Kurdistan, durtiya dezgehn navnetew em

- Nifsa 168 dewletan ji ya Kurdan kmtir e -

Memo ahin

 

Gel Kurd di nav rojn giring de derbaz dibe. Kevir berdn ku dorber Kurdistan girtbn Kurdistan kirbn zindan, ev end salin ku li pareyek ji cih xwe liviyan. d kes nikare kevir berdn ku ji cih xwe liviyane, duwar ku rxaye, rast bike txe na xwe ya ber.

Droka gel Kurd, di destpka sedsala 21an de niha li bar Kurdistan de t nivsandin. Dijminn gel me, neyarn gel Kurd hewl didin, dicivin, berxwedidin ku erxa drok unda bigernin. Ev hewl, ev berxwedann neyar dijminn gel me d b feyde ne.

Ji Mehebad Kermanan heta Swas Rhay, ji Agir Drsim heta Qamilo Barzan, ji Xaniqn Silman heta Amed Genc, Kurdistan ev 200 salin bi seranser wran b. Kurd bi sedhezaran ehid dan, bi milyonan nsann me ji warn bav kalan hatin drxistin. Bi sedhezaran, bi milyonan zarok mindal sw man, bi sedhezaran daykn me re girdan ngirtin. Qewln bi dehhezeran ke xortn Kurd ne ghtin ch.

L ewqas azab, cefa kence wala nen. Ala Kurd Kurdistan niha li seranser bar Kurdistan li her der, ji parlamen heta parzgehn bajaran, ji nehiyan heta gundan li dar e.

Pwiste gel Kurd bi tevay spasdariya xwe bo Kek Mesud Barzan, bo Mam Celal Talaban, bo her du hukumetn Kurdistan, bo pemergeyn dilsoz qehreman bo bi deh hezeran ehdn Kurdistan nan bidin. Pewste hem Kurd b hevra ev destkevtiyn drok wek avn xwe biparzin nehlin ku dijmin neyar destn xwe dirj wan bikin.

 

Kurdistan dewletek e

Sed sal ber dijmnn Kurdan, ji Kurdan jrtir bn, Kurd ne li ser hev bn, belav sistbn. Li ser de j dewletn mezin wek Britanya Fransa aliy dagirkeran girtin dewletn peyk, wek Irak Suriye avakrn. Ji ber wan sedeman Kurd windakirin Kurdistan b ar be, ar pere.

Niha sed sal unda, 2 ji dijminn Kurdan, Saddam bi dagirkirina Kuweyt karbidestn Tirk bi rgirtina hzn Amerik aiyek gelek mezin kirin. Ji ber aiyn Saddam Tirkan Kurd bi qezenc derketin.

Yan Kurdistan, yan Neman b iar, nan parolaya Kurdn bar. Di destpka saln 90 de Kurd, di nav epern dijminan da pencereyek vekirin; deng hawara xwe gihandin chan. ro, deh-panzdeh sal unda crann Kurdan d ne ten rejmn dagirker neyar in, her sa Amerika raya git ya chan ye j.

Kurd d unda ne mecbur in ku li paytextn karbidestan, li Enqer, li Tehran am meqern xwe vekin, bona ku ji cudayetiya dijminan sd feyde bigirin ryek bo derve vekin. Ev guhertinn daw r didin Kurdan ku tkiliyn xwe di nav xwe de batir bikin dijayetiya hevdu nekin.

Kek Mesud Barzan Mam Celal Talaban hem plan dekdolabn neyaran p kirin di droka Kurdistan ji niha de chn xwe yn proz girtin. Alians yekgirtina hilbijartin referandm, civnn serkirdayetiya her 2 partiyan, civnn parlamena yekgirt, bryara hukumeteka hevbe, bryar kiryarn proz in. Pwste her Kurdek pitgiriya v proses, v pvajoy bike.

Kurdistana Bar, bi parlamento hukumet, bi sstema abor, dad dar, bi dezgehn asay, bi pols leger, bi sistema perwerdekirin tendristiy k i dib bila bib, bi xwe de facto dewletek e, dewletek b lan kir ye.

Ger Efganistan, Tirkmenistan Ozbekistan; ger Gurcistan Azerbeycan; ger Kongo, Ruwanda Njerya; ger Filipn, Malezya Endonezya dewlet in, Kurdistana me, Kurdistana Bar ji wan ne kmtir e, ji wan dewlettir e.

 

Xetn sor ya dewleta Tirk p bn

Siyaseta dewleta Tirk li beramber Kurdan  p b. Tirkiy, bona ku Kurd j sd negirin, riya hzn Amerik girt neht ku ev derbaz Kurdistana Bar bin. Ev j bo Kurdan ba b. Ev cara yekan e ku Tirk aiyek ba bi qezenca Kurdan dikin. Ev ay Tirkan bo gel Kurd proz bimbarek be xwed Tirkan b aiyn wilo nehel!

Tirk bi tevay, b problem, b migle pitgiriya Filistin, eenistan, Arnavutn Kosova dikin, bi dilcan dewletbna wan dixwazin. L dema ku dor t Kurdan hem bi hevra, i kemalist sosyalist, i islam laik, dij Kurdan dibin yek, dibin ovenst, njadperest rasistn b numne. Ev ne ten dij daxwazn gel me y bakr derdikevin, her sa dij daxwazn Kurdn Kurdistana Bar j derdikevin, dev davjin wan j. Hem bi yekgirt dibjin maf Kurdan nn e ku, dewletek avabikin; maf Kurdan tne ku bi eweyek federal di nav Iraqek demokratik pirdeng da bijn. Gora raya wan ten ryek p Kurdan de heye: Ev j nr kolet ye, i y Ereb, i y Faris Tirkan.

Derbar Kurdan de terminolojiya militarist kemalist, islamist sosyalistn Tirkan ji hevdu ne gelek cda ne. Ferqa wan ten di nuansan de ye, di fiiliyat pratik da ferqek mezin nn e.

Tirkn ku heta ber end mehan qala xetn sor dikirin damezrandina dewletek Kurd, Iraqek federal, Kerkk berjewendiyn Turkmenan li beramber Kurdan wek sedemn er dagirkirina Kurdistana Bar bi navdikirin, niha qet qala xetn sor nakin. Ev j nan dide ku xetn sor ya dewleta Tirk li beramber Kurdan p bn, ber ku Kurd siyasetek ba meandin.

Tirkiye, ran Suriy mecbr in siyasetn xwe yn qirj li hember Kurdan bighrnin. Yn ku naxwazin xwe bighrin, tn ghertin. Ber ku dem wext hatin guhertin, ber ku dinya cihan ne ya ber ye.

 

Dinya, dem wext hatin ghertin

Bi rxandina duwarn Berlin ne ten er sar daw sistema sosyalist hilweiya. Her sa nexeya siyas ya cihan j hat guhertin.

K dikarb 15-20 sal ber texminbikira ku li Ewropay dora 10 dewletn n w bn avakirin?

K dikarb 15-20 sal ber texminbikira ku reik li Efrika Bar w bibin desthilatdar Timora Rojhilat azad be?

K dikarb 15-20 sal ber texminbikira ku tekoinn ekdar li rlanda, li Aceh Endonezya biin daw reyn aitiyane vebin?

k dikarb 15-20 sal ber bigota ku riya serxwebna Filistn w vebe?

Ev hem guhertinn daw j nan didin ku, dinyaya me, dinyaya ro, ne ya duhni ye, dem wext, pvan nrn hatine guhertin.

 

....l Kurdistan hn j sw ye

Dema meriv nexeya siyas ya cihan binre, dibne ku ro dora 200 dewletn serbixwe hene. Ger mrov hjmara Kurdan wek 35 milyon berbiav bigre, dibne ku ji wan 200 devletan, ku nifsa wan, ehl wan ji ya Kurdan zdetirin, ten 32 dewlet in. Nifsa 168 dewletan, ji ya Kurdan kmtir in. Ji wan 200 dewletn ku niha endamn UN, netewn yekbyi ne, 37 heb nifsa wan ji 1 milyon kmtir in.

K wan dewletan nasdike? Sao Tome Prinsip, Seyselen, Antigua Barbuda, Aruba, Bahamas, Barbados, Belize, Dominica, Grenada, Antilyaya Hollanda, St. Kitts Nevis, St. Lucia,  St. Vincent, Virgin sland, Andora, Kanalinsel, Grnland, Samoya Ameriki,  Polonezyay Fransa, Guama Amerika, Kiribati, Marshallinsel, Mikronesien, Neuekaledonien, Palau, Samoa, Tonga Vanuatu.

Nifsa van dewletan ji 200.000 kmtir e. Her yek ji van 28 dewletan, qas Zaxo nakin, l ew wek dewletn serbixwe sovern tn naskirin 35 milyon Kurd ji v maf bpar in? Ma ev adalet e?

Ger mrov wek pvan, wek kriter mezinbna welat erd bigire j, tabloyek wek ya jorn dibne. Erda Kurdan ji 500.000 klometrekare (km2) mezintir e. Ji van 200 dewlatan, ten erd 22an ji Kurdistan mezintir in. Gi gotinek din 180 dewletn cihan ji Kurdistan biktir in.

Ger kriter pvan dewlemendiya binerd sererd be, ji Kurdistan dewlementir end welat hene? Ma Kurdistan ne deryaya ava rn neft ye?

Kurd li ser erda xwe, li ser war bavkaln xwe dijn. Teritoriuma wan li ser hev e, yekgirt ye, ne belav belav e. Zimanek Kurdan heye ev j ji ya rejimn koledar cuda ye. Navbera Kurdan de ji ali and kultur de, ji al drok histor de pwend bingehn xurttirn hene.

Dema ku qala Kurdan dibe, hinek dibn, mesele gelek girift e, tevlihev e dema avakirina dewletn netew bihriye. Ev hz ev kes derevan durtiy dikin.

Raste, di sedsala bhuri de, sedsala 20an de bi dehan dewletn netew sazbn ev proses bi gelemper daw. L hin gel hene, ku tekoina wan hn j berdewam in. Ji van gelan yek ji  Kurd in.

Ger dema dewletn netew derbazbuy be, ev dewletn ku ev deh salin li Ewropay avabne i nin?

Hirvatistan, Slovenya, Bosna Hersek, Estonya, Litvanya, Letonya, Slovekya kng li ku avabn?

Riya devletbna Filistn, kng veb? Timora Rojhilat ne li v dinyay ye? Rya dewletbna Albann, Arnavutn Kosova, kjan hz vedikin? Ma ev ne dezgehn wek UN, NATO, OSZE (AGT), Konseya Ewropa Yekitiya Ewropa (EU) nin?

 

Kes nikare gelek, xelkek di nav rejimek zordar da bigire

Mirov qebl bike an neke, ro Irak 3 be e, ev fakt rastiyek e. Kurd ne Ereb in, Ereb j ne wek hev in, di nav ii Sunniyan da bi sedan salin migule pirsgirekn mezin hene.

Kurd bi dilsoz pitgiriya Irakek Federal dikin hem hza xwe bo v armanc pke amade dikin. Di hilbijartina meha Yekan da, di referanduma meha dehan (2005) de bi hem hza xwe bedarbn.

Di 80 saliya dewleta Irak de cara pn hilbijartinek demokratik adil pk hat Kurd 77 Parlamenter andin Parlamenta hevbe ya Bexday Kurdek, Birz Mam Celal Talaban b serok Komara Irak a Federal. Kurd di nav hukumeta hevbe da bi xurt cih digirin.

ro ne, l sib, erek di navbera Sunni iiyn Ereb derkeve Irak bibe gola xwn, pwiste Kurd i bikin?

ro ne, l sib, aliyek ji Ereban, an j bi tevay bjin, em Irakek Federal naxwazin dest bavjin destkevtiyn Kurdan, pwiste helwesta Kurdan i be ji Kurdan i t xwestin?

Dema ku Serok Kurdistan, birz Mesud Barzan dib, eme heta dawiy xwe biparzin, b heq e?

Gotina sefr ber ya Amerika li Hirvatistan, Peter W. Galbraith, ku li pit hilbijartina meha yekan referanduma ku li Kurdistan pk hat ji sed 98% Kurd bo serxwebna Kurdistan deng dan, gotiye ne rast e? Galbraith dibje; Dersn ku Amerika ji Yugoslavyay vergirtiye ev e: Kes nikare gelek, xelkek di nav rejimek zordar de bigire.

Piraniya dewletn Ewrop dij avakirina dewletek Kurd derdikevin. Ma dikarin ev bjin, dema sib eriek li ser Kurdistana Azad destpbike tewr helwesta wan i dibe? Kurd i bikin? Sty xwe dirj celladan bikin?

Ev dewletn mezin yn Ewropa, ev dezgehn navnetew, ku dibn em li ser hmn demokrasi mafn mrov pek hatine, dema Saddam xwnxar bi riek de 182.000 Kurdn Barzan birin kutin, qet dengn wan derket? An ji dema Kurd wek li Halebe bi hezaran bi gazn kimyev hatin kutin, ev i kirin?

Ev hzn mezin, ev dezgehn navnetew, ku li beramberi kutina sedhezaran Kurd, wrankirina tevayya Kurdistan deng xwe dernexistine, ma heq wan heye li ser duweroja Kurdan gotinek bjin? 98% Kurd bo serxwebn derdikevin deng didin, maneya v, giraniya v qet nne?

Bo van sedeman ji Kurd dibejin garantiya jiyana me, em bi xwe ne. Ev j, r imkann hevbe a demokratik li Irak nebe, li ser dewletek serbixwe derbaz dibe. Wek her millet, heq Kurdan ji heye, ku ketiya xwe bikinin benderek aram.

 

Yekitiya Ewropa Kurd

Bel dinya hat guhertin, l pvan, kriter standartn w li beramber Kurdan yn ber ne, ji dema er sar mane hn nehatine guhertin. Bona v j, yn ku pwiste xwe biguhrnin ne Kurd in, yn ku ji Kurdan jiyanek di bin nr koledariy de dixwazin in.

Yekitiya Ewropa (YE),

  • ku bo aitiya Endonezya Aceh bi sedan pispor imkann mezin pke dike,
  • ku pitgiriya dewleta Filistin dike her sal bi sedan milyonan Euro li al teknik, personal abor alikariya hukumeta Filistin dike,
  • ku bo parastina Albann Kosova, leger timn taybet rdike riya serxwebna Kosovay vedike,

dikare, bo parastina Kurdistan j rolek bik bigre ser miln xwe.

Yekitiya Ewropa dikare, bo avakirina dezgehek parastin wek OSZE (AGT) li Rojhilata Navn dest bi kar bike, ber ku Rojhilata Navn goristana kmnetewe geln bindest e, ber ku wek minak mesela Kurd ar dewletan alakadar dike, ber ku istikrara herm bi demokratisekirina dewletn Rojhilata Navn areseriya pirsn geln bindest derbaz dibe hwd.

Yekitiya Ewropa dikare, bo avakirina dezgehek abori siyasi ya herem navdewlet dest bi kar bike. Ereb, Faris, Tirk Kurd dikarin bi hevre pvajoyek, prosesek njen modern destpbikin.

YE dikare li Hewlr Broyek, Officek veke bo xurtkirina civaka sivil, bo pitgiriya dezgeh rxistinn sivil dest bi xebat bike. Her sa emdamn Yekitiya Ewropa dikarin balyozxane konsolosxaneyn xwe li Hewlr vekin.

YE dikare bi riya konferans sempozyuman modela YE, ku li ser hmn federal pk t, hzn herem ron  wana agahdar bike.

YE dikare irket firmeyn Ewrop bo maslahata xwe tevk herem bike, daku ji ali abor de pwendi destpbikin.

dinya cihan, dezgehn navtenew, ku li ser kutina Refik Hariri, koka Bear Esad dileriznin, nikarin avn xwe li hember tekoina Tibetiyan, eenan Kurdan bigirin.

 

Maf her neteweyan heye ku, di nav bexeya xwe da bijn

Min ev mnakn, nmneyn jorn, ev mqeseya mesela Kurd yn din bo armanca ba fmkirina Kurdan dan. Ez, wek exs ne li dij dewletn bik im, ku mn nav wan dan. Maf her millet neteweyan heye ku, di nav bexeya xwe de li gora dil xwe bijn. Dsa, ez ne li dij alikariya hzn navnetew bo areserkirina hinek pirsn netew me ku, ro li Filistn, li Aceh, li Kosovay tn meandin. L ez dij pvan, kriter standartn du al me dibm ev durtiye. Pwiste li qada navnetew de pvan standart yek bin.

Rbern gel Kurd, Birz Mesud Barzan Birz Celal Talaban gelek caran diyar kirin ku Kurd, di nav Irakek demokratik federal da dixwazin bijn. L dema ku riyek sa b girtin, bernameyek, programek hzn navnetew heye, ku Kurdan li hember rian biparzin? Wexta ku Kurd bexeya xwe dij rikeran biparzin, ev sucdar dibin?

 

Erkn Kurdn Ewropay

ro li Ewropay milyon heta milyonnv Kurd dijn. Bi sedan, bi hezaran insann me yn tghit hene. L dsa j, pitgiriya Kurdistana Bar gelek sist e. Di nav Kurdan de, di nav geln Ewrop de bdengiyek mezin heye mesela Irak ro j, sib j naqete hal nabe. pitgiriya Kurdistan ten bi daxuyaniyn internet j naghje armanc. Pwiste li her welat Ewropay komiteyn pitgiriya Kurdistan bn sazkirin lob gihandina raya gelemper bi xurt b meandin.

Dema ku komite dezgehn me hebin di nav de dostn Ewrop, i siyasetmedar, ji rojnamevan i pispor, cih bigrin, dikarin tesrek ba li ser hukumetn wan dewletan bikin. Ber ku em hem j dizanin vijdana dewletan nn e, dewlet di riya maslahetn xwe dimein. L meriv dikare tesr li ser van bike.

Dsa pewiste hukumeta Kurdistan, ji her dewletn Ewropa heyetn ku ji siyasetmedar, rojnemevan, pispor ji dostn Kurdan pktn, dawet Kurdistan bike, daku ev Kurdistan ba nasbikin bo lobiya Kurdistan bikaribin bixebitin.

November 2005

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org