1932 an de derketiye, ya dawn  ( 57 ) di 15 tebaxa 1943 an de, xwed berpirsyar w Mr Celadet Al Bedir-Xan b, yekemn car li ser rpeln v kovar Kurdya bi tpn latn hatiye bikarann  ji w hing ve Kurd bi Kurdya latn t nivsandin.

8 - Ronah - 1942 :

Kovareke mehane b,  xur bi Kurdya latn b, hejmara ( 1 ) di 1 nsana 1942 an de derketiye, xwed berpirsyar w Mr Celadet Al Bedir-Xan b.

9 - Roja N - 1942 :

Rojnameyeke heftey b, bi Kurd Frans b, cih weandin li Beyrt b, hejmara ( 1 ) di 3 gulana 1943 an de derketiye, hejmara dawn ( 73 ) di nsana 1946 an de derketiye, xwed berpirsyar w Mr Dr. Kamran Al Bedir-Xan b.

10 - Str - 1943 :

Rojnameyeke xur bi Kurdya latn b, wek zdeya Roja N b, cih weandin li Beyrt b, hejmara ( 1 ) di iley ber de sala 1943 an de drketiye, hejmara dawn ( 3) di 22 rya ber de sala 1945 an de derketiye, bi ten 3 hejmar ji v rojnamey hatine weandin, xwed berpirsyar w  Mr Dr. Kamran Bedir-Xan b.

di v sala proz de, 105 sal  li ser rojnamevanya Kurd re derbas dibin, hezar silav li giyan Tev nefern malbata Bedir-Xanyan bibare, buhit cih war wan be.