Ezben M.Ciwamr!bi dara zor ziman kurd nabe yek!

Tikaye aramke,aramke !

 

Dr.Ebdilmect xo

 

 

Di v dema dawiy de, di mehn 10,11,sala 2006an de Ronakbr Kurd nivskar jr Muhsin Ciwamr end gotar di bin van navnanan de di derbar ziman kurd, di malpera Rojava.net de weandine.1-"Ma rast e, ku perlemana Kurdistan ziman kurd y hevbe espandiye? "2-"ziman kurd yek e."3-"Xwendina  xwendekarn Kurd li zanngehn Kurdistan weke dareke berhemdar e "4-Div kurdkirina Kurdn Turkiy dest pbike, bi bneya lidarxistna komgir: Duhok pira rewenbriya kurd ye" .L birz M.Ciwamr  hn dibje; min  pda mna  rrastkirin amedebnek ji van gotarn xwe re, nameyek di derbar zimn de ji serok herma Kurdistan birz kek Mesud Berzan re andi b. Em li vir dixwazin bi awayeke git li ser nama w ji serok Kurdistan li nik gotarn w rawestin.M.Ciwamr ji serok Mesud Berzan re di nam de bi kurt weha dinivise;  "Biryarwergirtina Xwendina pir zaravan li dibistanan cih metirsiy ye, eger ku kjan zarava bibe ya sereke, eva ne giring e, ya giringtir ew e, ku em li ser zaravek rawestin, k bi kjan zarav pir dipeyvin, ew j ne giring e, ten em weha kanin yekitiya xwe ya netew ta roja qiyamet biparzin." , herweha ew hn ji serok Kurdistan re  wisa dinivse; "Eger dkteturiyet di her titek de guneh be, l ewa (dkteturiyet)di ferzkirina zaraveke taybet ji bo yekbna zimn wje rind qenciyek e her rindiyek bi deh  rindiyan e."

Di nirna me de M.Ciwamr di war ramana netew de wek brdoz tor titek n negotiye, her siyasetmedarek, her welatparzek, her zimanzanek dizane, ku her miletek pwst e bi zimanek ten ne bi du zaravn bingehn bi end zaravokn din bixne, hebna pir zaravan di zimanek de j yasayeke xwezay ye zanistiya zimanewaniy v rudawa sirt bi sanah dipejrne.L di droka pketina zimanan de diyar b ye, ku pir zaravan alkariyn hev kirine, ewanan bi hev re hevk kirine, lewra di ziman kurd de j, diviya b ji z de hem zaravn zind ango bi kman yn ku, bi wanan tn nivisn bi hev re hevk kiribana.L mixabin wneya ziman kurd ji ber pir sedemn siyas, erdngar siyaseta dabekirin ne cih diladiy ye. Pit ku piraniya gel Kurd ola slam pejirand, ew j tpn ereb, tipn ziman pirtka proz wek pir miletn din mna Farisan ,Turkan hin din ji xwe re pejirandin. Wek me li jor gotiye; di pvajoka drok de zaravn kurd j peyda bn, her zaravek li gor rewa xwe pda ye, l niha piraniya gel Kurd bi zarav kurmancya Bakur (kurmanc ) dipeyvin dinivsnin(Kurdistana Bakur bi piraniya xwe ango li derdora 20 milyonan ), (Kurdistana Rojava li derdora s milyonan) (Li Kurdisatan Rojhilat dsan bi melyonan), (li Kurdistana Baur j ne kmtir du s milyonan in ). Gel Kurd di drok de bi ziman kurd bi zarav kurmanc, ya ku nzk ya zarav niha dipeyv bi dehan helbestvann Kurd yn kevneop bi v zarav berhemn xwe raber gel Kurd kirin wjeya gel Kurd xwe bi wan berheman serbilind dibne. Mr Miqdad Medeht Bg yekemn rojnama kurd "Kurdistan " bi zarav kurmanciya Bakur di 22.04.1898 an de li paytexta Misir weand, di pit re ango di destpka sedsala 20 an de pir kovar weann kurd bi zarav kurmanc li Turkiy, Sriy, Libnan li Kurdistana raq dern. Dmek zarav kurmanc j wek zarav soran, di bin siya rewa zordestiy de ser xwe netewand ,ew ji bo berdewamiya jiyana xwe bi pdar berxwedan kiriye. Di saln s eliyan de Mr Celadet Bedirxan wek zimazanek nasdar, (ew ji bil ziman dayika xwe bi heyt zimann din biyan(Alman,firans,ngilz,ereb,turk, faris, rus yonan   pir zaravn kurd zan bn), ew  pirojeya espandina Alfebaya latn rzimana kurd li ser bingeheke zanist zimanewaniy amede kiri b, di pit re ew zanyar zimanzan mezin Tewfq Wehb ji Kurdistana Baur(soranaxv)  vexwend cem xwe kir Mr Celadet Bedirxan repela pirojeya Alfebaya ziman kurd li ser bingeha tpn latn rzimana kurd pk Tewfq Wehb kir, ewan herduyan bi hev re guftegoyn vekir  li ser v  pirojeya n kirin,Tewfq Wehb razemendiya xwe li ser v Alfebay rziman li nik Celadet Bedirxan dab xyakirin, ew bi Celadet re goti b, ez v pirojey bi xwe re bibim Kurdistana Baur pa ez te agahdar bikim.Tewfq Wehb vedigere Kurdistana Baur  Mr Celadet Bedirxan demek dirj avnriya bersiva Tewfq Wehb dikir, l mixabin ew bersiva xwe ne bi ern ne j bi neyn ji Mr Celadet Bedirxan re andi b. M.C.Bedirxan near dibe v Alfebaya latn li gel rzimana ziman kurd di hejmarn kovara Hawr de diwene.Ji w dem de nivskar rewenbrn Kurdistana Bakur Kurdistana Rojava berhemn xwe bi kurd latn li ser bingeha rzimana M.C.Bedirxan dinivisnin.Dsan pwst e em li vir di derbar rziman kurd Alfebaya latn de zimanzan Ret Kurd(Kurdistana Rojava) zimanzan mezin prof.Qenat Kurdo( Sovyetistana ber ) j bi br hnin roln wan di pvebirina ziman rziman kurd (kurmanc ) de gelek balk in.Dmek di v demn  60-70 saln dawiy de, ziman kurd (kurmanc  bi tpn latn j ) bi kmas li du ben Kurdistan gelek pda ye, ewa ne ten ziman devk  ma ye, l bi sedan pirtk, kovar rojname, li van end saln dawiy j tlviziyon malpern intrnt hatin hn tn weandin.Bi sedan nivskar, rojnamevan siyasetmedarn Kurd bi zarav Kurmanc bi tpn latn peyda bne, hin berhemn wan j ji bo zimann biyaniyan j hatine hn j tn wergerandin.L eger em hn li ser rewa ziman kurd (kurmanc bi tpn ereb )li Kurdistana Bar rawestin, em ba bibnin, ku awa li naveya Behdnan zarav Kurmanc bi tpn ereb j pketiye, navn pir nivskar zanyarn naveya Behdnan di droka wjeya kurd de li rex nivskar zanyarn zarav soran gelek ge nasdar in.Em dixwzin texmn bikin, ku aghadar li nik M.Ciwamr di derbar ziman kurd de bi taybet di derbar ziman kurd (zarav kurmanc ) de gelek km in, em guman dikin, ku ew tu car berhemek kurd latn nexwendiye, ew pirtkxana kurd (kurmanc ) ba nedtiye, em dibjin eger w ev samann zimanewan, wjey zanyar dtba, belk ew nikannba weha weke li jor hatiye ji serok Kurdistan re binivsanda. Dsan M.Ciwamr di nama xwe de weha dinivse;" Mebesta me ne ew e, ku em zaravn din di ziman kurd de jibr bikin, an j em naxwazin giringiy bidin wan zaravn kurd, l zaravn kurd her dimnin ewanan krhat ne, mirov dikane sudan ji wan zaravan wergre hergz bi wanan j ziman ferm dewlemend bikel eva ne net v watey, ku mirov hin rewn awerte taybet li hin herman nebne, div mirov raweste ta ku mercn objktv li wir j werin dtin, l dsan div mirov ji ziman hevbe ferm re pabend (multezim ) be, herwisa j pwst e pisporn jhat werin amedekirin, ta ku ewanan ziman ferm li seranser welt bidin frkirin." Em li vir pir bi kurtebir ji M.Ciwamr dipirsin, d awa Kurdn soranaxiv sud ji zarav kurmanc bigrin, gava ku bi w zarav ney nivsn ney xwendin, ew zarav bi awak ferm di dezgeyn dewlet de ney naskirin ?????. Ji ber ku em li gor piniyn raborde royn ak dizanin, tev ku ziman kurd (zarav kurmanc ) mna me li jor j gotiye; gelek dewlemend b ye, l mixabin birayn me soranaxiv sud ji zarav kurmancaxiv wernegirtine, berevajay v yek, kurmanaxv gelek bi hezkirin bi dilad peyvn soran hn dibin wanan gelek bi lez di nivsarn xwe de bi kartnin, eva di riya pketin yekbna ziman kurd de rudaweke pir ern ye.lewra j me hv dikir, ku rewenbrn mna M.Ciwamr bi v lezbn b lkolnn berferh ji aliyn pisporn zimanan de, nirnn weha zor hik li dij vna piraniya gel Kurdistan dernebirna, saman dewlemendiya wja kurd, ziman kurd (zarav kurmanc )bi du s gotarn ne durbn nedixistin erva drok an mozexaneyn Kurdistan .. .

M.Ciwamr di gotara "ziman kurd yek e"de dinivs;" Ew kesn hewaldanan dikin, ku bi zaravn xwe j li dibistanan bixnin, evan hewaldanan destpka metirsiy ye, ku gel me ziman me pere bibe xwendina bi zarav niha ya ferm li Kurdistan ji sala 1970 de  mlg dike, ku ev zarava serkewt ye, ewa kane bibe ziman hem ben zanyariy li hem hermn kurd, pir peyvn zaravn din j di v zarav de cihn xwe girtine, hd mirov nikane bi sanah nav zarav li v zarav bik, ew hn dibje; Kurdn Turkiy nikanin bi sanah ziman kurd y ferm li Baur frbibin, sedema w ne ev e, ku ziman kurd li wir dijwar e, l ku em bjin ev zimana li wir dijwar e, dsan ev ji aliy perwerdeya frkirin xwendin de nay pejrandin.Kurdn Turkiy ji ber sedemn bindest zordestiy zarav xwe j ba nizanin, piraniyn wan ba ziman turk zanin, wek nimne, eger mirov li Diyar Bekir be ewa d nizanibe, ku ewa li kevintirn bajarn kurd ye,ji ber ku di hem aliyn jiyana wir de, ziman turk turkayet serdest e, l her Behdnanek zarav ferm tdigne .. herweha Kurdn Kurdistana Sriy yn ku li Ewropa dijn j zarav soran tdignin.tit pir matmay  ev e; ku hin kes hene, frbna ziman xwe dijwar dibnin, hnbna zimann biyaniyan sanahtir dibnin . M.Ciwamr hn ji xwendevann xwe dipirse; ma gelo hem zimann ferm li chan, zimann piraniya geln xwe bn, l pir caran ewanan (ziman)zimann pir hindikan an yn paan an yn qeder arensiy  bn ??..ew hn dibje; ew kes ku dixwaze zarav w j li rex ziman kurd y ferm bte xwendin, div ew ba zanibe, ku ev zarav j d bi dem re hd hd bibe zimanek serbixwe ez bawer nakim, ku himendn Kurd bi van hewaldanan raz bibin, an ewanan bi v teramerabn xwe bextewar bibnin, yan serkirdayetiya Kurdistan , d ji bazara zaravan hezke."Wek me ber j goti b; zarav zaravokn kurd diyardeyek e xweser ye, zarav zaravok dikanin zimn dewlemend bikin, l ev net v watey, ku em dibjin, bila ta roja qiyamet gel Kurd bi du s zaravn bingehn bixnin binivisnin, her Kurdek, her mjonasek, her rojhilatnasek zane, ku taybetmendiyek rewa gel Kurd ji van hem aliyan ve heye, (Erdngar,drok, zimanewan, siyas). Rast e Kurdn Baur ji sala 1970 de bi zarav sorarn bi ferm li dibistanan, xwendegehan, zanngehan dixnin, dsan rast e, ku zarav soran li Kurdistana raq pda ye serkewt ye, l w ne rast be, ku em bjin; zarav kurmanc binket ye ewa nikane bibe ziman ferm. Rewa siyas li Kurdistana Bakur, li Rojavay Kurdistan ne mna beriya s sal ye, li herdu bean li dervay welt bi dehan part, rxistin dezgeyn siyas, rewenbr hatine damezrandin, bi dehan kovar rojnamn kurd bi zarav kurmac hatine weandin hn j tn weandin, bi hezaran ronakbr, siyasetmedar, wjevan, zimanzan, hunermend, rojnamevan pirtk bi zarav Kurmanc peydabne, bi sedan ji wan bi zarav Kurmac navdar bne, her wisa j nzk deh salane, ku tlviziyona kurd M T V,Roj.T V bi ziman kurd, zarav kurmanc j weann xwe dike. Zarav Kurmanc b ferman bi awayeke xweser li van herdu bean, li nav Kurdn Sovyetistana ber li dervay welt bye ziman ferm. Ango em dixwazin bjin, ku ziman ferm ne ten zarav soran ye, l bel zarav Kurmanc j bye ziman ferm. Lewra j em dibnin, ku berz M.Ciwamr gelek bi nezan, b agahdariyn rasteqn b lkolnn zanist nirnn xwe derbar zarav Kurmanc de derbirne.Di rastiy de M.Ciwamr fermann gelek metirs di dermaf zarav Kurmanc de derxistine. Em guman dikin, ku ew  b mebesteke xerap fermann cehirkir dermaf bi kman du ben Kurdistan derxistine, ew nizane, ku encamn van fermanan li derniya Kurmancan, d awa bin ?Ew nizane, ku ewa samana anda kurd, dewlemendiya ziman kurd bi destn xwe dixe gorn. Eger em j niha li vir weke M.Ciwamr biramin bjin; ziman kurd, zarav Kurmanc pir pket ye, ewa j bi dem re b ye ziman ferm, piraniya gel Kurd bi v zarav dipeyvin, dinivsnin, zarava Kurmanc ji ya soran kevintir e, di aynde de bajar Amed, paytexta Kurdistana mezin e, lewra j div zarav Kurmanc li hem ben din li Kurdistan bibe ya ferm bila ewa sud ji zaravn soran, dumil yn mayn bigre. Ma Gelo helwestn M.Ciwamr birayn me Soranaxv d i bin ???? l em gelek bawer dikin, ku rewenbr siyasetmedarn Kurmanc fermann weha ne berpirsiyarne, ne ro ne sibe dixwazin derxnin,. ewanan gelek rz li zarav soran digrin, pir nivskar rewenbrn Kurmanc ji Kurdistana Bakur ji Kurdistana Rojava bi ehnaz wieyn soran fr dibin bi kartnin.       

Em naxwzin li vir li ser zarav Kurmanc li naveya Behdnan li Baur Kurdistan pir rawestin, l em zanin, ku zarav Kurmanc bi tpn ereb li wir j gelek pda ye, asta berhemn nivskar wjevann Behdnan pir bilind e, ewanan bi hezkirin bi wak ne ferm bi zarav Kurmanc dixnin dinivisnin.Vca em nikanin tbignin, ku ji bo i ev zarav j li dibistanan nay xwendin ?Eger M. Ciwamr xwendina v zarav di dibistanan de ziyan metirs ji bo perebna netewa Kurd dibne, l em dibnin berevajay w ya rast e, ango eger hukumeta herma Kurdistan xwendina zarav kurmanc li dibistanan qedex bike, zarav Soran li ser Kurdn Behdnan ferz bike, em bawer dikin, d heyama netew, siyas, partiyet, civak pir li hevkeve, li p hukumeta herma Kurdistan pir asteng bibin.

M.Ciwamr di gotara xwe"Xwendina xwendekarn Kurd li zanngehn Kurdistan darek berhemdar e" de dibje;"300 xwendekar ji s ben din li Kurdistana  fderal dixnin, mirov guman dike, ku ewanan xwendinn xwe kuta bikin vegerin hermn xwe ewanan ziman kurd y ferm li wir bidin xwendin,ta ku ev ziman(Soran) li wir j bibe ziman xwendin nivsandin.." Va ye em dsan dibnin, ku M.Ciwamr dixwze xwendekarn ben din ji Kurdistan zarav Soran li hermn xwe bidin xwendine, ew qet ji wan xwendkaran nepirsiye, ma gelo ewanan ji bo frbn frkirina ziman  kurd (Soran ) bn Kurdistana fderal ?l ewanan ji ber sedemn din yan ji bo peyn din bn Kurdistana azad?Ma gelo birz  M.Ciwamr dizane, ku gel Kurd li wan s ben din dixwazin zaravn xwe bi ya Soran biguhzin ?L nirna gel Kurd li s ben din li nik M.Ciwamr qet ne giring e, li nik w "Dkteturiyet di vir de xr e, her xrek bi deh xran ne!!!"  

M.Ciwamr di gotara xwe ya di bin v navnan de j "div kurdkirina Kurdn Turkiy dest pbike, bi bneya lidarxistina komgir:Duhok pira rewenbriya kurd ye:" nivisiye;" Ez bawer dikim ji ber kirina tpn latn Kurdn Turkiy ji birayn xwe li Baur Rojhilata Kurdistan hn pirtir bi durketin, eger tpn latn pita kesayetiya Turk carek ikandiye, l ew pita kesayetiya Kurd pir caran ikandiye, ji ber ku ewa bye sedema, ku Kurdn Turkiy ji Alfebaya xwe ya resen bi durkevin, ew hn dibje; rxandina zarav Kurmanc, jarbn rawestandina pketina w li nik Kurdn Turkiy mna ziman ereb li nik gel Ereb li Cezayr ye, l li aliy din zarav Baur ji hem aliyan ve gelek pket ye.  Alfebaya latn Kemalst, Ataturk  ye ev Alfebaya hn ji Turkan j dur e."   Eger em bala xwe bidin navnana gotar " div kurdkirina Kurdn Turkiy dest pbike "em pir bi zelal bibnin, M.Ciwamr di v baweriy de ye, ku Kurdn Kurdistana Turkiy hn

Kurdayetiy ji ber du sedemn bingehn nas nakin 1-  Pirn wan nizanin bi kurd bipeyvin .2-Kurdn ku zimn j zanin, ewanan bi zarav Kurmanc dipeyvin bi tpn latn turk dixnin. Em nikanin bawer bikin, ku piraniyn Kurdn Turkiy nizanin bi kurd bipeyvin, eger ev  texmna rast be j, ev net v watey, ku Kurdn Turkiy kurdayetiy nas nakin div ewanan werin kurdkirin, rast e di avahiya ramana netew de parastina zimn pketina w  mercek ji mercn sereke ye.L pwst e b gotin j, wek me li jor j aniye zimn, ku  piraniya Kurdn Kurdistana Turkiy bi hem hest ramann xwe kurdperwe in. Ewanan pir hewaldann oreger, berxwedann nitiman, bizavn rewenbr, wjey, hunermend bi pir aliyan ve kirine ewanan hn niha j li Kurdistan li dervay welt dikin,l ten- guneh wan ev e-  ewanan ne li gor ferman daxwaza M.Ciwamr bi zarav Kurmanc y zikmak, zarav mr helbesta kurd Ehmed xan, zarav mr Botan Celadet Bedirxan li gor rziman Alfebaya ku w dan ye, dipeyvin dinivisnin.Em dsan ji berz  M. Ciwamr tnagnin, ku ji bo i tpn ereb ji bo gel Kurd tpn resen in?Li gor ku em zanin piraniya zimanzann Kurmanc mna Celadet Bedirxan, prof.Kamran Bedirxan, prof.Qenat Kurdo, Reit Kurd, Dr.Zerdet Haco, Amed Tgris, Dr.Fedil Omer, Kea Kurd, Deham Ebdilfetah,.Naso bi dehan kesn din li Kurdistan li dervay welt bi awayn zanist mlag kirine, ku tpn latn ji bo ziman kurd batirn tp in.Mna me ber li ban diyar kiri b, ku zimanzan rewenbr gewre Tewfq Wehb j razemendiya xwe ji pniyrn Celadet Bedirxan re dab xyakirin, l mixabin ji bo i ew pa pomam bye bersiva Celadet Bedirxan di derbar guhartinn tpan rziman kurd de nedaye ? Em nizanin.Ango eger ew di w dem de alkariya Celadet Bedirxan bikra, d niha pirsgirkn ziman kurd pir km bbna.

Dmek niha rastiyek ne xwe di ziman gel Kurd de heye, em bawernakin, ku netewperestn Kurd weke M.Ciwamr ji v rewa awerte dilad in, b guman e danana pirojeya areserkirina v pirsgirka zor zor mezin erka her rewenbrek kurdperwer e, lewra j em di v nirn da ne, ku birz M.Ciwamr bi mebesteke ba pniyarn xwe li Kurmancaxvan dike, bi mebesteke ba dixwaze em hem Kurmancaxv pbendiy fermana w bikin.L em dixwzin ji w ji hem kesn weke w diramin re bjin; ev fermana  we li nik me cih xemgniye  ye, derna fermaneke weha ne rewa,d carek din Kurdan ji hev durxne, d pir aloziyan di nav gel Kurd de ke, d bandura w rasterast li ser jiyana siyas li ser her ar ben Kurdistan bike .Ev net v watey, ku em dixwazin ta roja qiyamet bi du s zaravan bixnin binivisnin, ne xr!l em naxwzin wek M.Ciwamr nexweiya sedsalan bi fermanek derman bikin, pir pdiv, ku em bi awayn zanist , bi bhna fereh tiliyn xwe deynin ser v pirsgirka gelek dijwar pir hestewer. Em li vir dixwazin hin xalan, li gor nirnn xwe weke rduzbnek li ser riya dirj dijwar  pniyar bikin.!- Div em di war zanist dern de biespnin, ku hem zaravn kurd, yn ku niha bi wan tn nivsn, bingehn ziman kurd ne .2-Div her zaravek li y dtir bi pozbilind temae neke ewanan hem bi avn nirxbuha li hev temae bikin .2- Div siyasetmedar, nivskar rewenbr berxwe bidin, zaravn ziman kurd yn bingehn nas bikin hd hd wan bixnin.3- Hem zarav sud ji hev wergrin, peyvn soran tkevin nav zaravn din,wieyn zaravn din tkevin nav zarav soran, ji ber ku  pkanna van mercan dihle, ku zimanek dewlemend ji zaravn xwe peyda dibe. 4- Avakirina dezgeyn zimanewan li seranser Kurdistan li dervay welt.5- Div koreyn zimanewan bi awayn werzey komgirn zimanewan bi kmas sal carek li Kurdistan li dervay welt werin bestandin.B guman ev gavavtinan ne hesan in ewanan z z pknayn, l ev gavavtinan zor giring in, ewanan kanin pir dijwariyan li ser riya ziman yekby ji hol rakin.

Eger em dsan li pisporn gel Kurd vegerin, em bibnin, ku pisporek navdar mna prof.Qenat Kurdo hn beriya 25,30 sal ronakbr, wjevan rojnamevann Kurdistan ret bi devk nivsk dikirin, l sed car bidaxawa gelek wjevan, siyasetmedar, rojnamevan pisporn ziman kurd guhn xwe ji van iretn zanist  zimanparz re girt bn.Pisporn gel Kurdistan nikan bn ji ber hin sedemn giring sudan ji pir pniyar pir retn mezinan bigirtana.Di dema niha de mercn siyas pir ji ber batir e,anda kurd ba bi rve die, beek ji Kurdistan azad bye, heyama siyas li Kurdistana azad bi serkirdayetiya partiyn sereke bi seroketiya kek Mesud Berzan rind pda die, Kurdistana Bar bye navbendek zor giring ji bo hem ben din j, lidarxistina komgira rewenbrn Kurdistan di v meh de li Duhok mnakeke ge e.Dmek niha  rewenbr, nivskar, pisporn zimn dikanin xwe pir rind bilivnin gelek alakiyn krhat di derbar ziman kurd de j kin, pniyarn zanist bistnin.Em li dawiy dixwazin ji birz M Ciwamr re bjin, belk di zimanewaniy de j xebata bi hev re batir e, weke ew j dizane" Dest xweday mhreban bi karn hevbe ra ye ".

Elmaniya,15.11.2006

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org