raqa federal modelek n bo Rojhelat didane.

Li her kes proz be

 Dr. Musa Kaval

            Destora kurtdem (muweqet) bo  sstemek federal li raq Kurdistana Bar hate pejirandin, ew li gel kurd  li hemo geln raq prozbe. Pngavek drok, siyas, hem huquq hate  havtin. Bi saya mucadela gel kurd, sstemek demoqratik, pirdeng pirreng bo cara yekemn li rojhelata navn t damezirandin. Ev sstem huhuqek n, mfn n bes  ji bo hemo kmnetewan l her wesan ji bo hemo hemwelatiyan, didet qebulkirin. Ev dikare bibe modelek ji bo dewletn herm. Ji ber v yekye ku hind dewletn imhakirina kmnetewan ji bo xwe kiriye armanc siyaseta xwe ya netew li ser danaye, pir bi v rew  xemgnin hewil didin ku v tecrba nsan demoqratik hilwenin. Ew na xwazin ku azadiyn git jibo hemwelatiyn xwe bipejirnin.

        Pst ku dewletn hemdem li Rojhelata-navn  di pey er Cihan y yekemn de hatin avakirin, helandina and, ziman, mafn kmnetewan bib armanc ji bo wan.. Her cur zulim zordestiyan, bi awayek akere dihat ta ro j tte kirin. Hemo kmnetewn rojhelata navn ketin di tehlka neman de. Zengniyek b biha: ziman, and, edebiyat, forlklor, medeniyet, mrasek mezin y hizaran sal, y mirovty, li gor siyasetek resm ya netewperestiya van dewletan bi zann, dihatin tn qelandin   ji hol tn rakirin. Di v derbar de cenosdek  and tte kirin. Hemo geln kmnetew:  Kurd, Asuro-kildan; Turkmen, Azer, erkez, Laz, Abaza  bidehan kmnetewn din di tehlika neman de ne. Bi v siyaset ruha Rojhelata Navn, zengniyn w yn nas drok tn binbirkirin, Gunehek  mezin li dij mirovtiy  tte kirin.

      Ji van gelan bes Gel kurd bi sedan salin alaya mucadela azadiy hildaye ji bo w xuna xurt kin me hatiye rijandin hj berdewam e. Herkes dizane ka jibo v mucadela azadiy ci hatiye ser kurdan. Mucadeleya gel kurd, bi mentiqa xwe, bi encamn xwe, ne bes ji bo bercewendiyn kurdan bi tin b l di heman dem de, di salih hemo geln din de ye, bi taybet  yn me li jor navn wan ann. Di gel v rasty ji  mixabin, jibil kmjimarek ji  Kaldo-asuriyan, kesdin pigirtiya v mucadel nekir. Ka ci ji birs, ci ji tirs ci ji ber nefhmkirin yan cavpnerabn ewan bi awayek git di gel siyaseta dewlet  cih girtin li dij bizava gel kurd helwest swergirtin.  Ev helwesta wan b ku ew pbeshin, di heman dem de li dij mafn wan bi xwe b , mafn wan yn siyas, and, civak drok.  ro j her helwesta ku ew li dij mafn kurdan bigirin, bibin sedem ji bo ne bidestxistina van mafan, de heman dem de,  ji bo wan bi xwe j zererek mezin e. Ew bi v yek kevirek li cok xwe didin.

                Ji aliyek din ve mucadeleya gel kurd, r li ber azadiyn git jibo hemo gelan vedike. Anku ne bes bo geln kmnetew l diheman dem de ji bo geln deshilatdar yn pir jimar j. Lewre ev mucadele dibe dsedem ji bo binecihkirina demoqrasiy. Bes bi riya  Demoqras, bi rumetgirtina azadiyn gir, pirdeng pirengiy netew, Dewlet dikarin pbikevin. Abor, sinet, and, huner, atiya civak stiqrara siyas dikarin pbikevin. Tarix didete nandan ku kmazad sefalet, pavemaynn civak, siyas, abor, huner bi hev re dimen.

                Numuneya raqek federal didete nandan ku mucadeleya gel kurd ji bo hemo gelan li raq  encamek drok da. Bila bi wujdan bi bi awayek zanist li rewa raq bte nrin. Eger gel kurd mucadele nedabe, ew bedeln ku herkes di zane nedabane, federalism li v welat nedib,  ne dihate niqaskirin j. Heta Amrika  j biryar ne dida ku leker xwe  bine ji bo hilweandina Seddam Huseyin. Pirpir da ambargoy deh yan pazdeh saldin din  li dij rejma Sedam dete domandin. Sistem partiya Bas bi awayek din da berdewam ket.

                Mixabin,diyare ku hj beek mezin ji berpirsyarn kmnetewn raq, ta ro j  anku giringiya v delva drok fehim nekiriye. Hind derdorn Turkumen yan ji km netewn din anku ehmiyeta federalismek ber fireh ji bo Kurdistan,  bi guman bi ubhe dibnin. L ger mirov bi pvan qalibn siyas l binre diyar dibe ku ew bi v helwest ber her titek zerer li xwe li mafn xwe dikin. Seng arceva mafn  kurdan dibin pvan ji bo geln din yn kmnetew . Hind ku sitatuya federalism li Kurdistana baur mezin be hind qas ji bo kmnetewn din wek keldo-asuriyan Turkmenan, betire. Hind ku mafn kurdan kmbin  hind ji bo wan xirabtire. Ew d pirtir zer bibnin.

       Ji aliyek din ve Federalismek berfireh, bi edalet  ku rastiyn drok civak bo Kurdan bipejirne, ne tehlikeye ji bo parebna rak, ne j jibo mafn  Kmnetewn din. Tam bi belevaj, musugeriya van mafan,  hem ji bo paraztina yekatiya raq hem j ji bo mafn van kmnetewan.b guman ewlekariye ( gerantiye). Gel Kurd hem bi away demograf, drok, and, curaf yek ji mazintirn geln Rojhelata navn e, mafn w j heye ku dewletek serbixwe dane. L herwek nunern Kurd li Baur dibjin tekrardikin her wesan nunern kurd li pareyn din j dibjin her dubare dikin u proje stratijyn  parekirina u dewletan li cem partiyn siyas yn Kurd nnin. L eger Husnuniyeta Kurdan ne te fehmkirin, mafn kurdan her bi awayek  neheq bne periqandin, nkarkirin bersufn nern  j re bne dayn, careser    edalet bo n ne qebul kirin, siyaseta nkar imhakirina gel kurd berdewambe  w gav kes nakare bibe kefl ku  nesln kurd di demn were de, wek raksyon, stratjiyek cuda na danin ber xwe.