Nepejirandina Zagonn Dagirkeran 
 
 
Mihemed Salih

 

 
 
Kurdan tcar qann zagonn dagirkeran qebl nekirine nepejirandine. Wek ku t zann di peymana Lozande xaka Kurdan kirin ar pere bi v perekirina Kurdistan, gelek b heq zordar li Kurdan hate kirin. Gelek qedexe li ser ziman anda wan hatin kirin.
 
Bi peymana Lozan dewletn wek Tirk, Iraq Surye bi rengek kf hatin damezrandin r li ber perekirina Kurdistan hate vekirin. Ev yek wek pirojektek li rojhilata navn hatib dann ew pirojekt, li gor wan dewletn di Lozan de xwed gotin bn, bi pve . Wan dewletan ghn xwe nedan gel mafn gelan. Ten berjewendyn xwe yn teng nzk li ber av girtin. Berjewendiyn gelan bi git n Kurdan bi taybet man li asteka pa.
 
Li himber van niheq b edaletyan peymana Lozan, Kurdan ew dewlet n hatin damezrandin qebl nekirine, nepejirandine zagon wan nasnekirine. Ger iqas zilm, zor komkujyn mezin j li hember Kurdan kiribin j, l Kurdan ne ew ne j zagon wan ne demokratk nasnekirine. Lewma Kurdan ew dewlet wek dagirkern Kurdistan zalim dtine, ti wext ne xwestine lekerye wan bikin ji ber lekerya wan revyane. Zewacn xwe li gor zagon wan nekirine, bi salan zarokn wan ne tomarkir (qeydkir) mane nasnam wan dewletan nexwestine.
 
Hebnn xwe (erd milk) tapo (li gor zagon wan dewletan li ser nav xwe tomarnekirine) nekirine titn ku wan dewlete xwestina Kurdan (ters) dij wan kirine. Hinakan ji wan dewletan j Kurd weke hemwelatyn xwe nedtine nasnekirine. Wek nimne: Dewleta Sur Kurdn rojava, ku bi hezar salana li ser xaka xwe dimnin, hna wek kesn biyan, xerb (ecneb) penaber dibne, dinirxn.
 
Van dewletn dagirker her weyn helandin asmlesyon li ser Kurdan ceribandine, ji zilm zor heta bikkirina and, ziman oln Kurdan wek (alew zd,) ji qedexeyn siyas and heta tnekirin talankirina xwezaya Kurdistan, heta valakirina Kurdistan bi zor bi mecbrhitin.
Ev dagirker heta roja niha bi van xwestekn xwey dijber mirovatiy nhman biserneketine. Her iqas li derna gihtibin hinek encamn ku dixwestin, l bi git biserneketine nikarbn her titn dixwestin bi Kurdan bidin qeblkirin pejirandin.
 
Kurdan tcaran bawerya xwe bi zagon wan ne anne.
 
Wek ku t zann di nav Kurdan de gelek sstemn ba hebn. Ev sstem ba i bn? Di nav Kurdan de heta nv dawiya sedsala 20an Er hebn. Li vir hjay bi brxistinye ku Ern Kurdan wek dewletn federal otonom tevdigeriyan, ne astengbn li hember pketin ronkirina civat, ku wek niha hinek er li Bakr Kurdistan bi me xyadikin. Di nav van erande peyman hebn zagon civat, ol herwiha sosyal alkar hebn. Er ne ten ji seroker ferman digirtin, herwiha komn Rh Sip(Kesn zana zrek ku dihatin hilbijartin) hebn ku di biryarn xwe hem hman hemj atxwaz dihatin naskirin pejirandin. Biryarn wan digirtin herkes girdidan ji bo damezrandin parastina atiy li herm bi git di navbera herman (eran) bi taybet hmanik (nstrmentik) esas bingeh bn. Van kesan destr nedidan ku xerab li herm gndn wan bibin. Ji bo bi rekpek birvebirina civak rolek girng digirtin ser miln xwe. L xwed derketina dibistanan, (herwiha dibistann ol) mamoste (mele, pr hw) agirtn wan di nav civak de titek xwezay dihatene dtin.
 
Kesn k zerarek bigihtibine wan, zerar xwezay (leh, tfan, xerabna andiyn wan) di navde heta zerarn ku hinek kes dibn sedem w, gel dinav xwe de ji wan re alkar  di nav xwe didan hev da k karibin w kes di nav civat de rabikin ser lingn w ew j karibe roln xwe di civat de pk bne. Kesn (ciwann ku hij hev dikirin) ku evna wa ji hla d bavn wan nedihat pejirandin. Hev direvandin   herma xwe berdidan xwe li hermek dtir digirtin da ku ji bo wan bibin alkar pirsgirka wan areserbikin karibin bi ewle vegerin herma xwe. Kesn ji ber v sedem an sedemn dtir nema bikaribiya vegeriyana herma xwe li w herm bi ch dibn li rojava ji vre dibjin Asyl. Ew kes wek herm dihatin pejirandin, ax, xan lawir didan wan da ku karibin jiyana xwey rojana bijn. Hem wek herm dihatin pejirandin ji hla herma xwe l girtibn, herwiha wan bi xwe j xwe ji w herm didtin girdann xwe bi herma xwey esas berdidan (pejirandina hemwelatiyek xwe j derxistina hemwelatiyek di sstemn roj de). Wek ku t zann roj j kesek hemwelatiy dewletik rojava b hemwelatiy w dewlet w/w kes/ wek hemwelatiy xwe nabnin (napejirnin) wek mnak reik li ewrupa. Di nav Kurdan de ev cdah nedihat kirin.Kes li herm xwed i maf ba, ew kes penaber seranser dib xwed w maf.
 
Ger ku di er (herm) biketana hember hev, wan ern dtir tevdan ya xwe dikirin yek diketin navbna wan de ku dijber/aloz bi awayek atiyana bidaw bibyane. Doza li hevhatin li wan dikirin. Ger k arek xwe niheq bikrana, w dem hermn dtir tevan bi yekbn li hember herma nihaq derdiketin w herm biryarn rast dipejirand an j dihat mecbrkirin.
 
Ev jiyana gel Kurd ber zayn heta roja niha did xyakirin ka iqas civaka Kurd pket b li ber ava rastdike ka ji ber i Kurd baweriya xwe bi zagon dagirkera naynin wan napejirnin.
Ji ber van sedeman j her dema ku dewletn dagirker zagon (n) derdixistin li cem Kurdan wek ferman dihatin dtin. Ferman li vir wek peyvek bi qetlyam, talankirin tnekirin snonm dihate dtin. Herwiha dewletn dagirkeran j zagon xwe li himber Kurdan bi di titan bi kar anye:
 
1.      Ji bo girtin zndan
2.      Ktin terorkirin (tirsandin).
 
Ji bo gel Kurd wateya zagon wan wateya ferman b ku ten ji bo van herd titn li jor dihat bikarann. Dema qann zagon dewelet tn bra gel ten ferman t bra gel, ne mafn kesayet y bingehn, mafn and ol. B gman ten zagon ji bo Kurda tn wataya girtin zilm, zor, darvekirin zindanan. Ji ber ku zagon dagirkeran ten ji bo van kiryarn dervay mirovatiy hatine bikarann tn bikarann. Ev zagon tn bikarann da ku zarokn bi navn Kurd neyn bi navkirin, herm, gnd, bajar, iya emn Kurdan bi navn biyan (nav ziman dagirkeran) bn naskirin pejirandin, oln Kurdan neyn qeblkirin bi ferm tn qedexekirin. Wek nimne kesn ji ola zd wek ne ol di nasnameyn wan tn nivsandin (X) t xyakirin. Ji bo ku Kurd li tevahiya Tirkiy bn naskirin ji zilm zor para xwe bigrin nasnameyn wan bi mohra sor dihatin apkirin.
 
Kes zaroyn xwe bi navn Kurd bi nav biken, herma xwe, det, iya emn xwe bi Kurd bi nav bikin, ola xwe terk neke li gor dagirkeran dervay qann digere. Ma ev ne zilm be ne zor be i ye? Li hember v zilm zor Kurdan hertim serhildana liber xwe dana,serhildan kirine ne hatin helandin. L zilm zora li ser ziman me ne xwedderketine (bi zanist) li ziman Kurd xetera her mezine ku gel Kurd p r bi r ye. Qampanyak ziman ku herkes cih xwe tde bigre pwste ji bo me. Ma ku ziman me her w Kurdtiya me li ku bimne gelo?
 
Li gel rz silavn min
M.Salih Daln
Hvdar
 
 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org