100mn Salyadiya Jidayikbna

Rewen Xanim Bedirxan

1909 1992

 

Kon Re

 

  

 

   Xweyngino! Ez careke din dibjim me jinn Kurdn ro, yn ko nif milet me y ayind li ber dest xwe bixwed dikin, me d wezfeyn giran hene: hnbn hnkirin. Ji lewra ji me re divt ber pn em bibin agirit di pey re mamoste: mamostey zarokn xwe..

 Rewen xanim Bedirxan / Hawar No: 27 / 1941

   Her wek diyare ku Bedirxan di droka tevgera gel kurd de, xwed cihek bilind bihane, i di war xebat bizava netew de be i di war wje rewenbriya kurd a git de be.

   Rewen xanim j neferek ji v malbata drne. Wek diya kurdan dihat naskirin, kurdan jre digot Day. Day Rewen xwed hestek kurdeyatiya resen b, pir dilovan dilsoz b, dm w di reng dmn jinn ewropiya de b, nerna avn w kr tj bn, dema ku mirov cara yekemn pre rdinit l guhdar dikir, hestek bi tirs diket nava ceger w de.. Mezinah serboriyek dr dirj di tpn ry w de xuya dikir, mirov dixwest her dem pre rne l guhdar bike, nemaze dema ku serphatiyn jiyana xwe mr Celadet Bedirxan digot dibiland.

   Di roja 01/06/2009an de 17 sal di ser kokirina Rewen xanim Bedirxan re derbas dibin di roja 11/09/2009an de 100 sal di ser roja jidayikbna w re dibuhirin.

   Rewen xanim Bedirxan eva ku gelekan ji me nav w bihstiye, an pirtkn ku w ji tirk wergerandine ereb xwendiye, an pirtka ku w di sala 1954 an de, bi nav(end rpel ji wjeya Kurd) bewerhevkiriye, xwendiye. Ev yekemn pirtk b, ku xwendevann ereb bi rka w serwext wjeya kurd dibin...

   Rewen xanim Bedirxan: Eva ku yekemn jina kurd e, bi kurdiya latn di kovara Hawar de nivsandiye... Yekemn jina kurd e ku gelek xebat, bizav alakiyn tvel, di ber keya gel xwe de li am kiriye, di nav biyaniyan de dihat nas kirin wek sembolek ji rewenbriya kurd re..

   L mixabin, v jina kurd ta roja ro, maf xwe y rzgirtin wek ku pdiviye nestandiye.. Ji maf w ye ku di v helkeftina 100 sal de, festvalek bo w li Hewlra paytext b gerandin di v festval de nav w li ser cihek bilind, wek peymangehek, dibistanek an kolanek b dann.. An pkerek bo w, wek nimne ku jinek kurd a peng e, tev jiyana xwe di ber welat xwe de xerckiriye, di navtareke Hewlr an Duhok an Silmaniy de b bilind kirin.

*          *          *

 

   Rewen xanim Bedirxan kiye?; neviya mr Botan e, dotmama kebaniya pispor zimanzan bejin bilind mr Celadet Bedirxan e. Ji Bedirxaniyn pir belav di ar kenarn chan de, ew mab ku, pmay Bedirxaniyan ji, droka Cizra Botan, mrgeha mr Bedirxan, serboriya mr Celadet Dr. Kamran li ser refikn pirtkxaneya hi xeyal xwe de diparast di mala xwe de bi ziman kurd bi kea xwe Snem xan kur xwe Cemd re diaxif.

   Li gor her 83 saln ku di sere derbas bibn, danstandin w bi welatparzn kurdan re heb tev jre bibn pend, zann, kurdzann zanndan..Ta ber ku koa daw bike, Rewen Bedirxan a tekane b  di nav Bedirxaniyan de ku nav Bedirxaniyan diparast. W j mna herd pismamn xwe Mr Celadet Dr. Kamran Bedirxan ew op dimeand... Ji ber ku piraniya Bedirxaniyn din ji near raz bne ku li n nav Bedirxan (inar) b nivsandin, bi taybet ew Bedirxaniyn ku li tirkiy mane wek: Zarokn Tewfq beg inar, ku niha li Stenbol dijn zarokn Hikmet beg inar ku niha li Anqere Adane dijn malbata Wal ku hiha li Misr,  bajar Feym dijn filimkir bi nav deng di nav ereban de Ehmed Bedirxan kur w rejsor navdar Al Bedirxan gelek Bedirxaniyn din ku niha li Misir dijn, ji bil Bedirxaniyn ku li Sriy ne wek: Zarokn Ysif Bedirxan, ku niha li am, taxa Mihacirn dimnin zarokn Sureya Bedirxan yn ku li Urdin, bajar Eman in.. L mixabin nizanin bi ziman Bedirxan, Ten Rewen xanim; nav Bedirxan, drok ziman w bi xwe re hilan ta roja dawn ji temen xwe.

   Rewen xanim, di roja 11 trmeha 1909 an de li bajar Qeyser hatiye dinyay, dema ku bav w di sirgun de b. Ew ji rex bav ve, dibe; Rewena Salih Mehmd Salih (biray mr Bedirxan). Ji rex d ve ew dibe; Rewena Samiya Bedr paa (kur mr Bedirxan).

   Rewen xanim bi ten ar sal ji bikaniya xwe li Stenbol derbas kirine. Di sala 1913 an de, careke din Bedirxan, ji Stenbol tirkiy hatine sirgunkirin di rojhilatanavn afrqyay de belav bne, nemaze di Misr, Lbiya, Suriya Libnan de, hing para bav Rewen, Salih Bedirxan li am, taxa Salihiy ketiye, hing ji v tax re dihat gotin (Salihiyet Elekrad).

   Li am, Rewen xanim dest bi xwendin kiriye di dibistana Tereq de, di pey re s salan di mamostexan de xwendiye, ta ku di sala 1925 an de bye mamosta ziman ereb di qunaxa seretay de li am. Pey re du salan ziman tirk s salan ziman frans ingilz xwendiye wiha fr van zimanan j bye.. bye mamosta zimanan li Urdn, bajar Kerek, hing Urdn Suriye yek bn.

   S salan li Urdn maye, di sala 1928 an de zviriye am li am mamostetiya xwe berdewam kiriye ta sala 1935 an, j pve bye berpirsyara dibistan (Mudre), ta sala 1964 an, hing ew vegerandine kar w y ber mamostetiy. Ew j di wan salan de ji kar aciz dibe temen w j mezin dibe, vca teqawta xwe distne li mala xwe rdin.

   Di v navber de du caran di zewice; Cara pn di sala 1929 an de b, bi xortek ereb re ji suriy nav w Omer Malik Hemd, l pre dmnekir, di sala 1931 de hev din berdan, bi ten keek bi nav seymaxan ji v zewac maye, Rewen xanim ev kea xwe bi xwedkirin daye ta ku ew zewicandiye bi Zihr Al axa Zilfo re. Niha ev kea w li Qahre dimne, s keen w hene; rn, Nesrn Rewen.

   Cara dudiwan di sala 1935 an de, bi kurmam diya xwe mr Celadet Bedirxan re dizewice. Bi v zewac kefxwe ad dibe. mr Celadet di sala 1927 an de n ji ewrpa dizvre Libnan t am. Li am av bi Rewen xanim dikeve hev nas dikin...

   Pit beravtina orea Agr weandina kovara Hawar, mr Celadet Rewen xanim, ra devdrn xwe dikin yek bi hev re dizewicin.

   Ji v zewac du zarok ji wan re dibin; keek bi nav Snem xan di 21/3/ 1938 an de dibe, di sala 1957 an de bekeloriya distne di zankoya am de xwendina xwe di avokatiy de dixwne, di sala 1961 de bi endezyar, nivskar wergr Selah Sadella re dizewice- mamoste Salah ji xelk Zaxo ye- du zarok ji wan re dibin, Azad Dilnaz. L kur bi nav Cemd e, di dawiya sala 1939 an de bye, di sala 1958 an de bekeloriya li am standiye, diya w, ew di deyn sal de, li ser ks xwe r kiriye Almaniya da ku bibe bijjk, wek ku bav w mr Celadet dixwest.. Li wir, xwendina xwe bi daw an jinek Alman ji xwe re an, ji w jin kurek keek jre bn, kur nav w Kurdo ye, niha doktore li Almaniya dimne ke nav w Julia Evne, ji ber du salan ve Evn bi neviy Cegerxwn Jian Bedirxan re zewiciye herd li Almaniya dimnin. Dr. Cemd, di 10 meha dsember a1999 an de li Barazl ye ber dilovaniya Xwed, gora w li Elmaniya bajar koplinz e. Berdewamiya jiyana mr Celadet emre Rewen di di gelek qunaxn dijwar re derbas bye, gelek rojn bi cefa dtine; xaniy wan bi kir b ta roja ku emre Rewen koa dawn kir di xaniy bikir de b.

   Li ser rewa w a etn xaniy bikir wiha ji min re got: Kur min binivsne: Haza min fezil elekrad, Ango; eve qenciya ku kurdan e a ku bi min kirineTit ku ji kovara Hawr Ronahiy dihat dest wan, jiyana xwe p derbas dikirin. Tev ku dewletn mna Fransa, Iran, Urdn Tirkiy dixwestin alkariy bi mr bikin l mr alkariya wan qebl nedikir. Ten raz b bi w tit ku ji kovarn w dihatin dest w, di gel mehiya kebaniya w Rewen. Bi van herd jdern dirav jiyana xwe derbas dikirin, tev ku xaniy wan ne li gor wan b, l ew p raz bn.

   Bi byera ku mr mezin, rojnamevan jhat Celadet Bedirxan p ber dilovaniya Xwed, di bra qeder de roja 15/07/1951, Emre Rewen Bedirxan ma dil bi xemgn, rewa w a abur j, d nema pre alkar b kes ji kurdan l ne pirs, ne j alkar pre kirin.. Vca ji near di sala 1972 an de mala xwe ji am barkir bajar Banyas, ser kevya deriya sip, li wir xank ji xwe re kir kir tde ma ta roja dawn ji temen xwe. Bi ten prejinek erkez, bi nav Sebahet(Xwka jina helbestvan kurd Qedr Can b), pre dijiya alkariya w dikir..

 

Hin ji xebatn Rewen Bedirxan di war rewenbr de:

 

   Rewen xanim, di navbera sala 1925 1926 an de, ji bo doza ereb dij franszan bi nivsn sekiniye, bi taybet di rojnameyn Felestniyan kovara Munrva a Libnan de.

   Di navbera saln 1926 1973 an de, gotar ji kovara Alhuriye re dinivsandin, ewa ku xwediy w Ysif Melek b. Di navbera saln1958 1959 an de, rokn zarokan di radiyo ya sriy de belav dikirin.

   Di sala 1957 an de, di ber gel xwe de ye Ynan, di konger Ant Kolonyalzim de bi tena xwe amade bye, her a kursiyn ku nav Kurdistan li ser wan hatib nivsandin, bi heybet sawa xwe dagirtin. Tev ku gelek kes li dij w sekinn rteng jr kirin mna Ml Aflaq, l w guh li wan nekir nav gel xwe bilind kir, bi ten sefr sriy York Hekm li pit sekiniye, wek ku w ji min re got

   Rewen xanim bi ziman kurd, ereb tirk dinivsand di karb bi ziman frans ingilz bi peyve wek yek frans ingilz..

   Di sala 1971 de, kurdistana iraq, serdana Melle mustefa Barzan li Hac Amran bi jinn kurdistaniyan re Hevgirtina Afretn kurd damezirand

Ji Wergerandina Pirtkan

1 Brannn jinek: Ev pirtk ji ziman tirk wergerandiye bo ziman ereb di sala 1951 de li am ap kiriye.

2 Brannn keek mamoste: Ev pirtk j, ji ziman tirk wergerandiye bo ziman ereb li am ap kiriye.

3 Evna min Jana min:Ev pirtk j, ji ziman tirk wergerandiye bo ziman ereb li am ap kiriye.

4 end rpel ji wejeya kurd: Ev pirtk di sala 1954 an de ap kiriye wek wefadar ji branna mr Celadet Bedirxan re.

5 Nameyek ji Mistefa kemal Paa re: Ji tirk wergerandiye ereb di sala 1990 li am bi alikariya Dilawer Zeng ap bye.

6 Doza Kurd: ji ziman tirk wergerandiye bo ziman ereb di sala 1990 de, Dilawer Zeng li am ap kiriye.

7 Giramra Ziman Kurd: a mr Celadet Roger Lescot e, ji frans hatiye wergerandin bo ziman ereb di sala 1990 de, Dilawer Zeng li am apkiriye.

  

  Hjaye em li v nivsandina Rewen xanim Bedirxan vegerin, ev nivsandina ku li ser rola kebaniyan di avakirina  welatan de ye, a ku ji ber 68 salan ve di kovara (Hawar) de jimara (27) sala 1941 belavbye:

 ( Xwehn min n delal, herwek hn j dizanin derd milet me mezin xedar nezan ye. Nezan nexweiyek e, derman w zinn e. Nik miletn xudan hikmet teklat v nexwiy di xestexaneyine xiss de derman dikin ji wan xestexanan re dibistan dibjin. Mamoste, bijkn w xestexaney ne.

Milet me, ne xwediy wan xestexanan e. Milet me miletek b teklat, b xwed ser ye, miletek belewela ye di bin hikm miletne din, miletine dijmin de ye. L dijmin me mezin, mezintir nezan ye. Divt em er w dijmin xedar bikin. Di v er de j ji me jinn Kurdmanc re divt ko arkariya mrn xwe bikin, zaroyn xwe bie'limnin xwendin nivsandin wan ji nexweiya nezany xelas bikin.

Ev xebat ji me, ji jinn Kurdmanc re ji hem jinn dinyay btir divt. Ji ber ko zaroyn  xelk gava diin dibistan ber her tit hn ziman xwe dibin. L yn me wek diin dibistan bi ziman xelk die'limin carina y xwe ji br dikin, ji ber ko me dibistan nne zaroyn me diin dibistann xelk...)

Qamilo 25/05/2009

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org