Parlementa Europa û Pirsa Kurdî.

Dr. Musa Kaval, Serokê Komisiyona Karên Derve ya Kongra Netewî ya Kurdistan.

Van rojên dawî di malpera « Kerkuk-Kurdistane » de hatiye nivîsîn, ku navê Kurd û Kurdistanê li Parlementa Ewropa hatine qedexekirin...

Ez pir matmayî mam. Wek kurdekî û wek Serokê Komisyona Karên Derve ya Kongra Netewî ya Kurdistan KNK, min ji erkê xwe dît - da ku rastî bête zanîn - li ser vê babetê hinde dîtinan bînim ziman.

Armanca min ne ew e ku wê gotarê binirxînim yan jî rexne bikim, bila  xwediyê wê, piştî ku vê nivîsa min xwend, bi xwe binirxîne. Mixabin pir caran em di hin malperan de gotarên bê bingeh dibînin.

Yek ji pîvanên bingehîn yên nivîsînê, çi di warê rojnamegeriyê de, çi jî di derbarê lêkolînên zanistî de, ew e ku mirov berî her tiştekî li rastiyê bigere; ev emaneteke mezin û bi rûmet e. Dema di navbera hestên şexsî û rastiyê de nakokî çêdibe, erka mezin ew e ku mirov teslîmî hestan nebe. Ev cudahiyeke bingehîn e; ji aliyekî ve di navbera lêkolîn û agahdariyan de, ji aliyekî din ve jî di navbera romannivîsîn û helbestvaniyê de. Di van herdu rewş û babetên dawî de, nivîskar dikare hevsarê hespê xeyala xwe berde, wî serbest bihêle û heta dikare bibezîne; ev ji mafê wî ye. Lê belê hinde mijarên din hene ku ne wisa ne. Ji lew re, dixwazim bizivirim babeta xwe ya bingehîn .

Bi dehan sal in ku hejmarek ne mezin, ji Kurdan li dervey welat û li Ewropa mafên gelê kurd diparêzin. Bi  taybetî piştî  ku şerê çekdarî li Kurdistana bakur xurt bû û piştî ku birek ji berpirsyar û nunerên DEP hatin bo Ewropa ev xebate  gurtir bû.

Dikarim bêjim: Ev şeş sal in ku ez jî bi awayekî profesiyonel, berê bi navê PKDW paşê bi navê KNK, li ba saziyên navneteweyî, bi taybetî yên ewropayî pirsgirêka gelê kurd li gora imkanên xwe dişopînim û diparêzim. Bi xwendina vê nivîsa ku me behsa wê kir, ji bo min hat diyarkirin, ku xebata li saziyên navneteweyî û ewropayî, ya ji layê KNKê ve hatiye kirin, ji bo raya giştî ya Kurdan têr ne hatiye xuyarkirin. Di dema borî de me ewqas girîng nedidît, em behsa xebatên xwe yên karê derve bikin. Lê bawer dikim, gelek pêwîst e, di derbarê van xebatan de carinan agahdarî bên dayîn. 

 Ev bû pirtir ji deh salan e, ku pirsa Kurd li Konseya Ewropî, paşê li Parlementa Ewropî tê nîqaşkirin, carcar biryarname û raportên Konseya Ewropî behsa mafên kurdan dike û pir caran siyaseta dij kurdan, nexasime ya dewleta tirk, bi tundî hatiye rexnekirin. Di van  salên bihurî de, hersal di raportên Parlementa Ewropa de, pirsa kurdî tê nîqaşkirin û di biryarnameyên wê de li ser Kurdan hin caran bi awayekî vekirî, hin caran sergirtî rewşa Kurdan cih digire. Lê hersal ji salên berê bi awayekî berfirehtir mafên gelê Kurd tên nîqaşkirin û dikevin nava rapor û biryarnameyan. Ergumant û daxwazên aliyê kurd baştir tên nîqaşkirin û pejirandin. Digel ku dezgeh û îmkanên kurdan gora yên dewleta tirk lawaz in, lê dîsan mirov dikare bêje, ku encamên em werdigirin, ji yên Tirkan baştir in. Pir caran çapemeniya tirkan bi xwe jî ev rastiya han aniye ziman û kiriye sedema rexnekirina li dîplomasiya tirk. Lê belê herweku her kes dizane, dewleta tirk, ne biryarên xwe, ne jî yên navneteweyî di derbarê Kurdan de bi cih tîne.

 Raporta Parlementa ewropayî ya îsal, ji layê Parlementerê Holendî Arie Oostlender ve hatiye amadekirin û roja 04.06.2003an li Strasborgê hetiye nîqaşkirin û pejirandin. Di gel vê raportê biryarnameyek jî hatiye amadekirin. Raporta îsal ji yên salên borî berfirehtir analîza rewşa Tirkiyê dike û pirsgirêk û mafên gelê kurd û yên kêmneteweyên din diparêze. Di vî derbarî de me bi mehan di her astê de têkilî danîn, hem li gel raporter, hem jî li gel berpirsiyarên grupên siyasî û yên komisiyonan peywendî lidarxistin.

Em hersal bi hezaran nameyan û dosiyeyan pêşkêşî endamên Parlementa ewropayî û bîrokratan dikin û bi sedan hevdîtinan li gel wan pêktînin. Raporta îsal bi cesaret rexna sîstema dewleta tirk, rexna kemalîzmê, ya destûra tirkî û felsefeya wê ya siyasî dike; û wan wek asteng ji bo demokratîkirina Turkiyê û rûmetgirtina kirîterên Kopênhagenê dide xuyakirin. Ji Tirkiyê dixwaze, ku destûr û sîstema xwe ya huqûqî ji nû ve li gora prensîpên gerdûnî û mafên mirovan damezirîne.

Parastina mafên gelê kurd di raporta Arie Oostlender de.

Va ye ez dê li jêr naveroka biryarname û raporta Arie OOSTLENDER, ya ku mafên kurdan diparêze bi kurtî bêxime ber bîr û raya kurdî.

 1. Xal H: Rexnekirina qedexekirina HADEPê « Daxawaza qedexekirina DAHEP ….  dide nişandan, ku îrada misogerkirina (garanti) mafên demokrtîk yên bingehîn li Tirkiyî nîne » Herwesan di benda 24an de jî qedexekirina HADEP û daxwaza qedexekirina DAHEP û neserbestkirina Leyla ZANA û hevalên wê (bend 20) tê şermezarkirin û li dijî prinsîpên mafên mirovan û yên Yekîtiya Ewropayî  tên hejmartin.

Di bendên jêrîn de, di derbarê mafên gelê kurd de, daxwaz û pêşniyar weha cih digirin :

2. Bend 24:   Tê xwastin ku sîstema hilbijartinê li Tirkiyê, bi awayekî dademend û demokratîk, ji nû ve bête amadekinrin û « gelê kurd bikaribe tê de bê temsîlkirin ».

3. Bend 31:  Şikandina rûmeta « jinên kurd » û jinên siyasetmedar ji layê polîsên tirk ve bi tundî gunehkar dike.

4. Bend 32: Qeyd dike ku bila Tirkiye« hebûna gelê kurd li pir welatên cînar » (Îraq, Îran, Sûriyê) ne kete asteng ji bo lidarxistina têkiliyên nerimtir û qenctir « di gel hemwelatiyên xwe yên bi eslê xwe kurd », herweku li gel kêmjimarên etnîkî û dînî yên din.

5. Bend 24: Ji Tirkiyê dixwaze ku pirçandiyê biparêze, radiyo, têleviziyon, hem yên dewletî  hem yên xwemal (taybetî) herwesa  jî  perwerde « bi kurdî bête serbestkirin ».

6. Bend 35: Bang li Tirkiyê dike, ku tedbîrên bibin « bersiv ji bo berjewendiyên rewa yên gelê kurd » û  yên kêmnetewên din, bigire,  bihêle ew  di  jiyana siyasî de beşdarbin.

 7. Bend 36: Di gel rûmetgirtina zimanê tirkî wek zimanê neteweyî yê yekemîn, pêwîst e ev yek nebe asteng ji bo zimanên cuda mîna « zimanê kurdî »

8. Bend 43 :  Keyfxweşiyê diyar dike ji ber ku Tirkiyê rewşa awarte ji herêmên ku mabûn rakiriye, lê di heman demê de jê dixwaze, ku bixebite ji bo nehêlana têkiliyên nexweş « digel gelê kurd » û dixwaze ku xebat bê kirin ji bo pêşvebirina aborî û civakî ya herêmên kurd tê de dijîn, û ku zivirîna gundên « valakirî yên Kurdan û Asûriyan » bi hisanî bibe, sîstema gundparêziyê bê hilweşabdin.

9. Bend 47 : Ji bo ku tecrubên tirajîk yên borî bêne naskirin, gazî li zanyarên « Tirk, Kurd û Ermenî » tê kirin, ku bi hev re biaxivin û diyalogê deynin.

10. Bend 49 : Ji Tirkiyê, Iran, Iraq û Sûriyê tê xwastin, ku bihêlin « hemwelatiyên wan yên bi eslê xwe Kurd di van dewletan de, di nav xwe de têkiliyên mirovî, çandî û aborî pêşde bibin » û bang li Tirkiyê dike, ku tevli karê hundirî yê Îraqê nebe.