Malbata Ceml Paa Diyarbekir

Dr. Qasim Miqdad Ceml Paa

(1932 1992)

Kon Re

 

   end min dixwest ez j bedariy di  Festvala Rzgirtina Netewey bo binemala Ceml Paa y Diyarbekir li Hewlra paytext bikim, l mixabin ji ber gelek sedeman, ew derfeta zrn bi dest min neket.. Er derfetek zrn b sebaret min..Min di dixwst nefern v binemala drn ji nzk ve nas bikim nexasim li Kurdistana azad..Tev ku ez gelek neferan ji wan nas dikim, ji yn ku li Binxet dimnin. Di v dema daw de, min du hevpeyvnn xwe bo KurdistanTV amade kirine. Yek bi Jala xanim, kea Ekerm beg Ceml paa re ye ya din bi Mistefa beg, kur Mihemed beg Ceml paa re ye. Bel nav min di progiram festval de heb kfxwe dibm ku bi mamoste Malmsanij, Dr. Kendal Nezan, Perwn xanim, Verda xanim yn may re, tkevim dabaa malbata Ceml Paa Diyarbekr em bi hev re kar, xebat bizava wan di ber kurdewariy de giftgo bikin.. L mixabin snor b kelem ew derfeta zrn ji dest min firiya.

   Xwendevann bi rmet ! Ev nivsna li xwar, mijara min b bo festvala rzgirtina netewey bo binemala Ceml Paa y Diyarbekir li Hewlra paytext. Min Dr. Qasim Miqdad Ceml Paa wek nimne ji v malbat ji xwe re bijarti b, fermo nivsa min bixwnin.

*          *          *

   Ji nav van end malbatn drn, ku di bajar Amed de, ji sed salan ve dijiyan, wek malbata: Zulf Zade, Birinc Zade, Hac brahm efend(1 Ceml Paa, ji tevan btir malbata Ceml Paa nav deng di nav kurdan de daye nav bajar Diyarbekir, bedena diyarbekir bi nav wan ve hatiye girdan naskirin. Hem j, ev malbat, di war xebata kurdparziy de hatiye naskirin, nemaze bi van mirovn xwe yn xebatkar kurdperwer wek: Omer Ceml Paa, Qedr Ceml Paa, Ekrem Ceml Paa, Wecd Ceml Pa‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏a hin din.

   Ceml Paa, nevy Mehmd Paa b. ji bav kaln xwe ve li bajar Diyarbekir dijiya, l bi koka xwe ji xelkn ( Silop ) b. Ji ber v yek Qedr Ceml Paa, di brannn xwe de xwe bi naznav ( Zinar Silop ) daye naskirin. Ji ber 300 sal ve Beden Birca Diyarbekir dibin hza dest v malbat de b, yek dispart y din wiha ta ku dawiya wan Ceml Paa kurn xwe bn.

   Di sala 1847 de, pit ku sultan Osman, mr Cizra Botan, mr Bedirxan Azz, dl sirgn Stenbol girava Kirt kir, hing ber xwe da kurdan bi sed hezaran ji kurdan sirgn derdora Anedol kirin. Ceml Paa j li Yemen kir wal. Da ku ji er bela w xelas bibin kesn wek Ceml Paa nedin ser opa mr Bedirxan, ji ber ku tkilyn Ceml Paa mr Berdirxan bihev re hebn xwebn herma Diyarbekir btir dibin dest Ceml Paa de b wiha Ceml Paa 30 sal li Yemen qedandin. Li Yemen Ceml Paa 8 jinn din bi ser dotmama xwe de ann, ji wan jinan 11 kur 3 ke jre bn, 4 kur keek ji dotmama w 7 kur 2 ke ji wan jinn din.

   Pit ku Ceml Paa 30 saln xwe li Yemen brandin, vegerya welat xwe Diyarbekir gelek zr mal bi xwe re ann kurn xwe bi xwendin zann dan, nemaze li Stenbol Ewropa, ta ku di sala 1900 de, li bajar diyarbekir ye ber dilovaniya Xwed.

 

   Di dawiya sed saln 19 an despka 20 na de, kurn Ceml Paa di nav rewenbrn imperatoriya Osman de, ji yn sereke dihatin hejimartin, hem j pir tkilyn wan bi malbatn kurdperwer re li Diyarbekir Stenbol heb..

   Li pit ku destr 1908 an hate derann, kurn Ceml Paa j bi welatparzn kurdan re wek: Bedirxaniyan, Baban emdnan, xebat bizav kirin, da ku nav gel kurd wek geln Ynan, tirk Ereb bilind bikin wiha doza maf gel kurd li Sultan kirin.

   Di sala 1912 an de " Omer Ceml Paa(2 bi xwendekarn kurd re li Stenbol, yekemn komele ji xwendekarn kurdan re bi nav " Hv " damezirandin, hing ew serok komel b, hem j dostan bi hin kesn geln bin dest re dann wek Ereb, Yunan Ermenan..

   L ku em vegirin ser kur Ceml Paa y din " Qasim " ku dibe kalik " Dr. Qasim Miqdad " em binerin ku " Qasim beg " ji kurn Ceml Paa yn mezin b, camr ne km birayn xwe b, bel ji gia btir bar mabata Ceml Paa bi xwe ve hiltan di berde dixebit. Dwanxaneya w di bajar Diyarbekir de, ji her ar dwanxanetn din btir bi mvan dan b, hem j welatparzek dil xemgn b..

   Dema serok " Wilson " her 14 bendn xwe di sala 1917 an de li chan belavkirin " Qasim beg " komelek kurd bi nav " Komela teal kurd " di bajar Diyarbekir de damezirand, bi alkariya kurdn welatparz wek: Dr. Evdella Cewdet, Dr. Fad Hac Ibrahm Efend Memdh Selm Beg .. gelek  axik jre li bajarn rojhilat vekirin. Hem j dan standinek bi komeln Kurd yn Stenbol re kirin, hing Qasim Beg hate bijartin ku ew li Stenbol serok komel be.

   L ku em vegirin ser kurn " Qasim Beg *  em bi nerin ku s Kurn w hebn, emseddn, Ekrem Miqdad:

   emseddn: li Siwsra, bajar Lozan, bi bira pismsmn xwe re xwendina xwe dikir. Dema ku er chan y yekemn dest pkir vegerya tirky bedar di er de kir, ta ku di sala 1916 an de giha Drazor di eyn sal de ye ber dilovanya xwed.

   Ekrem: w bi biryt xwe re li Lozan dixwend, di dest pka er chan de vegerya Stenbol tev tevgern kurdan b. pir kar di komeleyn kurdan kiriye.

   Di sala 1919an de, bi mr Celadet Bedirxan biray w Dr. Kamran Bedirxan re, di gel mcer Newl y Ingilz re li kurdistana bakur geryane, da ku daxwazn gel kurd nasbikin, ber ku peymana Sver b mohrkirin di na bera hevalbenda dewleta Osman de ..

   Di sala 1925 an de, pir tkiliyn Ekrem beg bi orea x Sed Pran re heb, bi hilweandina ore re, Ekrem beg li Stenbol hate girtin nav w hate xwendin bi darvekirin .. l bi hza zran hate berdan..

   Miqdad: bav Dr.Qasim, ji kurn Qasim Ceml Paa yn bik b. Dema ku er chan y pn, herd birayn w pismamn w ji Ewropa vegryan tirky, hing r ji ber xwendina w li Ewropa hate birn, vca bav w, ew li Diyarbekir Stenbol bi xwendi da . l mixabin, v dawiy bi taybet pit orea x sed efend, c war li tirky ji ber wan hat girtin, wan j xwe naskir ku nema bi hza zran karin hikmeta Mistefa Kemal Paa bixapnin. Hing j, Mistefa Kemal paa nav wan ji Ceml Paa guhertib bi (Ceml Oglo), vca ji near Miqdad Beg bi biray xwe Ekrem Beg bi pismamn xwe re wek: Qedr Beg (3, Mihemed Beg (4, Bedr Beg (5, Wecd Beg ... hwd, binxet Sriy bn di Adara 1929 de.

   Wiha tev bi zarok xwe ve, li bajar Dirbsiy Hesek kom bn. Di w nav re komela Xoybn li Brt di sala 1927 ande hatib dameziran din, vca tev bn endam w komel xwe ji orea Agr re amedekirin ku ji snor Sriy ve r tirkan bikin, l mixabin ew pilann wan j ber avt derketin... Di wan salan de eyn sala 1932 an xwed kurek da Miqdad beg li bajar Hesek, nav w kir Qasim, li ser nav bav xwe.

 

 

Dr. Qasim Miqdad Ceml Paa

1932 - 1992

 

   Dr. Qasim, bikanya xwe li bajar Hesek gund Tehlik brandiye ta ku temen w bye 8 sal. Hing bav w mala xwe barkirye am, wiha w xwendina xwe ya seretay, orte bilind li am bi daw aniye. Di ber re j, fr gelek zimanan bye wek: Ereb, tirk, Ferens, Ingilz, ji bil ku ziman kurd, ziman axaftina mala wan b.

   Pit ku xwendina xwe ya bilind di bijkiy de, di zankoya am de kuta kir, vegerya bajar " Derbsy " l kilnkek vekir. L pir l dom nekir ber xwe da bajar " Qamilo " di roja 7 Adar de di sala 1963 an, tde kilnkek vekir bi ev roj, nexweyn gel Qamilo Cizr bi derman dida.  Wiha " 28 " salan berdewam kir di bajar Qamilo de, ta ku ber dilovanya xwed di roja ( 13-10-1992 ) an de.

   Di roja ( 14-10-1992 ) an de, bi guhestina term w re ji bajar Qamilo, ta bi goristana gund " Dugir " piranya netewn Cizr, bi Kurd, Ereb, Ermen, Siryan bedar bn. Ew li kleka Dr. Ehmed Nafiz Zaza bi war kirin. Li ser gora w end gotin hatin xwendin, di pesin arezayiya w de. Ji gotina dawn a metran Antirank wiha got: ((Dr. Qasim, sembol b ji hevgirtina netewn Cizr re.. Proz be ji w gel ku ew j ye..))

   Di il rojiya w de, tev netwn Cizr girngtirn kesayetiyn hukmet bedar bn, di gel dost, heval mirovn w yn ku ji am Heleb hatibn, hem j gelek gotin helbest hatin xwendin.

   ima Dr. Qasim Miqdad bi v rxistina dr dirj ? gelo ji ber ku bijkek jr zana b..?! An ku ji mala Ceml Paa Diyarbekir b ?!

   Ev tev netne, bi ten titek giring li bal peyda dib, w tit dihit ku tev dost hevaln w jre temene bibin, ew tit; mirovantiya b, wekheviya w b, cangoriya w b.

   Dr. Qasim, xwe di ser kesek re nedigirt, kes j di ser xwe re ne digirtin qet rojek ji rojan xwe bi esil fesl xwe paye nekir, hem j ne got, ez kur Ceml Paa me, qet w p bi panav xwe ( Ceml Paa ) nekir. Ten bi nav Dr. " Qasim Miqdad " di hat naskirin.

   Dr. Qasim, kes di ser kes re negirt, ne got ev kurd e, ev Ereb e, ev Ermenye, ev Siryane, ne j ev misilmane an filehe an Yezdiye .. tev li bal wek hevbn..

   Di evn zivistan de, cizme dixist ling xwe bi dv nexwen xwe de di gundan taxn dr ji bajr..

Pere ji xizan belengazan ne distand, bel pir caran bihay derman j, ji bal xwe ve dida wan..

   Mr b, ji kes ne ditirsiya, ne ji x Kean ne ji hzn dewlet piraniya wan pre dost hevabn..

   Dr. Qasim, merd b, li mal diny negerya, ku geryaba w niha end qnaxn w hebna .. ji ber v merdiy " 28 " saln xwe yn dawn, di hotla " Semr Ems " de libajar Qamilo brandin, bi kurn " Baho " re li bajar Qamilo..

   Raste jin ne an, b ku bedena w n bibe ber dilovaniya Xwed, w j ev yek dizan ne ku ne dizan, l w tev nexwen ku din bal wek zarokn xwe di dtin, di piraniya wan de di dt ku titek ji wan nay ji bil kirina zarokan pve, vca pwst di dt ku riya tundiristiy an wan bide, da ku di perojan de saxlem bin, karibin titek hjay ji xwe yn dora xwe re pk bnin. Ji ber ku w raman xebata rast durist di beden la saxlem de didt. Ne di y nexwe de. Vca  dixebit Ku laan saxlem bike, ne ku peran bi dehev wek doktorn ro..

   Wiha di w nav de, jin jibr kir xwe winda kir di nav bera mirovhezkirin de mirov parziy de..

   Dr. Qasim, pir jr zrek b, wek me got, hem j di war ilm zann de, km kes di sr de wek w hebn, mirov ne dizan, Dr. Qasim, bijke, an drokzane an.. Km zde di her war de xwed zann b, bi gotina dostn w yn nzk ku ji min re gotin: " Dr. Qasim Miqdad ansklopdyake li ser d lingan b.. "

   Dr. Qasim di war kurdayetiy de ne av girt b, bel bi d saloxdann tevgera kurd de b, di saln dawn de hviyn w pir mezin bn bi welatek rizgarkir. Tit j dihat xwestin dikir Dida..     Mirov dikare w bixe rza wan doktorn ku can xwe gor xaka kurdistan kirine wek: Dr. Evdulla Cewdet, Dr. Fad, Dr. Ehmed Nafiz Zaza hin din..

   Di bawerya min de i mirov ku di jiyana xwe de bibre da ku jiyana kesn li dor xwe xwe ge bike, ew mirov mre i mirov ku nexweiyn xwe jibr bike, bi nexweiyn xelkn li dor xwe ve dakeve, ew mirov giranmre, hjaye pesn abaan..

   Dr. Qasim, yek ji van giranmran b, camr jiyana xwe tevde diyar gel " Cizr " kir bi tev netewn ku tde dijn, i Kurd, i Ereb, i Ermen, i Ar, qet rojek ji rojan li ola mirov ne pirs, Mislmane an Filehe, an Ezidiye, bi ten berguhka w di guhn w deb, destn w jenn nexwean di hejmartin, wiha bi jr zrekiya xwe raport lstn dermanan ji nexwen xwe re dinivsandin. Pir caran nexwen w bi dermann wan lstan rehet dibn, btir ji dermann lsteyn doktorn " am " " Heleb "  yn bi teybet. Sed rehmet li giyan w biba re, bihit c war w be..

 


 

Perawz jder :

 

1- Dr. Fad y ku li Diyabekir bi x Sed re hatiye bidarvekirin, kur Hac Ibrahm Efend ye... 

2- ta roja ro zarokn Omer Ceml Paa li derv kurdistan dijn, nemaze li Edirne Stenbol wek: Dr. Farq Dr. Ceml Kemal Sahib..

3 Qedr Beg ( Zinar Silop ): Di sala 1946 an de wek nner Kurdn Binxet Mahabad bo prozkirina  Komara Demoqrat, zarok jre nebn ew xal Dr. Qasim b.

4 Mihemed Beg di dawiya sala 1992 de li gund xwe ( dade Ebdal ) ber dilovanya Xwed, nuha kur w Mistefa Beg li eyn gund dimne, nzk Ser Kany

5 Du kurn Bedr Beg li Sry dimnin yek Dilawer e, derman xaneyek w li Heleb ye, y din Welde li am akencye.

 

 

6 - Qedriy Ceml Paa ( Zinar Silpo ) Doza kurdistan ( brann ) Ereb

7 - Dr. Cell Cell: Nehdet elekrad elseqafiye we elqewmiye 1984- bi Ereb

8 - Kamran Haco, drok ax paxn dara malbata Ceml Paa ji dev Dr. Qasim girtib nivsib, tev dane min ..

9 - Di herd saln dawn de tkilyn min bi Dr. Qasim re hebn, pir caran min j dipirs li dor malbata Ceml Paa, wiha ez serwext gelek neyan bm.  

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org