Mr Celadet Bedirxan Zilamek Zimanek
 
 
Kon Re
 
 
 
 
  Va di 15 v meha Trmeh de (15/07/2008), 57 sal di ser kokirina rber ziman kurd, mr Celadet Bedirxan re bibuhire, gelo kes gotiye em v roj bi br bnin an haziriya xwe v roj bikin ?! Tevi ku btir ji "10" navendn kultur and yn kurdan di van her "10-15" saln daw de hatine dameziran, i li welat i li derv welat( sirgun). btir "20-30" kovar rajnameyn kurd bi tpn latn tne weandin. Ew tpn ku mr Celadet Bedirxan ji ziman kurd re bijartine, pit xebateke dr dirj, ku 13 salan pre dmkir bi wan tpan hawar gaz kurdan kir got:
   ((Bavo  li diny ji me kmtir kes nemaye, he milet  hene tevde bne dewlet hikmat, xwedan kitb dibistan. Bi ten em milet kurd bi nde mane, reben, feqr, Nezan, belengaz di dest xelkde lihstokXelk hevsar me kiriye dest xwe li gor kf menfeta xwe, ber me ji bakur dide nvro, ji rojave dide rojhil, ji lewra divt em j bixebitin, xelk xwe hn xwendin nivsandin bikin, v milet belengaz ji tariy xelas bikin, ber w bidin tav ronahiy))
Ez j bi v helkeftin, ji v gotar Mr zirav Celadet Bedirxan tir nabnim ku wek brann, di yadvegera kokirina w a 57 sal de, ji xwendevann tpn w re pk bikim:
 
Zilamek Zimanek
Herekol Azzan: (Mr Celadet Bedirxan)
 
  Bel heke ew zilam xurt bi vn peyda b zilamek dikare zimanek jihevdeket saz bike carina zimanek mir vejne. Herwek em niho bibjin ew zilam peyda bye zimanek mir vejandiye ew xistiye nav zimann zind, nav wan zimann ko mirov p daxvin mexsedn xwe p ekere dikin.
 
Me got zimann mir zimann zind. Bdiro, ji awir jiynbariy ve ziman j wek mirovan wek her heybera rihber dizn, dijn dimirin.
Ji zimann mir hin hene warkor kordnde diin, di pey xwe re tu tit nahlin; ne kl ne kitb. Hinn din di pey xwe re eserine mezin, kitbne hja dihlin ew kitb hetan ro j tne xwendin. L ew ziman bi xwe mir ne, ji ber ko d ew ne ziman devk ne tu kes bi wan napeyive.
 
Li Ewropay latn, li rohelat nzing ibran zimanine mir bn. Latn ro j zimanek mir ye. L her ibran d ne zimanek mir, lbel zimanek zind ye.
 
Bel ew mirov bivn di nav cihiyan de derket ziman ibran vejand. Ibran zimanek sam, zimanek kevnare, heval erebiy ye. Tewrat yek ji ar kitbn mezin p hatiye gotin nivsandin. Bi ten zanayan p dizann di kinitan de tewrat bi v ziman dihate xwendin.
Her cih bi zimanine din, bi zimann welatn ko t de rdinitin xeber didan. Yan cihiyan zimanek mil, zimanek xweser nn b ji lewre wan bi zimann xelk xeber didan.
 
Di sala 1877an di er ris tirk de zora tirkan b her miletn Belqan hene ji bindestiya tirkan xelas b bn. Xelaskirina dewletn Belqan nemaze bi dest ar ris b ser milet ris bi xwe bi v bendawar dib rojnameyn rs gelek qala dewletn Belqan n n dikir.
 
Di welat ris de xortek cih bi nav Elyzer bin Yehda heb. Kur Yehda wek herkes bi v er bendewar dib didt ko miletn bindest wek Sirbistan Birxaristan n mayn ji nrn zorkern xwe xelas dibn digihatin istiqlaln xwe. Yehda bi van byeran li miliyeta xwe hiyar dib li ber hal milet xwe diket. Yehda didt ko hal milet w ji hal her milet din xirabtir e. Cih ne bi ten b welat b hikmet in; l ziman wan j nne bi zimann xelk xeber didin.
 
Xort cih qerara xwe da di dil xwe de got: divt cih vegerin welat piyn xwe, welat kurn Isral, dsan divt ko cihiyan j weke xelk zimanek hebe tkde p baxvin. Ev ziman j ziman piyan, ziman ibran ye.
 
Yehda hn ziman xwe b di sala 1878an de qesta Pars, qesta w bajar mvanhewn kir.
 
Li Pars, Elyzer bin Yehda tkil cihiyn Pars b. Elyzer ji alk ziman xwe p ve dibir ji aliy din fikrn xwe n mil belav dikirin. L welatiyn w bi xwe l radibn heye ko digotin ev mirov dn e. L Yehda guh ne dida wan ji esera xwe a mezin re bi vneke xurt mezin bi ser xwe dixebit. Yehda kiri b ser xwe ji milet xwe bziman miletek biziman bne p.
Yehda bi xwe hn ziman xwe, hn ibraniy b b. Niho diviya b ibraniy di nav civata milet xwe de belav bike. Ji bo andina tov xwe j re zeviyek diviya b. Di sala 1881 de Elyzer kea mamostey xwe ji xwe re an ber xwe da Felestn. Bi v away jinikek, hm xanimanek, keti b dest w. Zaro w bidana pey. Yehda bi r ve, di vapor de dersa jina xwe got hetan ko gihatine erd Felestn jina w hn end pirsn ibran b b.
Gava p li erd piyan kirin Yehoda gote jina xwe, ji niho p de em bi ten bi ibran xeber bidin. Ibraniya jinik gelek hindik b. Jinik kir ne kir l mr w ji qerara xwe ne geriya. Ne hewcey gotin ye ko zaroyn Yehda hetan ko bne xort ji ibraniy p ve bi tu ziman ne dizann ji lewre di nav xelk de lal dihatine hesb. L bi v laliy milet cih wek miletine din b xediy zimanek, xwediy zimanek xweser.
 
Yehda xelk mala w di zvariy de dijn. L i xem. Ji fikirine mezin re fedakarne mezin divtin. Ji ber ko xelk bi derbek bra fikira mezin nabe. Yehda nan tis dixwar l gava didt ko xelk mala w bi ibran xeber dida, bawer bikin, xwe bextiyartir mirovn dinyay dihesiband.
 
Dawiy Yehda rojnameke bi ibran belav kir ji xwe re xwendevan j peyda kirin. Bi r va di hin dibistann cih de dest bi xwendina ibraniy j kirirn.
 
Ji mil din Yehda ferhenga milet xwe dikir bjeyn ko di zimanek mir de nnin ew j pk ve tann. Ziman ibran j di nav
cihiyan de belav dib. Di sala 1922an de gava Elyzer bin Yehda mir ziman ibran y ko ber 30-40 sal zimanek mir b, b b ziman miletek. Ev ziman ro di Felestn di rex ereb ingilziy de zimanek resm, ziman dewlet hikmet ye j.
Kurdino, eve zilamek zimanek tit ko bi vna zilamek tte p. Di kar biserhatiya v zilam de pend derseke mezin heye. Her miletn bindest bziman an b ziman nivsk divt j ibret bigirin. Her em kurd, me ziman, me zimanek delal heye em p daxvin piraniya me ji v ziman p ve bi tu ziman nizanin. Bi ten divt em hn xwendin nivsandina ziman xwe bibin.
 
ro hnbna xwendin nivsandina ziman mader ji bo her milet d ne bi ten wezfeke exs l wezfeke mil ye j. He bi v wezf ranebne wezfa xwe a mil pk ve ne anne bi kr milet xwe ne hatine. Ji bona ko mirov bikare xwe ji miletek bihesibne divt bi kr w bt.
 
Pit ko em kurd j wek miletn din bne xwediy elfabeke xweser, xwendin nivsandina ziman me gelek hsan bye. Tecrb an daye ko li gora jriya mirov kurd ji heftek heta ar heftan de dikarin hn xwendin nivsandina ziman xwe bibin.
Bel piraniya kurdan bi ten bi ziman xwe mader dizanin ji lewre li mal be ji derve be bi ten bi kurd dipeyivin. L di nav kurdan de hindikahke kiik heye xelk v hindikahiy an di welat xerbiy de bne an ro t de dijn. Tit ko ji v hindikahiy re divt, heke bi ziman xwe nizanin ber ewil hn w bibin pire di nav mala xwe bi zar zn xwe re herwek Elyzer dikir bi ten bi kurd xeber bidin.
 
Bel ji van kurdan re divt, gava derve tne mal, herwek ciln xwe ji xwe dikin wan bi ciln mal diguhrnin, ziman xwe j wel biguhrnin bi ziman k di nav mal de naxvin ziman mal, ziman mader wek titek miqedes hilnin.
 

Jder: Kovara  Hawar
; hejmara: 40, sala 1942
 
 
 
 
 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org