Jina Kurd di pvajoka drok de

Rewa w niha i ye?

Ryn pketin azadiya jin i ne ?

 

Xeleka shem

 

Dr.Ebdilmect xo

 

"Y bje bike  mr e

y ne bje bike r  e,

y bje neke ker nr e"

ji pendn kurd

 

Bizava jinn Kurdistan, eger bi awak rjey be j, bi rexber tevgera xwe ya siyas re xwe pda dide li gor gengaziyn hey hewaldann xwe ji bo azadiya xwe li pnaw serbestiya gel Kurd li dervay welt j dike, lewra em dibnin hin komele yekitiyn jinn Kurdistan li Siwd, Sovyetistana ber, Almaniya, Holenda bi alkariya part saziyn kurdistan yekser nerasterast hatine avakirin.Em li vir mna nimneyn peland hin saziyn jinan bi nav bikin; di sala 1980 de" Komela jinn Kurdistan" bi serdariya siyasetmedar Novn Hersan ji Kurdistana Rojava li Siwd tte damezrandin, Novn Hesen mna siysetmedsreke Kurd di civaka siwd de j alakvan e, ewa di hin komgirn navnetew de bedar b ye, di wir de berevaniya ka jinn Kurd doza gel xwe kiriye.  Di v sal de j hin xwendekarn Kurdistana Rojava li Lnngrada ber(Soveytistana ber) Fatme Resul, Leman brahm, ehnaz Hvn Qufl bi alkariyeke rasterast ji aliy nivsevan v berhem xwendkar Ebdil Hemd Sulman de "Komta damezrandina yekitiya jinn Kurdistan liYekitiya Sovyet" kirin. EvYekitiy hin alak civnn krhat bi jinn biyan re amede kirin, deng v "Yekitiy " bi riya nameyeke prozbah giha b kongira "Yekitiya xwendekarn Kurdstan li dervay welt (AKSA)-Berln). Weke diyar b ku v saziy ji ber tunebna alkariyn berav ji aliyn tevgera kurd dewleta Sovyetistan de nikan pirtir salek xebata xwe berdewam bikira.

Di sala 1985 an de "Komela jinn dmokratn Kurdistan" bi seroketiya Ben Hesen (Suad) kea helbestvan gewre Cegerxwn li Siwd tte avakirin, ev komel bi jrbn karn xwe bi rve dibir, li ser rewa jinn Kurd pirtkek weandi b herweha j ew hin anoyn giring derbar ka jinn Kurdistan de bi zind pke temeevann Kurd kiri b,  anogeran di wan anoyan de,"Ez nizanim, mr min zane", S Quri tra pnc koftan nakin ", Ne wext mz ye " bi zelal setemkariya mr Kurd zordestiya destlatdarn Kurdistan li dij jina Kurd j xyan kiri bn.

Em dikanin bjin; ku ev komel di maweyek de roleke giring di pketina asoyan tevgera jinn Kurd de lstiye.

Weke hatiye diyarkirin ku jinn Kurd li Siwd tgihtin ku pirbn perebna  tevgera jinn Kurdistan li dervay welt ziyaneke mezin dighne tevgera w,   rudawa dabebn aloziyn ne xweser li p tkonn jinan peyda dikin. Lewra j ewanan herdu komeln jinan li Siwd dikin yek saz   "Yekitiya jinn Kurdistan li Siwd dadimezrnin, endamn v "Yekitiy"  dibin 500 ke jin dsan Bunye Hesen dibe seroka v "Yekitiya jinn Kurdistan "Li gor agahdariyn me jiyana v  "Yekitiy" ta sala 2005 an hn berdewam b.

Di sala1987 an de bi pitvaniya PKK"Yekitiya jinn Kurdistan"li Almaniya tte avakirin, v "Yekitiy" ji sala 1992 -1995 an (8 )hejmar kovar bi nav "Jina serbilind"

Weandine, ziman kovar bi piran bi turk b ye, l  pwst e em bjin; ku eva"Yekitiya "nav xwe di sala 1994 an de dike"Tevgera azadiya jinn Kurdistan".

Mna diyar dibe ku v rxistina jinan giringiyek mezin dida perwerdeyn siyas leger li nik jinn Kurd, lewra j em bawer dikin ku ev rxistin kadirn siyas leger ji er ekdar re li dij koledarn KurdistanaTurkiy amedekirine, bi v reng em kanin biespnin ku ev rxistin erkn xwe yn dijwar rewa pk anne.

Dsan di sala 1989 an de "Yekitiya jinn Kurdistan "(Komjin) li Almaniya hate damezrandin, ew kovarek bi nav "Jin" derdixist.

Eger em dsan vegerin Kurdistana Sriy, em dibnin ku di van saln daw de jina Kurd hinek ji ber alaktir dibe, li gor nirna me tev ku tevgera azadxwaza Kurd ne di radeyeke pesnebariy de dij, l dsan ewa dikane hin jinn Kurd ber bi qada tkona siyas ya atiyane biknin. Bi bneya ejina zarokn chan, nzk 200 jinn  Kurd di 26.06.2003 an, bi rbertiya ar partiyn Kurd 1-(Partiya yekit ya dmokrata Kurd li Sriy), 2-(Partiya yekit ya Kurd li Sriy ) 3-(Partiya epa Kurd li Sriy ), 4-(Hevgirtina gel Kurd li Sriy ) di xwepandan de li am bedar bn. Dsan jinn Kurd di 12.03.2004 an, di raperna Qamuliy de pa li Efrn, Heleb pir bi jrbn amede bn, dengn xwe li dij karbidestn Sriy bilind kirin, cara yekem e ku hin jinn Kurd li pnav doza Kurd li Kurdistana Rojava ehd birndar dibin.    Bi branna roja navnetew ya maf mirovan di 10.12.2004 an de jinn Kurd di xwepandan de ji bo mafn gel Kurd li am  bi mran re hevpar bn .

Em van hem alakiyn jinn Kurd mna firkeke civak, siyas bi hin gavn ern  dinerxnin, hd hd jina Kurd dixwaze xwe azad bike ji bo pxistina tevgera gel xwe, xwe berpirsiyar bibne, ev dibin nana destpkirina iyarbn li nik jinn Kurdistana Rojava.

Wek tte zann bizava jinn Kurdisatana raq bi alkar pitvaniya hukumeta herma Kurdistan hn bi leztir pda die, rewa siyas li wir di van saln daw de pir ba e, bi kmas jina Kurd ji sala 1992 an de ji rcma dktetur rizgar b ye, ewa niha  li Kurdistan, ne ten di karn siyas rewenbr de bedar e, l hn jina Kurd bi jrbn, bi wireyn bilind peya legeriy j dixne di pit re dibe efsera welat xwe, bi v reng em kanin bjin,  ku firkeke drok payebilind di bizava jinn Kurdistan de  hatiye terxandin. Ji 9 nsana 2003 an de raq (bea ereb ) j ji destladara xnmj serbest dibe, yekemn car e ku jina Kurd Nesrn Berwar di hukumeta kat de dibe alyara avahiy li raq. L eva net v watey ku jinn Kurdistan, xwe ji hem diyardeyn din, nexweiyn civak, abor yn neyn azad kirine, Jina Kurd hn li her ar ben Kurdistan di heyamek nket bin zor setema mran de djin, ji sala1992 an de  ta sala 2005 an,  5 000 hezar ke jinn Kurd li Kurdistana raq bi sedema namus ji aliyn bav, mr biran de hatine kutin, wirmenda serokalyar Kurdistan Nirvan Berzan, ji bo mafn jinan, Mehabad Qeredax di 30.03.2006 an de li Kln(Almaniya) di Smnarek de bi xwe goti b; rewa jina Kurd li Baur ne ba e, l ewanan  bo maf jinan her di nav hewaldanan da ne .." ji ber v em dibnin ku  di 2-3.04.2006 an de li Sulmaniy Konfiransek li dij zordestiya li ser jinan di bin nav "Tkona li dij zordestiya li hember jinan li Rojhilata Navn "de bi amedebna nnern Libnan, raq Filestne hate girdan.  Eva konfiransa ji aliy rxistina maf jinan ya Narwc( NPAN) hate birvebirin.  Di wir de ne ten ser rewa jina Kurd hati b axivtin, l li ser jiyana jinn hin welatn Rojhilata Navn j hati b irovekirin, weke hatiye ragihandin ku armanca v konfirans ew  b j, ta ku rxistinn li dij  zordestiya jinan dixebitin, kanibin agah, pzannan bidin hev, sudan ji zannn hevdu wergirin plann krhat ji bo peroj amede bikin. Li gor texmna me, ne b sedem ev konfiransa navnetw li Kurdistan b, diyar e, rxistinn mafn jinan li ser rewa jinn Kurd j ba agahdar bne, pda j metirsiyn mezin pelandine, di rastiy de weke nimne; wezareta tenderustiy li Kurdistan ragihand ku di 14 mehan de  831 jinan li Baur Kurdistan xwe ewitandine, ji van jinan  35 jin bi destn mrn xwe hatine kutin, l "Navenda parastina jinan li raq"  nivisiye;  di 12 saln dawiy de 2604 jinan li Baur Kurdistan xwe, xwe kutine,  ji wanan 2095 an xwe ewitandine, temenn wan j, ji 12-25 sal b ne.

Tevgera jinn Kurdistan di pkanna destura raq hilbijartina endamn perlemana Kurdistana raq de bi alak bedar b ye, l mixabin gava ku encumena alyarn Kurdistan tte ragihandin, ji 43 alyaran, ten s alyar jin  ttin vebjartin, lewraji bo v newekheviy ji bo pir pirsgirkn din yn ku bi jinnn Kurdistan ve girday ,   rxistinn jinn Kurdistan konfiransan di bin v parol de " Hefteya helwest "li bajarn mezin, Hewlr, Dohok, Sulmaniy li dardixnin. Naciye Ehmed berpirsiyara alakiyn  "Hefteya helwest" got b;  me nameyke arast hem mektebn siyas yn partiyn Kurdistan kiri bn, herdu mektebn siyas yn "Part" "Yekit"li civna Hewlr amede bn, l li Sulmaniy ten endamek ji mekteba siyas ya " Yekit " endamek ji partiya kumunst bedar bn. B guman mebestn rxistinn jinn Kurdistan ji van civn koreyan ev bn ku ewanan derd, nexweiyn xwe, yn mran kmkasiyn partiyn Kurdistan bi awak vekir li hember wanan guftegu bikin pniyarn xwe ji wan re pk bikin. Li gor em  bawer dikin, radeya          asoyn siyas, rewenbr li nik gelek jinn Kurdistana raq bi weke rjey bilind b ye, ji ber v j  tevgera jinan bi wrek li rex li p hukumeta Kurdistan dikane  rexnn xwe ji nnern hukemet perlemana Kurdistan re bje mafn xwe yn rewa ji wanan bixweze, l aliy din j, div em v rastiy j li vir biespnin, eger herdu partiyn sereke P.D.K Y.N. K perlemana Kurd rz li dmokratiy ne girtana, d  nnern jinn Kurdistan nikanbana bi serbest rexnn xwe arast hukumeta xwe kiribana. Eva rastiya li nik me di war zanist siyas de nana destpkirina azadiya jina Kurd e. L eger em iqas bi ern li ser tevgera jinn Kurdistan hukumeta Kurdistan bipeyvin, eva ne net v watey ku jiyana jinn Kurdistan niha di tendeustiyeke ba da ye,  yan ewanan ji nexweiyn civak destlata mran rizgar bne, na! Zordest setemkariya li ser jinn Kurdistan ji aliyn mr, bav birayn xwe hn berdewame. Dsan em mna nimne dikanin v agahiy bidin zann; Di  hejmartineke "Navenda Xat jin"hatiye nivisn ku ji 01 01 2006 an ta 01 07 2006 an de 166 jin li Hewlr bi birnn ewat ne nexwexan li gor "Navenda Xat jin"  ewtandina jinan di sala 2006 an de pirtir b ne.

  lewra j tevgera jinan bi jrbn xebatn xwe dike. Di bin siya hukumeta Kurdistan, di  rojn 9.04-10.04 2005 an de li paytexta Siwd (Stokholm) kongireke jinn Kurd ya navnetew di bin v parol de" jin li Baur Kurdistan avahiya civaka bajarvan " li darket, Mehabad Qeredax, ene Hdayet, Munre Muft Zade di amedebn girdana v komgir de roleke pir gewre lstine. Di v komgir de Teha Berwar peyva serok encumena alyaran, Nr Berzan xwend ew got; "... Ber barn jina Kurd  pirtir giran bn..",l niha biryara siyas di destn hzn kurd kurdistan de ne.. herweha serok hukumeta Kurdistan di peyvn xwe de espand got; div yasayn n li gor civakn bajarvan werin derann, div jin di hemwelatiya xwe di dadweriy de mna mran bi maf be .." Herweha j pir lkolnn cuda li ser pirsa jina Kurd di warn civak,  perwerdey siyas de ji aliyn hin pispor lkolneran de hatin xwendin.

Eger em li vir dsan hinek vegerin Kurdistana Bakur bi lez li ser aliyeke din pir  neyin metirs rawestin; em bibnin ku byern xemgn di nav refn jinan de li Kurdistana Bakur j pir bn e; namusikandin, kutin, xwekutina ke jinan e. li gor apemeniyn kurd liktron dinivisnin; li Amed  peyak Kurd ji ber sedema namus jina xwe kut, "Tevger jinn azad yn dmokrat" kutina v jin di daxyaniya xwe  de bi tund ermeze kir dewleta Turkiy ji rexne kir, ji ber ku ewa yasayn dadmendiy li dij tawanbaran pk nne. Herweha di v arew de, bajar Batman bi kutina jinan xwekutina jinan nasdar b ye; lewra j "nsiyatvn jinn azad "gelek xwepandann ermezariy di bin van sloganan de "Wekheviya jin mran "," Daw li xwekujiyan  bibe", "Xwekuj ne areser ye " li Batman kirine.

Li gor agahiyn "Roj TV"di roja 25.03.2007 an de ; di 5 saln dawiy de li Kurdistana Bakur 5000 jin bi sedema namus hatine kutin 5000 jinan xwe kutine

Di  rastiy de li Kurdistana Rojava j, jina Kurd bi gelemper mna jinn ben din bindest e, l ev rudawa kutina jinan an xwekutina jinan li wir di hundir pir salan de belk bi qaser 10-20  kesan tune bin.

  

L rewa jina Kurd di war rewenbr, wjey zanist de li her beek Kurdistan bi rengek  bi rve die, b guman e ji ber sedemn siyas, heyamn lhat azadiya Kurdistan, rewa jina Kurd li Kurdistana raq di warn  rewenbr de j ji ben din pdatir e, bi sedan nivskar, zimanzan, drokzan di nav jinn Kurd de bi saya hukumeta herma Kurdistan peydabne di pketina aristaniya Kurdistan de hevpar in.

L di hers ben din yn ne rizgarkir de, jina Kurd dubare bindest e, div ewanan li zangehn miletn serdest bi zimann wan miletan bixnin, lewra j em dibnin ne ten jina Kurd, l mr Kurd j li van ben bindest nikanin wek tte xwestin and, wje ziman kurd pda bibin. L di baweriya me de, tev rewa xerap ya awerte li her s ben din, dsan rxistinn kurd, apemeniya kurd   kenaln "KTV", ROJ TV", "KURDSAT" niha  " KOMELE" roln mezin di pketina hem aliyn jiyana  Kurd li her ar ben Kurdistan de dilzin.

Ryn areserkirina nexweiyn bizava jinn Kurdistan bi gelek faktorn tkeldar  ve girday ne1-Bilindkirina radeya rewenbriy di nav mr jinn Kurd de .2- Div mr Kurd xwe ji aynn kevneop, unket destlatdariya b rewa rizgar bike.3-  Pwst e jina Kurd kanibe li dervay mal kar bike ji war abor, ango daray ji mr xwe, an bav xwe an biray xwe, xwe  rizgar bike pkanna v xal di azadiya jin de merceke serkn e.4 Div jina Kurd  bi jrek di bizava siyas de bedar be.  5-Div mr Kurd j ji jina Kurd bixweze ku ewa mna mr Kurd xwe di ber pdabirina  jn de berpirsiyar bibne. 6-Pwst e jina Kurd bi riyn avakirina dezge rxistinn jinn Kurdistan li mafn xwe yn rewa xudderkevin.7-Div jina Kurd wateya serbestiya jinan  bi awak rast sinc bi kar hne div ewa rz li kultura pket arastan bigrin.  8-Div li Kurdistana raq di destladariy de (Perleman, wezaret,   partiyan ) de pir bedar bin. Eger jina Kurdistan bi xwe di biryarwergirtinan de, ango di deranna yasayn dadweriy de  bedar be, b guman jina Kurd nahle ku biryarn ne mirovane li dij w derkevin .9 -Div jina Kurd li s ben din j pir bi alak di part rxistinn kurd de bedar bin  li gel mran biryarn siyas civak  h.w. bistnin .10 - Div rxistinn jinn Kurdistan li Welt li dervay welt pwendiyn xwe bi rxistina navnetew ya jinan re xurt bikin.11-  Pketina bizava azadxwaza Kurd Kurdistan.12-  Azadiya gel Kurd Kurdistan .

Eger mr Kurd li gel jina Kurd, eger jina Kurd li gel mr Kurd bi hev re wan pdiv mercn jorn pk bnin, d kanibin bi sanah piraniyn alozan li ser riya doza azadiy arastaniya Kurdistan bidin aliyek .

Di rastiy eger em iqas li ser derdn jinn Kurdistan bindestiya wan  bipeyvin, em nikarin di kurtelkolneke weha de, wneyeke dewlemend ji rewa jinn Kurdistan li vir, li ber avan deynin. Pirsa jina Kurd keyeke gelek dijwar e, lewra div zanayn Kurdistan, pisporn sosyoloc dern j gelek berhemn xwe yn zanist ji bo doza jina Kurd biterxnin.   

 

 

-avkaniyn krhat sudar                                                                                                   -------------------------------------------------------------------------------------------------

1-Rohar Alakom"Li Kurdistan hzeke nh, jinn Kurd" lkolneke drok, apa yekemn , Stockholm, sala 1995.

2-Leman Brahm, "Cih jinn Kurdistan di weann kurd yn pryodk de"nama  Macstr li zanngeha Lnngrad, bi ziman rus ,sala 1984.

3-Rojnama "Jina Kurd" ji weann " Partiya yektiya dmokrata Kurd li  Sriy, hej.(16.17,19,21,22), sal 2000, 2001 bi ziman ereb.

4-Ereb emo, romana "Dimdim" bi ziman  kurd, Stockholm, sala 1983.

5- Hin gotarn din mna "Rvena jina Kurd di drok de" (Narn Metn),"Jina Kurd  di navbera seyrana tkon rebniya dadmendiy de ",(Rewen Qasim),"Mafn jinan yn mirov wekheviy ", (Suad Cegerxwn)," Jin sstma chan ya nh", (Dr.Mihd Kakay ),"Mafn jinan azadiya w ", (Lava Xalid )," Kea ciwan asoyn peroj ", "Pirbna  jinan li nik mrek li dij  mirovperweriy ye " (Narn Omer )," Jin.. dsan jin .. li dawiy dsan jin ", (Saman Emn ), ji malpern kurd bi ziman ereb .

6-Gelek ne ji malpera "Netkurd"derbar  kutin xwekutina jina Kurd li Kurdistana Turkiy raq  bi ziman kurd.

 

 

 

                                                                                                    Avdar 2007

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org