Mustefa Reşîd, mrechid@epost.de

Ji rojên 8 – 12.12.2002an hevdîtineke komîteya Mafê Ziman û Wergerê ya PENa navneteweyî li bajarê Pula yê Komara Kirowatsiya hebû. Ji ber ku navenda PENa Kurd di havîna vê salê de bûbû endama vê komîteyê jî, gelek dihate xwestin, hin niwênerên me jî di vê hevdîtinê de amade bibin. Navendê birêz Dr. Zorab Aloian ji vî karî re pêşneyar kiribû, lê belê ji ber hin astengiyên paseport û vîzayê çûyîna birêz Dr. Zorab ne gengaz bû. Ji lew re, serekê navendê pêşneyar kir, ku du endamên din biçin. Belê hin endamên me yên din jî baştir dîtin, vê carê hevalek ji welat beşdarî vê hevdîtinê bibe. Ji her kesê ku dê biçûya wê civînê dihate xwestin, ew wêneyekî xwe, çend rêzan bi kurtahî li ser jiyan û berhemên xwe û herweha hin rêzan ji destnivîseke xwe ji amadekarên vê hevdîtinê re bişîne. Hevalê ku dê ji welat bihata ev tişt gihandibûm amadekaran û wisa navê wî ketibû bername û belgeyên hevdîtinê. Mixabin, gava dem nêzîk bû, endamê ji welat navenda PENê û amadekarên hevdîtinê agahdarkirin, ku ji bo hin sedeman, ew nema dikare beşdar bibe. Di wê navberê de serekê navendê bi hin termînan ve hatibû girêdan û nema dikarî xwe jê paşve vekişîne. Navend li ber biryarekê rawestiyabû, yan nema kes amade dibe, yan jî divêt kesek di vê dema kin de xwe bigihîne hevdîtina bajarê Pula.

Gava daxwaz ji min hat kirin, ku ez biçim, ez hinekê dudilî bûm. Lê belê wisa hate dîtin, ku beşdarbûna PENa Kurd di vê hevdîtinê de dê bi her awayî, hem ji bo navendê û hem jî ji bo berjewendiyên neteweya me bi kar û qezenc be.

Ez ketim tevgerê, min peywendî bi amadekarên hevdîtinê re danîn û ew tiştên dihatin xwestin, ji wan re şandin. Li gor plan, diviyabû roja yekşemê, 8.12.2002an li saet 14an min xwe bigihanda bajarê Zagreb paytextê Kirowatsiya. Heke ez roja yekşemê pêş nîvro ji Frankfurt derketama ezê di dem û wexta pêwîst de bigihîştama wir, lê belê bi vî awayî çûndin û hatima min bi balafirê bi 784 € dikir. PENa me û dewlemendî ne ewqas bi hev re dost in, ji lew re, ez li çareyeke din geriyam. Min agahdarî girtin, heke ez roja şemiyê, 7.12.2002an biçim û roja 12.12an vegerim hîngê pêwîst e tenê ez 324 € bidim; ferq û cudahî 450 € bû. Wisa min biryar da, ku ez hên roja şemiyê derkevim û şevekê li Zagreb rakevim; hotêl li wir bi çiqasî be jî, dîsa wisa baştir e. Bi vî awayî, min roj û saeta çûyîn û hatina xwe eyarkir û çespand.

Li saet 22 û 15 xulekan balafira ku ez lê siwar bûbûm li Zagreb dahat û em di wê êvarê de bi kuliyên berfê hatin pêşwazîkirin. Piştî em di kontrolê re derbas bûn, min rahişte çenteyê xwe û çûm li otobûsê siwar bûm. Balafirgeh ji navenda bajêr nîv saetê dûr bû. Ji navenda bajêr jî min xwe bi teksiyê gihande hotêla Ilica, ku cihê xewa min li wir hatibû girtin. Navê min di lîsteya mêvanên hotêlê de hebû, lê ji min re hate gotin, hin astengiyên teknîkî pêkhatine û tenê apartmaneke vala maye, ku divêt ez bi kesekî din re parvebikim. Hate gotin, di apartman de wek du odeyan heye û odeya te serbixwe ye. Saet êdî bûbû 23:30 û ti rêyên din li ber min nemabûn, diviyabû ez bipejirînim; her û her tenê pirsa çend saetan bû.

Xizmetkarê hotêlê arîkariya min kir û em di pêlekanan re hilkişiyan. Gava em ketin apartmanê, min dît bi şeweyekî wisa ye, ku mirov lê mat dimîne. Li ser milê çepê odeya min bû; ew rast serbixwe bû û li cihê textekî du text têde hebûn. Li aliyê pêş odeyeke vekirî hebû, tenê textek têde bû û kesekî li ser razabû. Lê belê cihê xweşûştinê (hemam) li wî alî bû û diviyabû ez di ber wî textî re derbas hemamê bibim. Xizmetkarê hotêlê xatir xwest û got, sibe taştê li xwarê ye. Ez ketim odeya xwe, min xwe şeland û xwest ji çenteyê xwe şimika xwe û pêcemeya xewê derxînim. Gava min dest avête aliyê rastê, min dît li cihê şimikan hin kewşên jinan yên kerikdirêj bi dest min ketin û li aliyê çepê, li cihê pêcema min kirasên xewê yên sitî û xaniman têde bûn. Ez çûm bîreke bê binî û hatim. Gelo çi hatibû serê min!?. Min xwe gelek sûcdar û tewanbar dît, ku min li cihê çenteyê xwe yê keçekê yan jinekê bi xwe re anîbû. Lê gelo çima kilîta ku bi min re li vî çenteyî dibû? Ev çi bazar e, ez ketime xewn û xuliyan? Yan cin û pêriyan telsem û ayet li ser min xwendine. Min dîsa cil û bergên xwe li xwe kirin û ez daketim resepsiyona hotêlê. Min got: Tiştekî nedîtî û fêşeke giran bi serê min de hatiye, min bi şaşîtî, li cihê çenteyê xwe, çenteyê keseke din bi xwe re aniye. Ka ji kerema xwe, em telefon balafirgehê bikin. Keçika li ser resepsiyonê gelek hewl da, ku cihê înformasiyonê yê balafirgehê agahdar bike; lê belê êdî şev dereng bû û tikesî bersiv nedida. Ez neçar mam, biçim û bi awayekî wê şevê bibihurînim. Ez careke din çûm odeya xwe, min xwe şeland û xwest biçim hemamê. Ji ber ku her tişt êdî berevaja bûbû, ez ketim xuliyan, ka gelo ew kesê ku li wî alî razaye tewr mêr e yan jin e; êdî piştî vê serpêhatiyê, ji bo min her tişt gengaz û mimkin bû. Hêdîka û bi dizî, wek kesê ku di mehên payîzê de biçe diziya encûr û tirûziyan, ez çûm hemamê û hatim; min derî girt, çire vemirand û ez ketim nav nivînê. Bi rastî ev cara pêşîn bû, ku min navê xwe li ser etîketa çenteyê xwe nenivîsandibû. Min ji xwe re got, baş e, min navê xwe nenivîsandiye, lê divêt ev kesa din navê xwe nivîsandibe!?. Min careke din çira vêxist û li etîketa çente temaşe kir. Bi rastî jî çente yê keçekê yan jinekê bû, ku li bajarê Koblenz yê Almaniya dimîne.

Ez nizanim çawa min ew çend saet qedandin. Berî saet 7an ez daketim resepsiyonê û me dîsa dest bi telefonan kir. Em têgihîştin, ku cihê înformasiyonê li balafirgehê piştî saet 8an dest bi kar dike. Ez mam heya saet bûn 8. Me agahdarî wergirt û em gihîştin encamekê, rewş êdî avêne û zelal bû. Xwediya çente jî li mal pê hesiyabû, ku çenteyê kesekî din bi xwe re biriye û wê jî cihê înformasiyonê agahdar kiribû. Diviyabû em herdu jî biçin balafirgehê û çenteyan bi hev biguhêrin. Gava ez gihîştim balafirgehê, min keçik (xwediya çente) li cihê înformasiyonê dît. Min silav dayê û lêborîn jê xwest. Keçikê silava min vegerand û got: Ez jî lêborînê ji te dixwazim, ku min çenteyê te biriye, ez ta li mal lê haybûm, ku ev çente ne yê min e. Bi rastî jî herdu çente di her warekî de mîna hev bûn. Min got, tiştê ku ez tênagihînim ew e, çima kilîta min li çenteyê te dibe. Keçikê got: Kilîta min qet nîne û ka ji kerema xwe çenteyê min ji min re veke. Min bi kilîta xwe çenteyê wê jêre vekir û piştre me çente bi hev guhertin.

Careke din ez ji balafirgehê li otobûsê siwar bûm û hatim navenda bajêr û dîsa li tiramwayê siwar bûm. Tiramwayên wan hên yên kevin bûn; yên berî sîh-çil salî bûn. Xortekî mest û serxoş li tenîşta min bû; bi dengekî bilind ji xwe re distira. Stirana wî li ser çavên şîn bû. Xuyaye, xwediya wan çavên şîn hin birînên kûr û xedar di dilê wî rebenê Xwedê de pêkanîbûn.

Hên dora du saetan wext bi min re hebû. Min ev wexta xwe bi temaşekirina bajêr û serdana mûzeya etnografiyê, ku li nêzî cihê hevdîtinê bû, bihurand. Li saet 13:30î ez li "Mazuracni Trg » amadebûm. Min dît, mêr û jinek bi ber min ve hatin, navê min hildan û pirsîn: Mustefa Reşîd tu yî?. Min got: Belê. Ew birêz Seîd Serdaruvic û kebaniya xwe bûn. Seîd Serdaruvic organizatorê teknîkî yê vê hevdîtinê bû; ew bû jî yê ku min mail jêre şandibûn û hotêl jî ji min re girtibû.

Hin bi hin nivîskarên ku dê ji Zagreb birêketana hatin. Hinek ji wan ev bûn: Casimiro de Britto ji Portugal, Walter Kaufmann ji Almaniya, Zdenko Lesic ji Bosnia-Hezegovina, Visnja Machiedo û Mladen Machiedo, Zvonimir Mrkonjic û Tatjana Tarbuk ji Kirowatsiya, Ewa Toth ji Meceristan û hinên din. Beşekî din jî bi hin rêyên din çûbûn Pula.

Gava Seid Serdaruvic albûma ku amadekiribûn da dest me, min têde wêneyên hemû beşdaran û nivîseke kurt li ser berhem û jiyana wan dît. Ji Kurdistan navê min û li ser min têde hebû. Min ji xwe re got, ku gelek nivîskarên me yên din, yên ji min hêjatir û jîrtir hene û diviyabû ew di vê pirtûkê de bana. Lê belê ez ji vî karî re hatibûm pêşneyarkirin û vê carê wisa bûbû; ez li vir bi tenha serê xwe niwênerê Kurdistanê bûm; û min ji xwe re got, wek bav û kalên me gotiye "Bila vê carê jî kefenê Eyşê ha be". Ma çareyeke din hebû?.

Otobûsa me li dora saet 14an bi rê ket; rêya me rêya 5 saetan bû. Em ji der û dorên Zagreb derketin û gihîştin herêmên çiyayî. Otobûs bi lez diçû, erdê berf girtibû, dar û berên li herdu rexên rê cil û bergên spî li xwe kiribûn û mîna bûk û zavan rast û çep di ber me re dibihurîn. Ev herêma çiyayî axa welat, warê bav û kalan dianî bîra min. Rêya me di gelek tunelan re jî derbas dibû. Li ber tunelan çeper hatibûn avakirin û xwediyên erebeyan, daku têre derbas bibin, diviyabûn hinek pere bidin. Em di tuneleke gelek dirêj re derbas bûn, ku çend kîlometran dirêj bû. Gava em gihîştin aliye din, li milê çepê newaleke kûr hebû, mîna newala Hespêstê bû.

Piştî demekê dinya êdî tarî bûbû û mirov bi zor derve didît. Tenê li hin cihên ku ronahî hebû êdî xuya dikir, ku bandora deryayê li ser der û dorê heye û belekên berfê her ku diçûn kêm dibûn. Dema em gihîştin nîvgirava Îstiriya, berf nemabû û serma hinekê şikiyabû.

Li saet 19:30î em gihîştin Hotêla Pula, ya ku ji hemû beşdaran re hatibû girtin. Piştî her kesek bi cih bû, diviyabû em li saet 21an dakevin nava bajêr. Seroketiya bajarê Pula koktêlek (coctail) ji me re amade kiribû. Koktêl li nava bajêr di avahiyeke fermî de bû, li qatê jêrîn pêşangeha pirtûkan hatibû vekirin û li qatê jorîn mûzeum bû. Em li qatê jorîn bi axaftina serekê bajarê Pula, bi mûzîk û şahî, bi beşdarbûna medyayê, rojnamevan û wênekêşan hatin pêşwazîkirin.

Xwarin û vexwarin li ser pêyan bû û êdê dema hevnasînê bû. Hên bi rê de, min û hin nivîskaran, wek Walter Kaufmann ji Almaniya, Ewa Toth ji Meceristan û Casimiro de Britto ji Portugal, me xwe bi hev dabû naskirin. Êdî diviyabû em yên din nasbikin û xwe bi wan bidin naskirin. Bi rastî sîmpatiya hemiyan jî ji Kurdan re hebû. Sereka şerefê ya PENa Meceristanê bi serfirazî digot, ku helbestvanekî me yê bi nav û deng di helbestên xwe de qala Kurdan kiriye. Birêz Claudio Pozzani ji Îtaliyayê digot, min bihîstiye, ku zimanê kurdî û zimanê me yê îtalî di gelek tiştan de mîna hev in. Em bi birêz Veno Taufer, serekê PENa Sloveniya re hinekê ketin dialogê û wî got: Emê ticar Kurdan ji bîr nekin. Bila Tirkiye xwe virde û wêde qet banede, heyanî ew mafên Kurdan yên rewa nepejirînin, bi taybetî mafê vekirina dibistanan bi şeweyekî fermî – ji ber ku ya here girîng jî ev e – ewê ticar neyên nav Yekîtiya Ewropayê. Û got: Me ti caran Kurd ji bîr nekirine. Di hemû kongireyên PENa cîhanî de, me her gav biryar di derbarê mafên Kurdan de standine. Min bi serekê PENa Katalanan re birêz Carles Torner re got: Rewşa we mîna rewşa me ye, hûn niha bûne xwedî maf, divêt hûn ji hemiyan bêtir rewşa me fêhm bikim û ji lew re, me ji bîr nekin. Wî got: Rast e, em vê yekê baş dizanin, em ti car we ji bîr nakin; got, ne tenê di çarçewa PENa cîhanî de, lê me pirsa Kurdan di civînên UNESCO de jî anî ziman. Li ser helwest û gotinên wan, min spasiya hemiyan jî dikir.

Gava birêz Seid Serdaruvic bi beşdarbûna hin kesên din got: "Belê hên Kurd ne xwedî dewlet in, lê em binêrin, belkî hên ew bibin xwedî dewlet", bi vê gotina xwe, wî çirûskên hêviyê di dilê min de peyda kirin. Min ji xwe re got, binêre hêviya hin biyaniyan û baweriya wan ji hin Kurdên me bi avakirina welatekî serbest û azad bêtir e. Navê wî jî ji min re gelek balkêş bû, ji ber ku li gor qeyda zimanê wan ew çar tîpên dawî wek dûpaş lê hatine zêdekirin. Yanê di rastiyê de, paşanavê wî « Serdar » e. Rabû ez jê pirsîm: Birêz Serdaruvic, ev paşnavê te ji kû hatiye?. Berî ku ez bêjim, ev nav navekî kurdî ye, wî bi xwe bersiva min da û got: Paşnavê min ji kurdî hatiye. Malbata min ji du rehan pêktê, aliyek niştecihên Bosniyayê ne, aliyê din jî di dema Osmaniyan de ji aliyê we hatine. Hîngê min zanîbû, ku gumana min di cih de ye û ne mîna ya hin kesan e, ku hema dixwazin her kesekî bikin Kurd.

Beşdarên vê hevdîtinê ji gelek welatan hatibûn, em bûbûn wek ew gelên di heyamên kevnar de li ber Birca Babil, her yek xwedî zimanekî taybetî bû. Tevî ku tikes ji Englistanê tinebû, lê tu bixwazî-nexwazî, zimanê englîzî ji bo hemiyan zimanê hevtêgihîştinê bû; ew ji hemiyan re êdî bûye Espiranto. Lê belê, dîsa jî rewşa min ji ya pirekan baştir bû, min zimanê vî welatî jî dizanî, ku piraniya beşdaran bi vî zimanî dipeyivîn. Hên di dema xortaniya xwe de, ez çar sal û çar mehan li vî welatî mabûm û ji lew re, min ev ziman jî dizanî.

Gava şev kal bû, em vegeriyan hotêlê. Min şeva berê, ji ber mijara çenteyê xwe baş xew nekiribû. Ez di koşka xwe de raketim û carekê ketim nîgaş û xeyalên dûr. Gelo ez çima hatibûm van waran? Ma ezê li vir çi bi ser bixim û çi bi ser nexim ?. Bi van ramanan ez ketim xewê. Lê piştî demekê ez ji dengê ba û bahozê ji xew rabûm; saet hên yekê şevê bû. Li derve bahoz û bagereke xurt rabûbû û li ava deryayê dida. Pêlên derya Adriyatîk bilind radibûn, li kenarên nîvgirava Istiriya diketin, ew paşve vedigeriyan û bi ser hev de dişikiyan. Keştiyên ku di nava peravê de lenger bi binê avê de berdabûn rast û çep diçelqiyan. Guveguva bahozê ewqas tund bû, bi xwe re pencereya oda min dihejand û deng jê dihat. Min digot qey ez li Kurdistan, di heyameke kevnar de, li herêma Hekariyan, li bandeva çiyayê Cilo me û bi guvêna bahozê re Anahîta gazî min dike; hêz û hêrzanê dide min.

Gava sibe bû, bahoz êdî rawestiyabû. Li saet 10an em bi otobûsê daketin nava bajêr. Hinek ji me çûn pêşangeha pirtûkan. Otobûsa me berê xwe da bajarê Rovinj. Mazûvanên me dixwestin hin warên xwe yên xweş û dîrokî şanî me bidin. Min bajarê Rovinj berê nas dikir. Hên berî ez bi jin û zarok bibim, berî 23 salan, ez bi hevaleke xwe re ji bo çend hefteyan hatibûm vî cihî. Beşê kevin yê bajêr li ser nîvgiraveke biçûk hatiye avakirin. Li cihê herî bilind kenişteke mezin heye û li aliyê deryayê hên beşek ji dîwarê kelahê hatiye parastin. Hên dihat bîra min, ku li tenîşta wî dîwarî aşxaneyek hebû, em gelek caran li wir rûniştibûn û me nan xwaribû.

Delîl û rêberê bi me re li dibistaneke vî bajarî mamosteyê zimanê englîzî bû; wî karê xwe baş dikir. Carekê zûka di pêlekanan re hilkişiya jor, li ber dîwarekî rawestiya û wek Donkî-Şût axivî. Bi liv û çivên xwe û bi awayê axaftina xwe, xwe xiste dilê hemiyan. Nivîskarê Alman, Walter Kaufmann êdî nav lêkir Donkî-Şût; û ji min re got, ez bawer dikim, ku ew karê xwe yê mamostetiyê jî baş dike. Heke ez hên zarok bama, minê gelek bixwesta, ez li ba wî bixwînim. Gava em li qehwexaneyekê rûniştin, ez û serekê PENa Monte-Negro hinekê li ser rewşa Kurdan û nêzîkahiya zimanê me û yê wan axivîn; ev ji wan re gelek balkêş bû. Wisa jî li ser xwarina nîvro, her carê ez bi hinekan re diaxivîm.

Êdî dema vegerê bû. Otobûsa me dîsa ji Rovinj derket û berê xwe da Pula. Bi rê de, ez ji xwe re ketim nîgaş û ramanan. Gelo ji bo çi ez hatime van waran? Ma ezê bi vê hatinê çi bi ser bixim? Ma çi qezenca me Kurdan di vê hatina min de heye? Û herwisa pirs û pirs. Gava otobûsa me bi ser bilindahiyekê ket, min li milê rastê temaşe kir. Hin darên zeytûnan di erdekî rast de dihatin xuyakirin, bayê deryayê li wan dida û rêşiyên wan li hev diftilîn û dialiyan. Bi carekê min dît, pêla evîna welat di hinavên min re derbas bû. Bê hemdî min, du hêstirên germ ji çavên min bariyan û min ji xwe re got, madem cihê van darên zeytûnê di van erdan de heye, nexwe hebûna min jî li van waran ne bê mane ye.

Dema êvarê em bi otobûsê çûn nava bajêr û bi peyatî çûn meydaneke fereh. Li milê çepê hin bermayên dîrokî û stûnên bilind yên dema Romanan diyar bûn. Li milê rastê di avahiyeke kevnar û bi nirx de holeke xweş hebû. Ev cihê pêşkêşkirina helbest, pexşan û her cureyên berheman bû. Wê êvarê beşekî ji helbestvan û nivîskaran berhemên xwe xwendin. Yên din jî diviyabûn di êvarên din de bixwînin. Li pêşiya min astengiyek hebû. Hevalê me yê ku diviyabû ji welat bihata, navê wî ketibû bernameya vê hevdîtinê, lê gava xwe paşve kişandibû, navê wî ji bernamê hatibû avêtin. Ji ber ku em bi derengî ketibûn, navê min neketibû bernameyê. Diviyabû ez çareyekê bibînim. Bi rastî heke tenê ji bo şexs û kesayetiya min ba, minê dest jê berda, tewanbarî ya me bû, kar û barê me hinekê li nav hev ketibû. Lê belê, di nav vê civatê û van mirovan de, ez niwênerê Kurdistanê bûm. Lê ez li van waran bi tenê bûm, xela egîtan û çelengan li min hatibû. Li tenîşt û kêleka min, ji 40 milyon Kurd, ji simbêlreşan û simbêlzeran, ji çavbelekan û porxelekan tikes tinebû ez şêwir û mişêwirên xwe pêre bikim; em bi hev re têkevin rawêj û dewanê. Ji bona vê yekê û ji ber vê rewşê, diviyabû ez biryara xwe bi xwe bidim; belê diviyabû navê min têkeve bernameyê. Bêyî wê, hatina min nîvçe û hema bê mane jî dima. Ez bi berpirsiyaran re axivîm. Min got: Rast e, em hinekê dereng man, lê divêt em çareyekê bibînin. Daxwaza min hate pejirandin û gotin, emê roja çarşemê, 11.12an, di rûniştina êvarê de te vexwînin xwendinê.

Roja din ez neçûm seyranê û bi yên nava bajêr re mam. Diviyabû ez sitî Kata Kulavkova sereka PENa Mekedoniya bibînim û hinekê pêre biaxivim. Serekê PENa me, Dr. Zerdeşt Haco ji min re gotibû, ku hevdîtina bi wê re ji bo me gelek girîng e. Ev jinik niha sereka vê komîteya PENa cîhanî ye. Jinik li zanîngeha Skopiyayê, paytextê Mekedoniya profesor e. Gava ez pêre axivîm, min dît, ku jineke gelek nazik û bi tore ye. Sîmpatiya wê jî ji Kurdan re gelek hebû. Me got, ku rewşa welatên me jî hinekê mîna hev e. Welatê wan jî hatiye dabeşkirin, lê belê bi kêmtirîn, ew di beşekî welatê xwe de bûne dewlet. Rewşa me Kurdan hên xirabtir e. Digot, emê we ti car ji bîr nekin; hin tiştên me yên din jî mîna hev in. Digot, me hin kes şandine Kurdistan, ku li van hêmanên hevbeş bikolin. Wan gotiye, ku Kurd gelek nazik û bi tore ne. Min got, ji bo vê komîteya we, em wek PENa Kurd dixwazin têde bixebitin. Hevalê me Dr. Zorab Aloian wê bi we re kar bike. Vê carê, ji bo hin sedemên teknîkî, ew nikarîbû bihata vê hevdîtinê. Me nav û nîşanên xwe bi hev guhertin; jinik diviyabû wê rojê serê êvarê vegere welatê xwe.

Wê rojê civaneke me ya girîng jî hebû. Diviyabû em biçin ba rayedarên hukûmeta herêmî ya nîvgirava Îstiriya. Em ji aliyê rayedarên beşê çand û hunerê ve hatin pêşwazîkirin. Her kesek bi navê wî û welatê wî dihat binavkirin. Ez wek niwênerê nivîskarên gelê Kurd, yê ku bi hejmara xwe dora 40 milyon e û ji hemû mafên xwe yên çandî û zimanî bê par e, hatim pêşkêşkirin. Di hevdîtinê de li ser girîngiya çandê bi gelemperî û girîngiya rêxistina nivîskaran û PENê bi taybetî û herweha pêwîstiya dayîna piştgiriyê hate axaftin. Di her civîn û rûniştinekê de rojnamevan û wênekêş hebûn; rojname, radiyo û TVa wan nûçeyên her rûniştinekê belav dikirin.

Piştî dema êvarê ew beşê ku çûbûn seyranê vegeriyan; em bi otobûsan çûn bajarekî din. Vê carê li wî bajarî cihê xwendina helbestan û pexşanan hatibû amadekirin. Rêya me hinekê dûr bû, ez bi birêz Alessandro Iovinelli re ketibûm dan û standinê. Ew hem nivîskarekî gelek hêja ye û hem jî di organîzasiyona UNESCO de dixebite. Dixwest li ser Kurdan gelek tiştan zanibe û rewşa gelê me jêre pir balkêş bû. Lê belê her tiştek li ser me nedizanî. Wisa bawer dikir, ku rewşa aborî ya welatê me lawaz e, xêr û bêrên welatê me kêm in û ji lew re jî bingeheke aborî nîne, ku em bibin dewlet. Got, heke petrola we hebûya, ev rewşeke din bû. Êca min got, ku rewşa me ne wek ku tu bawer dikî ye, bi vajayî wê, petrola me pir e. Ji her çar perçeyên welatê me petrol tê derxistin, lê em ti xêrê jê nabînin. Min got, serokekî me, Berzaniyê Rehmetî digot: "Petrola xelkê ji bo wan bûye xêr û bêr, lê ya me bûye bela serê me". Yek ji sedemên bingehîn, ku nahêlin em bibin dewlet, ev petrola me ye; dagîrkerên welatê me naxwazin van çavkaniyên dewlemendiyê ji destê xwe berdin û ew têkevin destên me. Heke petrola me di dest me de be, rewşa me gelek baş dibe. Nivîskarê hêja serê xwe hejand û got, a niha min fêhm kir, ku pirsgirêk çi ye?!. Nexwe rast e, ji bo wê ye; ev sedem gelek girîng e.

Di wê êvarê de gelek helbestvan û nivîskaran berhemên xwe pêşkêş kirin. Min bala xwe dayê, ku hevalê min yê îtalî, birêz Alessandro Iovinelli, nivîksarê Alman Walter Kaufmann û yê Portugalî Casimiro de Britto, ku em li ser maseyekê rûniştibûn, bala xwe didin mûzîkî û ahengiya ziman û herwisa awayê ku nivîskar pê dixwîne. Digotin, tevî ku em tênagihînin, nivîskar û helbestvanên Kirowat, Serb, Bosnî û yên Monte-Negro çi dibêjin, lê dîsa jî tê xuyakirin, filan kesî yan behvan kesê berhema xwe baş pêşkêş kiriye. Ji lew re, min dît, ku di van civînan de ahangî û mûzîkiya ziman û awayê xwendinê pir girîng e. Wisa min biryara xwe da, ku ezê roja din helbesteke pîvayî û bi aheng bixwînim.

Roja din em bi serdanî çûn bajarê Porec. Ev jî bajarekî gelek paqij û lihevhatî bû; bermayên Romanan û keniştên kevnar lê hebûn. Donkî-Şûtê me got, emê biçin, li gundekî din firavînê bixwin. Ev gund di dema hatina tirkan de hatibû qirkirin. Me li wî gundî firavîn xwar û paş nîvro em vegeriyan Pula.

Ev êvara li ber me ya dawiyê bû. Em hinekê zû daketin bajêr. Sereka PENa Kirowatsiya sitî Sibila Petlevski dixwest wek her roj dîsa hin nivîskaran li pêşangeha pirtûkan ji bo medyayê bide naskirin. Îro dixwest birêz Walter Kaufmann yê Alman bide naskirin û me jî dixwest em lê guhdarî bikin.

Dema êvarê em ji bo xwendina berheman çûn cihê roja pêşîn. Birêz Seid Serdaruvic got, ku emê wek çaremîn kes deng li te bikin. Xwendinê destpêkir, her kesekî berhema xwe dixwend û vedigeriya cihê xwe. Birêz Walter Kaufmann û sereka şerefê ya PENa Meceristanê Ewa Toth û herweha yekî ji Bosniyayê berhemên xwe berî min xwendin. Êdî dora min hatibû. Pêşkêşkerê vê êvarê Seid Serdaruvic bû. Navê min gazî kir û got, ku niha mêvanê me yê ji Kurdistan wê berhema xwe bixwîne. Bê guman, di wan çend rojan de hinekan dizanî, ez bi zimanê wan diaxivim, lê piraniya gel ev rastî nedizanî. Zimanê wan jî ne zimanekî navneteweyî ye, ku pir kes pê zanibin. Wan wisa dîtiye, ku evên biyanî yan bi englîzî yan jî bi zimanê xwe dipeyivin û dixwînin. Heke kesek bi zimanê wan tiştekî jî bêje, belkî gotina „êvar baş“ bêje û hew. Lê belê, min axaftina xwe bi zimanê wan destpêkir. Di destpêkê de, min PENa Kirowatsiya ji bo mêvandariya wan spas kir û got, ku em ji bo her tiştê we ji mêvanan re amade kiriye û hên jî pêşkêş dikin gelek spasdar in. Ev rojên li Îstiriya gelek xweş bûn, ku me bi hev re, li welatê we, li bajarê we Pula bihurandin. Bi hevoka dawî re beşdaran çepik bi xurtî lêdan. Ew gelek mat mabûn, ku kesekî ji Kurdisatn bi zimanê wan dipeyive. Di pey re ez ji guhdaran pirsîm: Gelo hûn bi kurdî fêhm dikin? Gişt keniyan. Min got: Gelî heval û guhdaran, zimanê kurdî zimanekî hindo-ewropî ye û ji zimanê we ve nêzîk e. Binêrin, gava ez bi kurdî dibêjim:

Te ev da min. Mana vê hevokê bi zimanê we ev e:

Ti ovo dao mene.

Hûn dibêjim: jena. Em dibêjin: jin. Hûn dibêjin: brat. Em dibêjin: birak. Hûn dibêjin: znam, neznam. Em dibêjin: zanim, nizanim. Û hwd.

Lê gava em dibêjin: Ez kanim, ez nikanim. Ev êdî ne wek zimanê we ye. Ev nêzî zimanê englîzî dibe: I can, I can not. Lê bêjeyên wek "Lêv, diran û pê" nêzî yên fransî ne.

Û herwisa, min hin nimûneyên din dan, ku ji zimanên hindo-ewropayî yên din ve nêzîk in.

Vê yekê bala tevan kişandibû. Min bi henek got: We dît, ku çawa hûn tev bi kurdî dizanin!?. Lê ezê niha ji we re helbestekê bi zimanê kurdî bixwînim. Ez dizanim, hûnê her tiştî jê fêhm nekin, lê ka hele guhdar bikin. Ev helbesta min li ser cejna me ya neteweyî ya mezin e. Ev cejin her sal di destpêka biharê, di 21ê adarê de pêktê. Min beşek ji helbesteke xwe, ya ku min di sala 1979an de nivîsandibû xwend. Hemiyan çepik lêdan û wisa axaftina min bi dawî bû.

Di pey re helbestvan û nivîskarên mayîn yên wek Mauricio Cucchi yê îtalî, Carles Torner yê katalanî û hwd. Berhemên xwe xwendin heya şeva me bi dawî bû. Gava em vegeriyan hotêlê, pir kesan wek Walter Kaufmann, Casimiro de Britto, Alessandro Iovinelli û Dragan Velikic yê ku ji Belgrad bû pîrozbahiya min kirin û gotin, ku axaftin û xwendina te bi dilê me bû. Hîngê min dizanî, ku min karê xwe baş kiriye.

Roja din êdî roja vegerê bû. Piştî taştê, otobûsa me bi rê ket. Rêya me dîsa rêya pênc saetan bû. Em dîsa di ber newalên kûr re û di tunelên dirêj re derbas bûn. Li aliyê din dîsa berf hebû û zinaran qeşa girtibû. Av bi zinaran ve qerisî bû; pîjikên qeşayê hinek biçûk, mîna pîjikên kipriyan û hinek jî dirêj, mîna qoçên xezalan, bi keviran ve hatibûn daleqandin. Li saet 13:30î em gihîştin balafirgeha Zagreb. Ez û birêz Walter Kaufmann emê bihatana Frankfurt. Balafira me diviyabû li saet 18:55an derketa. Me dît, ku hên wext pir e. Me xwest, em bi balafireke zûtir derkevin. Ev daxwaza me jî bi cih hat. Me bilêta xwe guhert, xwatir ji Casimiro yê portugalî xwest û em li saet 14:15an derketin. Gava balafir bi ezmanan ket, Zagreb di nava mij û moranê, tem û kirovê de mabû. Di ser ewrên spî re tîrêjên rojê dan hundirê balafirê. Tîrêjên rojê hergav nîşanên hêviyê ne.