Msa Anter

(1918-1992)

 

Kon Re

 

   Rojnamevan nivskar b westan barhilgir derd kul gel Kurd, oreger ku li dij dijmin bi pns xam disekin, x nivskarn Kurd, ap me Msa Anter: xo, eyhmus Almas, hate kutin bi dest dijmin gel Kurd, di eva(20-21/9/1992)an de, di bajar Diyarbekir  de, li taxa (Seyran Tepe ).

   Helbet rola pnsa bihit ne km rola tivinga oregern ser iya b, ji ber ku camr bi pnsa xwe li rex oregeran di sekin er dijmin gel Kurd dikir, l xuyaye ku ew mraniya pir bi dijmin re tune b, ku xwe li ber trn pnsa w bigrin, vca bi bbext ew dane ber end gulleyn sor da ku hew bibje:

 (Div em Kurd li benda xelk nemnin kes law bav me tune, dive em xwe derxin ry dinyay..)/1/.

   Di (22 Sibat de 1992), dadgeha ewlekariya Tirk li pey hev s dadgeh(mehkeme) ji mamoste Msa Anter re dann bi s nqan(gunehan) bar l kirin:

-Yek j jre gotin: ima di sala y de,1991, dema hilbijartinan tu li end bajarn rojhilat(Kurdistan) geriyaye, tu li ser daxwazn gel Kurd axiviye?!!.

-Ya dudiyan, jre gotin: ima te gotarek di rojnameya(Yeni Ulke) de nivsandye li ser , derd nexweiyn (Rojhilat:Kurdistan)..?!!.

-Ya sisyan, ew dan bersivdan li ser pirtka ku w nivs b bi Tirk, bi nave Brannn min, hing w ev pirtk li Stanbol ap belav kirib di sala 1990 de, li ser v pirtk Ap Msa ev bersiv li dadgehvan vegerand got:

(..Hakimo!  sal li Tirk bi hezaran kitb derdikevin gi bi Tirkne, Kemalst in, em deynakin, i qewimye min j ji salan caran ji bo Kurdan kitbek bi Tirk nivsye..? w i bi dewlet b bi v kitb, heger bi v kitba min dewlet bihedime t xuyakirin ku ev dewlet tewe..)/2/.

   Xuyaye ku dijmin ji ber nihade, li sere w digeriyan, ji sala 1948 an de, dema ku w yekemn rojnameya Kurd bi nave (Dicle Kaynai)/(avkaniya Dicle) pit rojnameya Agiri 1929-1930, li Stanbol ap belav dikir ji ks xwe, ji hing de mamoste M.Anter li gor zanebna xwe li ser doza Rojhilat:Kurdistan di sekin tkoneke raman dikir.

   Di sala 1950 de j, kovareke civak, konevan, serbixwe li Stanbol derdixist ji ks xwe ten, bi nave ark Macmuasi/ kovara Rojhilat/ amanca w ji v kovar ku welat w Kurdistan y paket pde here ku dewleta Tirk l guhdar bibe, di sala 1958 an de, careke din, bihit end hevaln xwe wek: Avokat Canip Yildirim Ebdurehman Efhem Dolak rojnameyeke rojane li Diyarbekir derxistin bi nave Iler Yurt/Welat Pket/, hing armanca wan ji v rojnam ku doza Kurd di nav xwendekarn Unverst de belavbikin da ku serwxt rewa Kurdistan bibin, l ji bo gotareke Ap Msa bi nave Kimil, Msa Anter herd hevaln xwe hatin girtin, hing Apo Msa straneke Kurd kirib nav gotara xwe de, ew stiran ji dev keek Siwrekl girtib evin end malik ji w stiran:

Bi iya ketim lo apo, iya mell bn rebeno

Ceh seridn lo apo, genim hrbn rebeno

Kimil hat lo apo, bi refaye rebeno

Xwar genime lo apo, hite kaye rebeno

   Bi weandina Kimil re di Iler Yurd de, piraniya rojnameyn Tirkan yn w dem li dij Ap Msa hevaln w sekinn ta ku dewlet rojnameya wan sekinandin ew hevaln w girtin, l di roja 11/12/1959 an de, ew berdan bel pit berdana wan bi e rojan ango17/12/1959, careke din Ap Msa tev /49/ hevaln xwe hatin girtin bi sc Kurdayetiy komonistiy...

   Wiha di zindan de man, ta sala 1963 an, hing ji n biryara dadgeh hate dan, bi darvekirina Msa Anter Dr. ivan(Sat  Kirmizi toprak), Sat  Ali, Yaar     Kaya, Canip Yildirim, wiha di gel 20 kesn din.

   Li  ser girtin berdann  mamoste Msa Anter, Newaf Qaso ji gund Zorava, ev serphatiya Msa Anter dadgehvan ji min re got: Ap Msa carek ji mere got: Carek hakim ji min pirs tu i kar dik..? Min l vegerand got: Ez ji heps derdikevim diim mal kar xwe heps dikim! Hakim matmay ji min re got: awa ?!!

   Min l vegerand got: Dema ez ji heps diim mal, di derd kul gel xwe de diponijim wiha ji near ez li ser birnn w di nivsim, dewlet j w b min bigre bixe  heps, ma ez ne kar xwe heps dikim??!!

   Msa Anter btir 10 caran hatiye girtin, her cara ku di heps, heps sip dikir digot: Mala me ye dive em l miqate bin.. btir carek nave w hatiye xwendin bi darvekirin, di tev girtinn Kurdn Tirkiy de, Msa Anter hatiye girtin, ma di sala 1964 an de, ne hat girtin bi /51/ kesn Kurd re ! an di sala 1966 an de, ne hat girtin bi /244/ kesn Kurd re !! an di sala1977 an de, ne hat girtin bi doza/nqa/ ku w end hevaln xwe (Komela kulturiya rojhilata oreger) sazkirine..wiha ta girtina w ya dawn di sala 1990 de, hing belavb ku Msa Anter di bin ldan de hatiye kutin.

   Msa Anter di piraniya rojname kovarn Kurd de, dinivsand alkariya xwediy wan dikir, bigire ji rojnameya (Bari Dunyasi)/dinya aitiy/ ta Dicle- Ferat-Deng Deng Serekn di tevan de j, bi bi Kurd yan yan j li ser gel Kurd bi Tirk dinivsand. Ji bil ku ew xwediy s-ar rojname kovaran b, l di wan herd saln daw de, Ap Msa rojnameyek an kovarek ne hit t de ne nivsand, nemaze di rojnameya bi nav deng de Welat, hing w di quncika bi nave " Tr " de, tr berdidan dijmin neyarn Kurdan, birengek zanist ramann xwe ji xwendevanan re, irove dikir qet w Kurd di ser Tirkan re,  ne girtin, l bi ten btir rewa wan zor stema wan dida xuyakirin, ji wan re digot: Ku hn me ne nin, maf me bidin me, em hiz we bikin, ku hn wekheviy bi xwazin, em biratiya we bixwazin gava di got:

(Hevaln Tirkan, pirsek we heye hn dibjin(Dil miqabil dile) willeh hn ji xwed yeqn bikin heta ku kar we ev kar be, em hez ji we nakin hn j zanin ku di ilm sosyal de, qayideye ku tit mirov j bi tirse, mirov hez j nake, belk hn di dil xwe de, dibn qey hn Kurdan bitirsnin w bi v away bibin kol we!! L ez nizanim b ro dara Tirkiy dawa i li me Kurdan dike, ma lawo  li ser bext we be hn hez me dikin, ku em j hez we bi kin? Ne min ji were got: Heywan j dijmin xwe bi bhn bi dtin fem dikin, ma hn herroj bn bav me bi ewitnin, zarokn me bi kujin, namsa me li ber lingan bidin, xaniy ku bi hikeber, bi ser me de bi hedimnin ma d awa em ji we hez bikin..? Ma em Kurd wek heywanan j nayn ku em hez kum we y n bikin..?)/3.

   Tev ku temen apo Msa Anter giha b di ser /80/ sal re l x nivskarn Kurd ji n ketib bihara xwe nivsandin. Div sala dawn de, di van rojname kovaran de di nivsand: Welat-Tewlo-Deng-Yeni Ulke-zgr Gndem-Rojname-Medya Gnei/4...l mixabin pnsa w ikandin.

   Msa Anter di sala 1918 an de ji diya xwe re bye li gund Ziving ku di keve navbera wilayeya Mrdn naveya Nuseybn de, nzk tixb Sriy. Ew bi koka xwe ji malbata  Miho Taze ye, ji ax Anter e niha mirovn v malbat li binya xet pirin, jina w kea Abdurehman Rohim ye ji Hekar (Camr ji kesn pn b, ku kurte roka Kurd di gel helbestan de, di kovara Jn de dinivsand )     L diya jina w neviya Mr Bedirxan mezin b, s zarok ji Ap Msa mane, hers tev diya xwe li Ewropa dijn nave wan: Dicle-Anter Re/Rea ye.

   Ji bil giranmriya Msa Anter di kovar, rojname, pirtk welatparziy de, camr giranmriya xwe li dij poltka Kemalstan da xuyakirin, gava tev berhemn xwe binav Msa Anter di weandin tev ku nave Msa Anter qedexe b, qet w p bi w panav ku Kemalstan l kirbn nekir/ Almas/.

Ap Msa xwendina xwe di avokatiy de kuta kirb li Stanbol, l w qet p p ne kir bi ten kar xebatn ku p rehet dib nivsandin b, di saln daw de, dewleta Tirkan ji girtin berdann w betiln, vca ew kirin bin rnitina zor de, li gund w Stilil, ku dikeve rojavay Nusybn de, bi dor /15/K.M , wiha w saln dawn li gund xwe burandin, dibin dara xwe a inar de, brannn xwe dann. end di xwest ku di bin siya w de b veartin, l mixabin zordarn Tirkan ta di mirin de j, nexwestin daxwazn w bi ser bibin!! Di sala1990 de, hikmet r dan bi na Stanbol, hing w ew pirtka bi nav Brannn min bi ziman Tirk apkir, ji ber v pirtk j ar pirtkn din w apkiribn wek:

 Kimil/Reqik/1962

Yara Salar1964

Birna re1965

Ferhenga Kurd Tirk-1967.

   Daw hjaye em tirn gotin sehkin li ser ziman nivskar rojnamevan Kurd(Huseyn Deniz) y ku ehd ket ber xal xwe Msa Anter, bi km heyvek.   Hing w gotarek ser hovt ne demokratiya Tirkan, dij nivskar rojnamevanan yn pver nivsandib di rojnameya Welat de: (ji ber ku dewleta Tirk zilm zor li milet xwe, li li milet Tirk dike, gelek mirovn pver  welatparz b sc b heq di kuje winda dike, ne demokrate guhnade heq mirovan, li cem ti dewlet rmeta w tuneye.)/5.

   Gava bihit Huseyn Deniz wiha li ser nivskar Tirk yn pver  hale wan dinivse, ma gelo w i hale nivskarn Kurd be, ji dest v dewlet..??!!.

   Em rewa nivskarn Kurd di dewleta Tirk de, datnin ber avn serokn deletn Atxwaz demokrat, ewn ku li ser mafn mirovan di sekinin di xeyidin, ka w i ji mere bikin..? w i doze li dewleta Tirkiy ya demokrat bikin?

Sed rehmet li giyan x nivkarn Kurd Msa Anter bibare, bihit cwar w be, sed rehmet li tev ehdn Kurdan be.

                     ---------------------------------

1- Msa Anter tr ! Welat j:13 Gulan1992

2- Msa Anter mehkema xort 77 sal, Welat j:3 Adar 1992.

3- Msa Anter, tr, Welat  j:14 Gulan1992.

4- temen Msa Anter gihab 80 , sal, bel di pasporta w de 74 sal hatib nivsn.

5- Huseyn Deniz, welat, j:14 Gulan1992.

 

 

Di sala 1992 an de, pit ehdbna Ap Musa, min ev gotar nivsandiye.Dikim diyar ji branna w a 16  an re.

 

Kon Re

Qamilo

 

 

   

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org