Rojnamegeriya kurd

li Rojavay Welat ilo Destpkir?!

 Di 110 Saliya Rojnamegeriya Kurd De Di Yadvegera 40 Saliya Jidaykbna

Yekemn Kovara Kurd Di Nav Kurdn Binxet De Bi Nav (Gulstan: 1968)

 

Kon Re

  

Destpk:
 
   Bguman destpka wjeya Kurd ya nivsand, ji weandina rojnameya dayik(Kurdistan:1898) vedigere, ewa ku mr Miqdad Bedirxan di sala 1898 an de li bajar Qahre/Misr di weand, ku em wan nivsn mele Mehmd Beyazd Eskender Jaba dr v mijara xwe bikin. Ji w hing ve ziman kurd bye ziman nivsandina pexan...
   Eger di dawiya erx 19an destpka erx 20an de, hin nivsandinn bi ziman kurd di wlayeta Mrdn de hatbin nivsandin, bguman, ew nivsandin w di nav rpeln kovar rojnameyn Xirstyanan de bin (Wiha t gotin l hj me ew nivsandin ne dtine). dema em dibjin wlayeta Mrdn, ango kurdn Binxet, ji ber ku di w heyam de, piraniya kurdn Binxet bi ser Mrdn ve bn...L ya ku em p zanin, di heyam weandina rojnameya (Kurdistan:1898-1902) de, pwendiyn xelkn Mrdn bi xwediy w rojnamey re hebn, Nemaze; ew kesn ku di w hing de wek rewenbran di nav gel de dihatin naskirin mna; x, mela Feqeyan..Ango xelkn Mrdn(Binxet), ji mj ve xwed giyanek ragihandin ne...
 
   Di saln 1915-1925an de, buhit Husn Hizn Mukiryan apxaneyek ji Elmaniya an Heleb l saz kir, hem j p  end kovar rojname weandin..Ta ku di sala 1925 an de ji Heleb barkir Rewandz..
 
Dema ku mirov li pvajoya rojnamegeriya kurd vegere berpl bike, hing w j ve xwe diyar bibe ku, lehengn rojnamegeriya Kurd di rojn xwe de prg gelek asteng kelemn dijwar hatine. Wan lehengan di pey rojnameya Kurdistan a Dayik re, bi taybet pit mertiyet ev kovar rojname li Kurdistana bakur weendine wek; Kurd Teeawin we Tereq Xezetes:1908, Roj Kurd an Hetaw kurd:1913, Jn: 1918..Her wiha li Kurdistana bar j Bang Kurd: 1914, li Kurdistana Rojhilat j Kurdistan:1912 li kurdistana Rojava Gulistan:1968 ji wan lehengan; Bedirxan.
 
Ji kovar rojnameyn Bedirxaniyan li Sriye Libnan:
Hawar: Xwed berpisyar w Mr Celadet Bedirxan b. Bi saya v kovar, yekemn care ku ziman Kurd bi tpn latn berdest dibe. Hejmara pn ji v kovar di 15 gulana 1932an de hatiye weandin, hejmara dawn(57) di 15 tebaxa 1943 ande derketiye.  Ev kovara li bajar ama erf di hat ap weandin li nav Kurdn Cizr, Efrn, Zaxo, Hewlr, Rewan,Karmanah heta Msil Bexday  belav dib..
 Ronah: Di sala 1942 an de, Mr Celadet Bedirxan, kovareke din di bin nav RONAH de, xur bi kurdiya latn, li am weand di nav Kurdan de bi belav kirin da. Naveroka kovar xur bi kurdiya latn b. Ev yekemn care di droka rojnamegeriya kurd de ku kovar bi wne tne weandin. 28 hejmar ji v kovar hatine weandin, hejmara dawn 28 di sala 1945 an de derye.
Roja N: Di sala 1943 an de mr. Dr.Kamran Bedirxan j li Beyrt, rojnameyek bi nav ROJA N di weand di nav kurdn sriy libnan de belav dikir..Ji v rojnamey 73 hejmar hatine weandin..Ev rojnameye j xur bi kurdiya latn b, di gelku beek fransizi ji tede heb..Ev rojnameye j bi berhemn nivskarn kovarn Hawar Ronahi ye di hat xemilandin..hejmara pn di 3 gulana 1943 an de derketiye, hejmara dawn 73 di 27 gulana 1946 an de derketiye.
 
Str: Ji bo zann, hja ye em bjin ku Mr. Dr. Kamran Al Bedir-Xan rojnameyeke din j bi nav "Str" di sala 1943 an de li Beyrt ap belav kiriye, ango ji ber 65 sal ve. 3 hejmar ji v rojnamey hatine ap belav kirin, hejmara pn ( 1 ) di meha iley ber de 1943an, hejmara (2 )an di meha sibata 1944an de, hejmara (3)an daw di 22 rya ber de sala 1945an, ango her salek hejmarek hatiye ap belav kirin. Dibjin ku ev rojname wek zdeya rojnameya "Roja N" b.
 
Rojnamegeriya kurd li Rojava ilo Destpkir?!
   Bel gelek kelem asteng di piya kovar weangeriya bi ziman kurd de li Rojava hatine dann. Nexasim pit ku Firens ji sriy hatine derann di sala 1946an de. Ji w hing ve ziman kurd qedexe ye, nivsandina bi ziman kurd qedexe ye, ta ku nivsandinn bi ziman ereb li ser keya kurd qedexe ye.. wiha ev qedexebn berdewame ta toja ro..
   L tev van qedexeyn dijwar rewenbrn kurd li Rojava li ber xwe dane, ji desthilann neketine di navbera saln1954 1956 an de end pirtkn bi ziman kurd yn bi ziman ereb li dor keya gel kurd di nav kurdn Rojava de ap belav kirine wek: dwana Apo Osman Sebr(Bahoz) (Derdn me), di gel Elfabeya w a tekz, hem j pirtka (end rpel ji wjeya kurd) ya rehmetiya Rewen xanim Bedir Xan di sala 1958 an de dwana melay Cizr weandine. Di wan salan de j brannn Dr.Nr Drsim li Heleb capkirine di heman kat de hatiye qedexe kirin, di gel dwana Cegerxwn ya duwemn.. wiha heyamek bdengiy di wan end salan re di ser weangeriya  kurd re derbas bye. Ev hewildan tev ji rex agirtn kovara Hawar ve hatine kirin wek: Nreddn Zaza, Osman Sebr, Cegerxwn, Rewen xanim Bedirxan hin kurdperwern brewir wek: Red Hemo, Hemd Derw, Mihemed Al Xoce, Xelil Mihemed.. ta ku di roja 14/06/1957 an de Part Demoqrat a kurd li Sriy (P.D.K)hatiye damezirandin. V partiy di sala 1960 de, rojnameya Deng Kurd bi kurdiya Latn diweandin. Mixabin end min pirs xepart ku hejmarek j bibnim, l min nedt..li gor ku min ji mamoste Hemd Derw pirs, w got: di ser sala 1960 de me Deng Kurd bi kurdiya latn diweand, t bra min; Dr. Nreddn Zaza gotarek Maw Tis Tong, ji Frans wergerandib kurd bi nav ( Serberdayet) tde belav kirib..Li gor ku ji min re got, ev rojname (Deng Kurd), ji rex komta navend a P. D.K di navbera saln 1960 1963 an de derketiye, ji kesn ku tde dinivsandin ev bn; Dr. Nreddn Zaza, Osman Sebr, Red Hemo, Cegerxwn Hemd Derw..
 
Cegerxwn kovara Gulstan:
   Pit v qnax, rola pnsn kovara Hawar t. Ewn ku naveroka kovara Hawar bi nivsn xwe di xemilandin wek agirtn mr Celadet Bedirxan tne naskirin mna: Cegerxwn, Osman Sebr, Qedr Can, Dr. Nrdn Zaza, Mele Ehmed Nam Red Kurd  gelek kesn din..
   L mixabin, pit ku kovara Hawar Ronah hat  rawestandin, gelek kesan ji wan rewenbr helbestvanan, dr kar wjey ketin dest bi kar siyas kirin..Hina ji wan, ji ber tirs qedexebna ziman kurd hina ji ber feqrtiy ji bo bidestxistina gepa nan roj dri ferheng wjey kurd ketin..
   L Cegerxwn, ji ber akama birnn milet xwe, bi berdewam di afirandina xwe de kar kir bi wrekbn, b tirs b saw meiya.
   Di sala 1968 an de seyday Cegerxwn hewlda xwe ku w valahiya rawestandina kovara ( Hawar Ronah ) y dagire wiha pit 23 salan ji bdengiyek wek mirin di ser ziman kurd re, dest bi weandina kovareke xur kurd, bi tpn latn kir, bi nav ( Gulstan ).
    Li ser weandina Kovara Gulsan min di roja 07/04/2008an de min ji bi mamoste Hemd Derw, sekretr Partiya Dmoqrat pver Kurd Sr pirs, y ku Cegerxwn endamek v Partiy b, birz Derw wiha got;  Cegerxwn doza weandina kovareke kurd bi nav Gulstan kir, hing min got bela nav Str be, l Cegerxwn raz neb wek xwe kir, w kovara Gulstan diweand, me wek Hizib her tit jre amade kir, dektlo, kaxet.. me gelek guhdida ziman...Kek di wan salan de em di reweke zor dijwar derbas dibn.. hevaln me dizindanan de bn, em revyay bn ew derfeta xwe neb..me dixwest em gelek titan bikin..
Gulstan: Li ser berg hejmara Dawn(37), Sibat 2008, pnasna kovar wiha hatiye nivsandin: Kovarek Wjey Civak ye, L li ser bergn hejmarn pn manta pnasna kovar wiha hatiye nivsandin; Kovarek torey edeb ye. Hem j Kovarek Torevan Civak ye !. Hem j ev gotina Cegerxwn li ser tev hejmaran heye, kevin n:
Ev kovar kovara te ye
Ev bax gulzara te ye
Tde darek xwe bine
Ev dar nivsara te ye.
Pit kokirina seyday Cegerxwn, ev mant li ser tev hejmaran t nivsandin:
   ((Di sala 1968 an de Cegerxwn kovara Gulstan damezirandiye bye berpirsyar w)).
Hejmara pn ji v kovar di meha nisana sala1968 an de hatiye weandin, serkiya w seyday Cegerxwn dikir. Hejmarn pn ji 12 rpelan ta bi 24 rpelan bn, li ser pln A4, bi bi ronyo dihat kiandin..Naverok bi helbestn Cegerxwn dihat xemilandin. Hejmara dawn( 37 ) ji v kovar di sibata 2008 an de deketiye.
 Pit koberiya Cegerxwn ber bi Swed ve, ev kovar ketiye nav gelek destan de, di pey Cegerxwn re mamoste Ezz Daw bi kar barn w rabye, pit end salan, rehmet Ferhad eleb ev kovar bi rengek n weandiye, di pey Ferhad re, mamoste Salih Heydo bi berpirsyariya cend hejmara rabye roja iro wek ku ez dizanim, mamoste Selman Os berpirsyariya v kovar dike..
 
Hesen Hiyar kovara Agah: Dibjin; ev kovar di  navera saln 1966-1985 an de, ji rex Mele  Hesen Kurd ( Hesen Hiyar) ve hatiye weandin, kovareke Siyas, edeb, drok serbixwe b.. 19 hejmar j hatine apkirin. Bel ne min ne heverxn w, ev kovar dtine, min ji gelekan pirs kes bersiv neda min..!! Gelo! w ev kovar ji xwe ten re dinivsand?!! Nivskar Dilawer Zeng dibje ev kovar heb...
Gelawj: Kovareke and torevan ye. Ev kovar j di sala1979 an de, di bin retn Osman Sebr de derketiye. Wek ku diare ev kovar a Partiya Demoqrat kurd (Alpart) ye. Ji destpk ve serkn w, mele Tahir Mecd Haco bn, v paiy ket nav destn gelek kesan de.. Nav w ji Gelawja kurdn raq hatiye standin. Hejmara pn di sala 1979an de derketiye, hejmara dawn ( 33) di sala2007 de derye. Gelek hejmarn zozo ji v kovar hatine weandin. Ev kovar j di destpk de li ser peln A4 bi ronyo dihat kiandin, naverok qels lawaz b...Hjaye gotin ku Alpart, end belavokn din diwne wek: Jn li am, Azad li Heleb Roj a mehane li Cizr, ku hejmara eva dawn(90) di bihara 2008 an de derketiye.
Str: Kovareke wjey and b. Ev kovar j di Newroza 1983 an de, ji rex baskek tevgera kurd, bi nav Hevgirtina Gel ve dihat weandin. Hejmarn w yn pn, ewn ku mamoste Rezo Os Zagros Haco bi berpirsyariya wan radibn, tra xwe zengn dewlimend bn, l hejmarn v paiy hatine derketin, qels lawaz bn. Hejmara dawn 25 di di sala 1994 an de derye. Ew j wek kovarn din li ser peln A4 bi ronyo di hat ap kirin. Niha rawstiya ye.
Xunav: kovareke torey wjey b, ew j, ji rex baskek tevgera kurd ve dihat weandin(Partiya demoqrat a Kurd a Sr). Hejmara pn di sala 1986 an de derketiye, hejmara dawn (19) di sala 1995 an dederye. Niha rawestiya ye.
Gurzek Gul: Ev kovar endey, folklor serbixwe b, hejmara pn di ser adara 1989 an de derketiye, hejmara dawn15 di bihara 1992 an de derketiye. Xwediy w Kone Re Abdulbaq Huseyn bn, vpaiy ji hev veqetiyan Kon Re bi tena xwe berpirsyariya her end hejmarn dawn kir, Abdulbaq di gel Ferhad eleb kovara Zann weandin. Niha rewstiya ye.
Zann: kovareke torevan, andey serbixwe b. Hejmara pn (1)di trmeha 1991 de derketiye, hejmara dawn(12) di di sala 1997an de derketiye, Xwediyn w; Ferhad eleb Abdulbaq Huseyn bn. Niha rawestiya ye.
Aso: kovareke serbixwe ye, li ser berga w wiha hatiye nivsn: Bendewariy bi dahnan afirandinn kurd dike. Ji hejmara (1) ta bi hejmara (4) an di bin berpirsyariya van kesan de derdiket: Siyamed Ibrahm, Hefiz A. Rehman A. Salam Dar, l ji hejmara(5) ve bi ten Siyamed Ibrahm berpirsyariya w kiriye ta roja ro. Hejmara pn ji v kovar di 01/08/ 1992 an de derketiye, hejmara dawn(14) di Payiza 2007 an de derketiye. Xwediy w Siyamend Ibrahm e. Jder: Siyamed ibrahm
Pirs: kovareke rewenbr, serbixwe ye, ew j a baskek tevgera kurd ye, bi nav Yekt. Hejmara pn(1) di sala 1993 an de derketiye, hejmara dawn(41), di bihara 2008 an de derketiye, hej berdewame..Di baweriya min de, ev kovara her tekze di nav kurdn Rojava de ku btir bi rk pk derdikeve.
Bihar: Hejmara pn (1) ji v kovar di sala 1994 an de, di bin siya hin rxistinan de, bi nav(Hevgirtin) deketiye. Di sala 1996 an de, biryar hatiye standin ji rex Hevgirtin ve, ku kovarn wan rxistinan yn bi kurd  tevl kovara Bihar bibin, wek: Gulistan, Gelawj, Str Xunav Zanina serbixwe, l v paiy piraniya wan rxistinan ji v biryar vekiiyan careke din kovarn xwe yn rexistin weandin.. wiha kovara Bihar di hejmara 6 an de sala 1998 an rawestya... d nema derket.
 
Rojda: Hejmara pn ji v kovardi sala 1997 an de derketiye, hejmara dawn 20 di sala 2002 de derketiye.
Roj: kovareke and b, ji rex Partiya Sosyalst ve dihat weandin, hejmara pn di sala 1991 de derketiye, hejmara dawn14 di sala 2001 de derketiye.
Jn: kovareke nv kurd nv ereb ye, a baskek tevgera kurd ye. Hejmara dawin 102 di sala 2007 an de derketiye.
Zevi: Kovareke edeb b, hejmara pn ji v kovar di sala 2000 de hatiye apkirin, end hejmar j hatine belav kirin, nema derketiye.Xwediye w Arev Oskan u end kesen din bn.
Hevind: Kovareke folklor u rewenbriye, hejmara pn (1)di sala 2004 an de derketiye, hejmara dawn(7) di dawiya sala 2006 an de derketiye d nema derketiye.
Vn: Kovareke rewenbr serbixwe ye, hejmara pn di buhara 2006 an de derketiye, ta niha bi ten ev hejmare.
Helez: kovareke werz serbixwe ye, li ser qaba w wiha hatiye nivsandin: kovareke rewenbr folklor ye, hejmara pn(1) di havna 2007 an de derketiye, hejmara dawn(2) di payza 2007 an de derketiye..
Perwan: Wek kovareke dem demi ye, nv bi Kurd ye nv bi Ereb ye. wiha li ser qaba w hatiye nivsandin: Belavoka Konta Ciwann Kurd li Sriy. Hejmara pn(1), di lna 2001 de hatiye weandin, hejmara dawn(22), di iley Pa 2008 an de derketiye, her berdewam e.
Siba: Ew j wek kovareke dem demi ye, andey, ney serebxwe ye. Nv bi Kurd ye nv bi Ereb ye, ji rex xwendekarn Zanko ye Heleb, am Laziqiy ve t weandin, nizanim ku hj dert an na.. 
   Hem j hin rojnameyn mehane du mehane hene, mirov dikar nav van rojnameyan bi nav bike:
Newroz: Ji weann Partiya Yekt ya Demokrat a Kurd li Sriy- Yekt e, Rojnameyeke xur bi kurd ye, siyas civakye. Hejmara pn (1)ji v rojnamey di Gulana 1995 an de derketiye, hejmara dawn (78) di sibata 2008 an de derketiye.
Li ser berg hejmara daw(78)wiha hatiye nivsandin: Xebat ji bo; Zordar ji ser gel me y kurd li Sriy rabe. Azadiya demokrat rzgirtina maf mirovan. Mafn gel kurd yn netew di arewa yektiya welt de.
Deng: Rojnameyele xur bi kurd mehane ye, ji weann P. Hevgirtina Gel b, hejmara pn(1) di tebaxa  sala 1995 an de derketiye. Demek hat rawestnandin, l ji hizrana 2005an ve, careke din ji rex Partiya Azad ve t weandin hejmarn w di nisana 2008 an de gihane 91.
Rewenbr: Rojnameyeke torey b, hejmara pn di sala 1995 an de derket, hejmara dawn5 di sala 1997 an de, nema derket.
Delav: Ev j rojnameyeke edeb b, hejmara pn di sla 1995 an de derket, hejmara dawn 2 di sala 1996 an de, nema derket.
Xwendevan: Wek kovareke qutabiyan b, di nav qutabiyn Zankoya am Heleb de belav dib. Niv kurd nv ereb b. Hejmara dawn 13 di sala 2001 de hat weandin, nema derket.
Ziman: Ev belavoke serbixwe ye, ji rex (Komta Frbna Ziman Kurd) ve t weamdin. Ev komt di roja 15 trmeha 2003 an de hatiye damezirandin ji rex mamoste Derw Xalib ve. Hejmara pn(1), Ji Belavoka Ziman, di 12 adara2004 an de derketiye, hejmara dawin (27( an di Newroza 2008 an de derketiye.
Zar: Kovareke rewenbr serbixwe ye, ew j ji rex Komta Frbna Ziman Kurd ve tte weandin, hejmara (0) di adara 2008 an de derketiye.
 
Di gel ku gelek kovar rojnameyn bi ziman ereb hene wek: Deng Kurd, Demokrat, Sosyalst, Yekt, Hevgirtin, Hiwar, Mseqif Elteqedim, Edeb Elqediye, Peroj, Elwehde, Ecras Hwd.
 
Kon Resh
22/04/2008
Broksel / Belcka
 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org