rokn Me Yn Netewey

 

Mustefa Red  

 

 

Ber niha bi 30 sal, gava ez hatim Almaniyay, hn ziman bm min d ji anda gel Alman hin tit dtin, ez w hng li titek gelek matmay mam. Ez hn bik bm meta min ji me re roka Henhenska Kabelska digot. rok li ser bizinek du karikn w b. Bizin karikn xwe di ikeft de dihle di r; l ji wan re dibje, divt hn der li pey min kp bikin ji tukes re, ji bil min, venekin. Gava ez hatim, ez deng li we bikim sim xwe y pn di kunika ber kevir re an we bidim, hng divt hn der vekin. L bel, li pit kelemek gur her tit dibihst gava bizin ji ikeft bi dr dikeve, ew pit demek t, deng li karikan dike dixwaze bi wan bide bawerkirin, ku ew dayka wan e, daku der vekin ...... her wisa rok berdwam dike. Ez naxwazim li vir, v rok heya bi dawiy bjim, ji ber ku ez bawer im, xwendevann me v rok nasdikin gelek gengaz e (mumkin e), ku her yek ji me, yan ji dayka xwe, yan ji meta xwe priya xwe, yan j ji jinika cranan bihstibe. Ev roka me ya netewey, li seranser Kurdistan heye, l dibe ku li her hermek navek din jre hebe. Wek nimne: Li Amed jre eng Peng dibjin.

Bel, tit ku ez l mat mame ew b, ku ev roka me li ba gel Alman j heye ew j ji zarokn xwe re dibjin. Wek awa li ba me, ji hermek heya bi ya din rok hinek hatiye guhertin, li ba gel Alman j hinek hatiye guhertin ji du karikan(wek mesela hkan) d bne heft karik L gelek akere xuyaye, ku bingeha rok yek e. Di w dem de, min ji hevaln xwe yn zanngeh pirs: Ev awan dibe! Meta min nexwende b, ne dibistan dtibn ne j w hng radiyo televiziyon hebn!. Hinekan gotin: Dibe ku nivskarn rok yn Alman Gebrder Grimm di dema xwe de hatibin herma we ev roka han ji wir anbin. Hinekan gotin: Dibe ku ev rok yn geln hindo-ewropay bin di nav gelan de bi hezarsalan mabin.....!

B guman, roka Kumsorik(Kumsor) j li Almaniyay gelek bi nav deng e. Alman bawerdikin, ku ev roka wan li herma Thringen yan j Sachsen peyda bye. L wek em dizanin, roka Kumsorik, wek rokeke zarokan li Kurdistan j heye daykn me ew j ji me re digotin.(Serinc: Di v dema daw de, birz Zinar Xamo, di rojnameya zgr Politikay de, hejmarn 1682/1683, ev rok bi nav Kumsor pk xwendevanan kiriye.)

Di destpk de, me rola van rokan ewqas giring nedidt hn j, em Kurd bi awayek git, li giringiya wan ba hay nebne. L bel, rokn zarokan, yek ji hmann bingehn yn neteweyan e rola wan di peydabna hesta netewey ya hevpar de gelek giring e. Hesta netewey ya hevpar ji mercn hebna neteweyan e. Rojnamevanek Kurd (birz Feysel iyay (Dagli)) rojek gazin dikirin digot, ku titn me yn netewey yn hevpar gelek km in, ji bil cejna Newroz mara Ey Reqb titek me y din nne, ku me hemiyan digihne hev. Alek me j heye, ku diviyab hevpar ba, l em li ser w j li hev nakin. Rojnamevan hja di rexneyn xwe de gelek mafdar e. By hebna hmann hevpar hevbe, d mercn me yn netewey lawaz jar bimnin.

L bel, ne ku hmann me yn netewey lawaz in, yan j titn me yn hevpar tune ne. Ew hene, l divt em wan nasbikin, toz xumar ji ser wan rakin, wan bicivnin, deynin ser tepsiyeke zrn pk gel bikin; wan txin hi neteweya xwe.

Yan yek ji erkn me yn giring ew e, ku em biespnin ser vedin, ka kjan rokn zarokan li seranser Kurdistan hene wisa ew di nav gel de hevpar hevbe in?.

Min di zarotiya xwe de ji dayka xwe roka Ksme Xatn j bihstib. Ksme Xatn nav kzikek ye. Ew derdikeve ji xwe re li mrek digere. Ew p rast ivanek t gava ew li ser hevbirin zewac dipeyivin, Ksme Xatn dibje: Ba e, gava em bi hev re bizewicin, em bi hev re bijn rojek hat me li hevdu nekir, em ji hev xeyidn, tu y bi i li bid?. ivan dibje: Ez bi oy xwe y ivaniy li te bidim. W hng Ksme Xatn ditirse dibje: Na, ez te nakim. Di pey re ew rast kerek t gava Ksme Xatn w pirs ji w j dike, ker dibje: Ez bi lingn xwe yn pan li te bidim. Ksme Xatn w j napejirne die rast mikek t. Gava pirsa xwe ji w j dike, ew dibje: Ez bi dvilk xwe li te bidin, daku ez te nenim. Ksme Xatn bi miko raz dibe bi hev re dizewicin. Roja iy t, ew cil kincn xwe, bero tetn xwe radikin diin ji xwe re li avek digerin. Ne em Dicle ne j em Xbr bi kr wan nayn, ew ne li gor rewa wan in. Li cihek, ku ava baran di opa simn hespek de kom bb radiwestin w av li gor xwe ba dibnin. Ksme Xatn li wir dest bi ciloya xwe dike miko j die qesra mr Avdal, ku li wir ahiyek heye, daku zik xwe tr bike hinek birinc, got orbe ji Ksme Xatn re j bne...... her wisa her wisa rok berdewam dike.

W hng min bawer dikir, ku yan dayka min yan j jinika cranan ev rok ji xwe re li hevdu anne ji me re dibjin. L rast ne wisa ye. Min dt, ku ev rok j li seranser Kurdistan heye. Nivskar birz Memed Uzun di romana xwe ya pn de, ya bi sernivsa TU la v rok dike, ku awa dapra w digot:

Kz, kz, kz xatn.
Bi imikn reqreqn.
........

Gava min ev rok wergerande ziman alman kete dest jineke Lor, ku li Almaniyay dij, w got: Ev rok li ba me j heye. Nexwe, divt ev rok j ji rokn me yn netewey be, ji ber ku ew j li her deverek peyda dibe. Ksme Xatn di malpern nternt yn birz Mrad Ciwan de j peyda dibe.

Gava min li ba birz Mrad Ciwan roka k Ttk j dt, bi rast ez me breke b bin. Min ev rok j ji dayka xwe bihstib. Birz Bahram Younes j ev rok bi helbest gotiye daye ap. Min ji malbateke Kurdn Drsim pirs kir dt, ku li ba wan j ev hem rok tn naskirin. Min ji wan pirsa roka Kerik Ariy j kir dt, ku ew j li ba wan heye. Bi gumana min, roka Kerik Ariy divt hembr roka zarokan ya alman Aschenputtel be. L ez hn ji sed sed ne bawer im. rok nema ba t bra min; ten destpka w, wek xewnek di bra min de maye; divt p ez hin guhartoyn v rok j bicivnim binivsim (serinc: K v rok dizane, bila ji kerema xwe ji min re bi rbike.)

roka Roviy Dvqut(roka Biz) j li seranser Kurdistan t naskirin. Ez bawer im, rehme Haciy Cind ew hn di saln 50 de tomar kiriye. Di v dema daw de, ji aliy birz Bahram Younes de bi helbest ji aliy min de bi pexan ev rok hate apkirin niha t belavkirin. Ew li ba birz Mrad Ciwan j peyda dibe.

Wek min di destpk de j got, erkeke gelek giring e, ku em van rokan biespnin, kjan li seranser Kurdistan heye, em wan tomar bikin belav bikin.

L ne bi ten rokn zarokan, rokn mezinan j di nav me Kurdan de gelek hevpar in. Bi sedan, belk bi hezaran j rokn mezinan hene, ku li her hermek tn naskirin. Ka em end nimneyan ji rokn mezinan j bidin:

1) Di van hejmarn dawn yn Azadiya Welat de min rokek xwend. Min ew yekser naskir, ji ber ku min ew nivsandiye, l hn ew danexistiye ap. Nav rok Dara Gul ye. Mixabin, y ku di Azadiya Welat de nivsandiye rok ji hev xistiye destpka w qet nizane wisa beek mezin j hatiye avtin. L dawiya w hema hema rast gotiye, yan j bi gelemper hmann w parastine(jrzemn, du beran yek re, yek sp, ejdehay di kaniya bajr de her wisa mar, teyr Smrix, heft kult nan, heft kun av heft dvn beranan ....).

2) Di sala 1992an de min xwest ez hin rokn mezinan binivsim. Min destpkir p roka Ks nivsand. Di pey re, min roka Dara Gul, Derman Tutiy her wisa nivsandin; wek awa min ew ji dayka xwe bihstibn. Di wan rojan de, li bajar Berln ez m pirtkxana taxeke bajr li pirtkn li ser Kurdan geriyam. Min pirtkeke rokn kurd, bi ziman alman dt ew an mal. Nivskara pirtk jineke Alman e, ez bawer im, ku panav w Wenzel yan titek wisa ye, l ba nay bra min. Gava min pirtk xwend, min dt, ku roka pn roka Ks ye dibje, ku ev rok ji ser ziman rehmet Osman Sebr hatiye wergirtin. rok ji sed 98 wek ya ku min nivsandib. Min rokn din j xwendin dt, ku piraniya wan, min di zarotiya xwe de bihstine. Li ser yek ji wan hatiye gotin, ku ew ji herma Kerkk hatiye wergirtin, l dsan j min rok ber bihstib.

Ev rastiya han i ji me re dide xuya kirin? B guman, yektiya and kelepora kurd, yektiya hmann hevpar hevbe yn netewey dide xuyakirin. Her titn me hevpar in, heya yekanekn zarokan j li hem gundn Kurdistan mna hev in. Ez bawer dikim, ku em niha dikarin yn wek birz Feysel Dagli proz bikin, ku titen me yn netewey yn hevpar gelek pir in.

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org