Knyaz brahm (profsor)

 

BRANN DERHEQA EKROY XUDO DA

 

 

Derbeke giran droknas, and hunera gel Kurd ket; gel me ewledek xwey navdar, drokzan zanyar xwey netew undakir. Ev derba giran hema pey wefatbna ekroy Xudo Mihoy elbera xwe da kiv. T bj meriv nikare tu curey w fikra neyar ra razibe, ku ro bira xerxazek mey hja, welatparz heval mey amin, ewled gel bi nav deng di nav meda nne. Ew dil  bi salan ji boy pvayna drok, and zanista gel kurd  bi hizkirin l dixist d sekinye. B ik bi ser ekroy Xudo, em dikarin bjin siterkeke ge ji esman rewenbrya kurd ket. ekroy Xudo ne ku ten drokzan b,  pirsgirekn droka kurd Kurdistanva mijl dib, ew usa j rewenbr, dersdar zanyarek naskir b, rojnemevan, wjevan, wergerek pispor b: xudan bi dehan kitbn drokzanyye giranbaha bi seda gotarn ulm-zgeryye cuda-cuda b, kjan ji  bo me xwendevana bne pirtkn  perwerdye giranbaha. Bi dehan xwendevan bi alkarya mamoste bne zanyar, syasetmedar, dersdar, rojnemevan,  xebaty civakye navdar.

Ez ro bi ekirdar br tnim, ku di nava jyana min civak zanyar da ked w mirov paqij   xrxaz pir b. Hela ez xwendekar dibistana navn bm, ji minra li hev hat wek  v biray qencra bivim nas. Rojek hevaln min, ciwan kurd gotin ku ro kurdek me tz doktory diparze. Em ar heval; ez, Bary Mehmd, Knyaz Hemd Teyfr Celal rabn ne Akadmya Ermenstanye zanest, para kurdzany. Me ulumdar xwey hezkir proz kir. Eva sala 1963- a b. Sal dr dirj derbaz bne, l hetan naha ez w roj br nakim.

Pit w me civnn kurdaye cuda-cudada hev didt. Em li mala nivskara da (wexta enenekirina pirtkan eftandar kurda), li civn xwendkara, evar u evbrkn and hunera kurdada rast hev didatin. Van civnada, ew her dem bi axavtin pniyar xweye aqil kerhatva cuda dib. Bi kurmancke paqij fikir nrin xweye ulm, li ser and hunera me, pketina droka me dyar dikir. Ne ku ten  kurd, w usa j bi ziman ermen rs heyetya gel me temamya cihanra dikir nas. Ew welatparz xrxazya xwe henber nivn meye gnc  qet venediart her tim dixwest alkarbe.

Min dibistana navin n xelaz kirib, li rdaksya rojnama Rya Teze ez rast w hatim. W dem rdaksyayda rewenbr helbestvan meye navdar Mroy Esed, Qaax Mirad, Ely Evdilrehman, Ttal Mradov, Emerk Serdar, Egt Xudo, Karlan aan yd mayn kar dikirin. Sala 1966-a  b, rojnem da gotareke bi nav Pawextya w gee derheqa min da tev sret min weandibn. Rewenbrn meye navdar ji bona xelazkirina dibistana navn ez proz kirim.

Mamoste ekro bi xrxaz mezintayke germva vebiir got: y, Knyaz, de bje, te xwendina xwe ku berdewamk, dixaz bib i ?

 Min elbra got:

-ekro Xudoyv, yrst (dozvan).

Mamoste ser axavtina xweda zde kir:

-Malavayo, em li cev te dikevin, duurme xal tey rehmet Wezr Nadir dikeve bra me, ne ew ira rewenbrya me b, helbestvan, wjevan, drokzan, dersdar xebatkarek civakye eyan b. Ew cara yekemn ser jyan dwana helbesta Meley Cizir lkoln kir. Bi texmna min, tu dikar bib rojhilatnasek ba. Cand-huner wjeya me hewc kadroy gence.

Ew heval-hogir dorye rdaksyay ji fikra wra qayl bn. Min xatir xwe ji wan xwest um.

Sal derbaz bn, bme xwendekar, qebl asprantray bm, tza doktory nivs, hatim cem ekroy rehmet. Min got:

-Aha min distrtasya derheqa tklyn wjeya kurd azerya da nivsye. Van roja ez xweykim. Ew xebata mine ulm ji min stend. 2-3 roja l nir fikra xweye zanest  ji aly para kurdzany ya nsttta Rojhilatazann ya Akadmya Ermenstanye Ulm nivs da min. Ji bo min dsrtasya li bajar Baky xay dikir. ewra Akadmya Azerbaycanye Ulmda hejmara kurdnasa kem b, ji boy min dikarbn pirsgrk derketana, lema j ekro ji minra got:

-tire wek em, mamsoteyn  xweye eyan seydayn mezin profsor Qanat Kurdo Hecye Cind tera bivne alkar, wek bn Baky tev xebata ewra nstitta Rojhilatnasya Akadmya Azerbaycanye Ulm bibin. Usa j b.

Qedir syaneta w di nava gelda rojbiroj bilind dib, w nivsar xweye zanyaryye kerhatva em a dikirin. Unvrstta revanye Dewletda para kurdzannda ders droka kurd Kurdistan dida.

Sala 1978-a tza doktory bi nav Pirsgirka avtonomya rak stend, pa b profesor. Sala 1990- hat bijartin wek akadmk Akadmya Ermenstanye Ulm.

Brannn ba kardar derheqa w zanyar mirov qencda gelekin, kjana bj kyana nebj. Ji wana yek bi taybet bra mindaye. Sala 1987-a min tza doktory xweykira, kjan pke wjeya kurdaye navnetew ya risa, ermenya, azerya geln Sovta ber min lkoln kiribn. ewra Akadmya Azerbaycanye Ulm da ji mera gotin ku, pekzan zanyar wan gelaye eyan gerek wexta xaykirina tza doktory amedebin. Ez hatime rvan, elbera min mam ekrora tlfon kir, ew mal b, got min were mal, em qawek vexn, ika hal te awan? Em bajar rvan da cinar hev bn. Mala me li taxa Komtas da b. var b, ez preka xwe Gogern ne mala ekro. Rva Gogern ji min ra got:

-Tu zan ku ro rojbyna xka Frcye.

Firca Hec ewer, kea Hecy Cind preka ekroy Xudo b. Pek xweva bijka zaroka b, xwe j doktora ulm zanist b. Rast j cawa digotin xatna kurmanc b.

Me deste kulk kir, em une mal, me der xist, xka Firce eq der vekir, em teklf mal kirin. Elbera me ay qawe vexar, gotbj kir derheqa xebata minda mamoste ekro pirs, min ji wra derheqa xebatda qisekir, w ji min pirs:

-Bi texmna te, ki dikare tevl xebata ewr bibe ?

Min got:

 

-Mirovek usa lazime ku doktorbe, prifesor, haj temamya pirsgirekn and hunera kurd hebe zanyarek naskiribe. imk ew nav herine Moskovay ji aly VAKE (Attstasya Ulmya Tewrebilind) b zbatkirin. Min got ku, hn, doktor ulm filalogyay S.K.Nalbanyan, ji Moskovay M.S.Lazarv, ji Gurcistan .V.Mgrldz, ji Azerbaycan akadmk Bekir Nebyv yd mayn. Mamoste ekro elbera got:

-Ez ser sera, ser eva hazirim.

Xka Firc elbera got:

-ekro, min j br nekin, ez j bme bajar Baky. Em awa bir Knyaz ten billin?

 Rast j usa b.

Wexta tz hem heval tev j hatin. ekro ivna wrda axavtineke ulmy usa kir ku bi destlihevxistina hazirava hat qeblkirin.

Karek ekroy Xudoy boy netewa kurdtyy girng ew b ku, ew netewperverek saxlem b.  Ew dr olperesty, cperesty qewnperesty (xweperestye) b. Ew ji alyn olda kurd zd b. L w ser heta bin hi, aqil, feresetva kurd eyns xwey dikir. Her wext j w olperest rexn dikir digot: Bavo, tu musulman, ez zidme, ew kurd xiristyane, yan zaza elewye, ne hernese kurde.

Ev olperestya ku ro bye nexwe ketye nav gel me, nift ser agir dijmin me da dike. Fikra ekroy Xudoye drok zbatya xwe h saxya wda hate kiv. Cy ku ji br binim ku saln 1988-1990-da wexta er ji boy Qerebaxa ya nav ermen-azeryada di, ermenya Azer ji Ermenstan derdixistin, azerya j ermen ji Azerbaycan derdixistin, w dem hinek zdyn xwefiro olperest dindest miletyn ermenya da dij kurdn musulman bne hacet. W ax li gund Erezdeyan mala Bary Hec dan ber gulla, ew birndar b. Usa j li gund Norkyank emo herd jn w bi dest olperestan hatine kutin. Bi v teher 30 hezar kurd musluman ji Ermenstan mecbr bn, derketin. Gelek wekl olperesta digotin em zdne, kurd muslumanin, em gelek cudane, ola me zdye, ziman me j zdkye. Hilbet ev ji alyn dewleta Eremnstanda bi zanyar dihate kirin, ku btifaqy bikin li nav Kurda. Wana millet ji hev cuda dikir, wek kurda pere-per bikin. Ji -war wan kober bikin. V hal dijwar etinda ekroy Xudo tev rewenbrn kurud zd, yn wek Karlan aan, Sehd bo, Esker Boyk, erkez Re, eref Er, Emerk Serdar yd mayn himber wan olperesta zanyar ermenya erkar dikrin, din gund kurd musulman, li nava kurdn musulman zdya da xebateke girng dikirin.

Ev yeke ro her kurdek musluman br tne bi dilovan diekrne.

Dewleta Sovt hilweya, kurd -war xwe kober bn, belay Rsyay, Qazaxistan komarn Sovtye cuda-cuda bn. Hinek di aly syasda, hinek alyn aborda, hinek ji ber dijwary cuda-cuda da belay dewlet Evrpay, Amrkay, Awistralyay bn. Pareke kurda hatin komara Qazaxistan c-war bn, ji xwera germaya and huner yektya kurd Ermenstan ann. Ew tiradsyay ber ku komara Ermenstanda hebn careke din li Qazaxistan berdewam kirin.

ekroy Xudo sala 1994-a cu serbajar Rusyay, bajar Moskvay Navenda lkoln kurdology vekir b serekok w. Navend bi serokatya .X.Mihoy 14 pirtk, usa j bi kollektv xebata Droka Kurdistan ap kirye. Yek ji torvan v xebat ekroy Xudoye. W usa j rdaktorya w xebat kirye. Navend sal cuda-cudada pirtkn giranbiha wek yn bi nav Drok- dialktologya giramra ziman kurd, Dyalkta kurdye zazak, eref-xan Bdls emr, jyan dinezanbna w monografy cuda-cuda weandine.

X.M.Mihoy aly navnetewda nav deng bilind qazanc kirb, ew her tim li Parz, Brln, Wangton, Stokolm Moskvay tevl konferansn rojhilatzany  bye.

Sala par Navenda anda kurd Qazaxistan konferansa navnetewye bi nav Netewa kurd: ro perojda derbaz kir, navend usa j ekroy Xudo teklf w konferans kirib.

Evarek ber konferans ekro bi tlfonva min gerya gelek ber xwe ket, ji ber tundurstya xwe nikare b Almat, tevl xebata konferans bibe. W hv kir ku ez ji nav w hem bedar konferans prozkim v kar ba kerhatda serkeftin dixwezim. Pa fikra xwe aha tomer kir: Ez zef ame ku ro Qazaxistan, bajar Almat bye navenda pdayna drok, and, huner wjeya kurd, ew ku ber li rvan dihate kirin ro bi aix li Almatda berdewam dike gihtye asta navnetew. Min bhst ku hn sal ji boy dibistanan kitben ziman kurd neirkin bernama rberya metodkyye ziman kurd w b weandin. Bil w we bi dehan dersdar ziman kurd hazir kirine. Ez pir a dibim ku li Qazaxistan helbestan, nivskar, rojnemevan dersdar kurda xizmeta and hunera kurd dikin.

Rast j meriv jyan kar rewenbr zanyar kurd eyan br tne, nikare wan xizmet w neekrne hem tita j nikare di nava end rplada -war bike. Ev mijareke gelek girng mezine ku pawexty hjay lkolneke bi taybete. ro em ten teselya xwe bi tetekva divnin divjin: Rehme tebe, biray delal! Te bi hatina xwe em nava behra zanistda hitin, yna xweva te gelek em kan miciqandin. Gel kurd kar tey biqmet tu car br nake, nav tey her wext  droka Kurd a zanyar bixemlne.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org