Kurdn Elmanya rewa wan

 

 

Memo ahn

 

 

 

Koberiya kurdan ber bi Elmanyay pnc sal ber derstpkir ro j hn berdewam e. Di sedsaln bor de j kurd hatbn Elmanyay. Kr lawn mrn kurdan bo xwendin ber xwe daybn Berln, Paris Swisrey. Mr Kamran Celadet Bedirxan ji wan yn daw her bi navdeng in.

Pa dem buhrn dor hat belangaz, xizan feqrn Kurdistan. Bi destpeka saln 1960 de wan j riya xwe dan ber bi Elmanya Ewropay.

Di periyod dema yekemn heya 1973an de jin an j mr bi ser xwe wek karker hatin Elmanyay. Malbat, zarok her tit xwe li welat nde hitin bi ixin bawlek ten hatin li Berln, Mnih Frankfurt peya bn.

nsann ku heya v dem ji gund bajarokn dor xwe cih warek din neditbn, di bajarn ku nfsa wan dora milyon an j hn zde bn, hatin dinya chanek n.

Di dem periyoda yekemn de piran kurdn elew ber xwe dan Elmanyay. Ber ku dewleta Tirk ku li ser hma tirkit misilmant de hatb dann, wan wek r tmorn ku bn avetn, dihesiband. Ew hem kurd bn hem j elew.

Elmanya deriy xwe bo karkern biyan di 1973an de girt. Pit v tarix d kurd nikaribn wek karker bn Elmanya. L riya anna malbatn wan vekirb. Ed kurdn ku bo end sal bixebitin pa bizivirin welat xwe hatbn Elmanya ixin bawln xwe vekirin xeyala ndevegerina Kurdistan di dil xwe de hitin. Jin an mr zarokn (malbatn) xwe ann Elmanya. Mrov dikare v dem wek periyoda duwmin ya koberiya kurdan bihesibne.

Periyoda syemn ya koberiya kurdan di dawiya saln 1970an de destpkir bi darbeya leker ya faist li Tirkiy di sala 1980an de ghit konaxek n. Pit walakirin rxandina gundn Kurdistana Bakr di saln 1980y 1990 de d her sal dora 20-30 hezar kurdn pnaber ji Amed, Riha, Merdn bajarn din n Kurdistan ber bi Elmanyay rketin. Ji sala 1980 heya 2009an dora 350.000 kurd ji ber er qirj ya dewleta Tirk reviyan wek penaber hatin Elmanya.

Ne ten kurdn Bakr hatin Elmanya. Bi nasn vekirina riya penabertiy kurdn pareyn din j hatin Elmany. Ber kurdn Sury Libnan. Pa ji dawiya saln 1980 ku rejima islami ya ran li hember gel kurd cihad lan kir ri gund bajarn Kurdistana Rojhilat kir, bi dehhezaran kurdn Rojhilat xwe gihandin Elmanyay. pit er birakujy di navbera Part Yekiti de, ji sala 1994an vir de bi dehhezaran kurdn Bar ber xwe dan Elmanyay.

ro kurd li Elmayay ne ten karker penaber in. Her sa bi hezeran ke xortn kurd li Elmanya xwendegeh zanko xelas kirin bn doxtor, ekonomist, muhendis, bi gotinek din niha bi dehhezaran akademikern kurd li Elmanya dijn.

ro dora milyonek kurd bi s nif, s generasyon jiyana xwe li Elmanya berdewam dikin.

 

Rxistinbna kurdan li Elmanya

Dema kurd hatin Elmanya ne ten b zar ziman bn, her sa b xwed j bn. Ne rxistinek wan heb, ne j cihk ku biin, hevdu bibnin hesreta dil xwe vemirnin hebn. Pa di saln 1970 de dest bi karn rxistin kirin. Komel vekirin alakiyn and siyas meandin. Newroz ev amadekirin. L tirs xof ku rejima kolonyalist a tirk belavkirib psira wan li vir j berneda. Di ev Newrozan de hejmara bedaran nedighit sed. L di saln 1980 de rxistinbyina kurdan ghit astek bilind. Hem hzn siyas hewl dan ku li Elmanya Ewropay komel vekin. vekirin j. di hjmara kurdn ku di nav xebata Kurdistan de, di Newroz, ev an j mean de cih digirtin, ghit dehhezaran.

Dema kurd hatin Elmanya kes kurd nasnedikirin. L bi kar xebata komeln kurdan ji aliy tghitina raya git li Elmanya j karek hja destpkir. Kurd li alik de karn rxistin di nav kurdan de ajotin, ji aliy din j bala raya git li ser siyasetn rejimn koledar kiandin. Gowar blten bi ziman Elman derxistin. Pwendiyek xrt bi part, sendika rxistinn civak girdan. d di saln 1980 heya dawiya 1990 dem dema kurdan b. Her partiyek Elman, i sosyaldemokrat, kesk an j xiristiyandemokrat bin, grubek, komek parlamentr yn dostn kurdan binavkirin. Dem hat bi bryarn parlamento rejmn Tirkiy, Iraq ran riswa ermazer kirin. Dem hat firotina ekan bo Tirkiy hat sar kirin. Dem hat ndevegerina penabrn, ku statya wan wek penaber nehatibn qeblkirin, nde xistin. dem hat delegasyon heyet andin Kurdistan.

Rxistinn tirk, balyozxane konsolosxaneyn tirk nikarbn bedar civnn ekere bibin. Ber ku sempetiya Elmanan bo kurdan gelek bi hz b. Tirk din ku li v der Elmanan wan rexne dikirin.

L ev periyod misbet j gelek neajot. Dewleta Tirk di nveka, orta 1990 de siyasetek din meand. Bi dest balyoza xwe Onur ymen hem cre komel rxistinn tirk ann serhev. Dewleta Tirk bo idandina lobiyek tirk gelek hewl da, mkan pereyn dewlet seferber kir dawiy de j serket. Tirkn ep rast, oldar nijadperest di bin siwan tirkbn de kom serhev bn.

Ser de j kurd otobann Elmanya igal kirin ri polsn Elman kirin. Li ser v byer j qedexeya PKK di sala 1993an hat lankirin. Pit s salan, di sala 1996an de serok PKK Abdullah calan bi dest anday hukumeta Elmanya, Parlamenter Heinrich Lummer, bi ferm ji Elmanya lborn xwest. L d gelek dereng b. Sempatiya ku bo kurdan heb d p b.

 

Lobiyek xurt dezgehn njen Kurdistan hewce ne

Rewa Kurdn Elmanya niha ne gelek ba e. Kurd hn bi rengn pasaportn xwe wek tirk, faris an j ereb tn hesibandin ne wek grubek kober a resen tn naskirin. Sedemn v gelek in. L ya her giring ev e ku Elmanya bo berjewendiyn abor siyas hassasiyetn Tirkiy berbiav digre xwe ji kurdan dr digre.

ro j kurd ji aliy rxistinbna di nav kobern kurd de xurt in. Li gor raporn istixbarata Elmanya 11500 kadroyn aktif 50000 aligirn rxistinn kurdn ku nzik PKK ne kar xebata xwe dajon. L kurd li aliy pwendiyn bi hzn siyas rexistinn civak de sist in. Xebatn tgihitina raya git km in.

Pwiste kurd li ser van herdu xalan hr kr bifikirin. Kurd pwiste rxistinn xwe j bo hewcedariyn dem bighurnin. Duh ten kurdn Bakr li Elmanya hebn. L ro ne sa ye. ro ji her ar pareyn Kurdistan, ji Qafkasyay ji dewletn Sovyeta ber dora milyonek kurd li Elmanya dijn. Pwiste rxistin komeln me j li gora dem xwe n bikin, komeleyn njen Kurdistan li ser hmn welatparziy damezrinn.

Rexistinn yuwnan, ermen ch, komeln span tal li Elmanya ne crbercr in, yek ten ye. Di nav komeleyn wan de ji her reng siyas de nsan cih digrin. Hinek ji wan sosyaldemokrat in, hinek oldar hinek j an komunist an j xiristiyandemokrat in. L bo berjewandiya endam geln xwe di bin swank de tn ba hev bi hevra tdikoin.

Dema kurd ji hem pareyn Kurdistan li ser bingeha nitimanperweriy de bighijin ser hev, di komel rxistinn me de bi her zaravay kurd, i kurmanc, dimilk soran, b axaftin kal pr, jin mr, ciwan zarok cih xwe di nav komeln me de bibnin lobyek xrt bo kurd Kurdistan b damezrandin, kurd w serkevin hmek xrt bo nifn n bihlin. V dem her kes her hzek elman w kurdan j berbiav bigire di her gavek ku bavjin hesaba lobiya kurdan j bikin.

Dema 40 an j 50 sal ber kurd n dihatin Elmanya digotin em end sal dimnin nda vedigerin welat xwe. L sa neb. Dema diya min il sal ber hat Elmanya digot di nav end salan de ez bizivirim. Neziviriya. Em, zarokn w j hatin Elmanya. Em j man niha ez bi xwe xwed zarok im. Bawer nakim ku Rnas an j Zana wegerin Kurdistan.

Ev ne hevceye j. Kurd li Elmanya Ewropay w her hebin. 500 sal j derbaz bin kurd li Elmanya bi nav, and kultra xwe her bijn. Bona v j pwste em kurdn Elmanyay dr dirj bifikirin gora we j haziriya xwe bikin.

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org