Ji afirandinn gel Kurd qehreman
Ji folklora me ya dewlemend giranbiha
Ji gotinn bav kaln me, dayk daprn me
Em dixwazin di v gotar de li ser
Awa weyn huner di strann me yn gelr de
hinek rawestin hewlbidin ronahy bidin hin aliyn w  
 
 
 Mustefa Red  

 

 


Spas :
Di destpk de em dixwazin spas rzgirtinn xwe ji wan bav kaln me yn leheng re, ji wan dayk daprn me yn eleng re, pk bikin, ku tev rewa wan a dijwar, ev ziman rn ji me re htin ev folklora dewlemend giranbiha ji me re afirandin parastin.

Destpka mijar : Folklor mijareke gelek fireh hevreng e. Strann gelr, muzk, govend dlan, ciln gelr, gotinn piyan hwd. ji hmann folklor tne hejmartin. Her beek ji van j careke din tte bekirin parvekirin. Wek nimne, mirov dikrare strann gelr, di gava pn de, bi strann giran strann sivik bebike, di gava diwem de, strann giran bi ben destan, lawik(heyranok), strann eran, strann netewey yn giran, strann ol strann dijn parvebike her wisa j strann sivik bi ben din. L ji ber ku bekirin parvekirina hmann folklor ne mijara v gtara me ye, em naxwazin bi fireh tkevin v babet. Em dixwazin ji strann gelr ten strann giran hilbijrin. L ev j mijareke gelek tkil hevreng e. Ji lewre, em bi ten di war hunera wjey de li wan temaebikin bidin bin avdr lkoln.

Ev xaleyn ku em dixwazin li ser rawestin, me di arewa Zanngeha Med de, di televziyona MED-TV pa MEDYA-TV de wek wane ji temaevanan re pk kiribn.

 

1. Wne ngarn huner di strann me yn gelr de.

Hunera wnek babeteke gelek giring navdar e ji babetn huner y mirovayetiy. Wnek ne kmtir muzk, helbest, peykersaz stranan e. Civata me Kurdan, di war wnekiy de, ber gelek navdar b. L pit hatina ola misilmantiy ev away huner hinek pave vekiiya, ji ber ku ev ol li wnekiy bi ba mezenake. Tte gotin, ku gava tu wney jndarek avabik, hng divt tu giyan j bde berd. Ev j ne gengaz e; ev biten kar fermana Xwed ye. Di heyama ber misilmantiy de, wnek li ba me gelek pket b. Wek nimne: Di Eywana Ksra Norwan de ngareke gelek bi nirx heb. Mijara ngar li ser standina Norwan ya bajar Entek (Hetay) b. Me ev ngar nedtiye, l helbestvan Ereb El-Buhtur, bi helbesta xwe ya sn ya bi nav deng, ev ngar bi awayek helbest ji me re parastiye. Li gor helbesta El-Buhtur ngar gelek bi nirx hja bye.

L ji ber ku wnek j - wek hunern din - ji hestn mirovan tte afirandin, rew awa dibe bila bibe, ew bi awayek, yan bi away din tte peydakirin afirandin. iqas ev huner li ba me Kurdan pve be j, niha ew bi awayek yekser (drekt) ne mijara me ye. Mijara me ew e, ku em di strann me yn gelr de li wne ngarn huner bigerin, wan nasbikin di v war de lkoln bikin.

Bi baweriya me, di gelek stranan de, hunermend nenas (ew ku stran afirandiye) gelek caran wneyn pir xweik bedew ji me re pk kirine. Em niha hin nimneyan ji strann gelr bnin li wan hinek hr-hr temae bikin.

Ji strana Mem Alan ... gava ken padah priyan text Zn dixin qonaxa Mem Alan.

Text Zn xistin dayra Mem Alane.
Di dayra Mem de ketin dev penceran kulekane.
Hers xwkan nihrn ne Zn dilive ne j Mem radibe ji xewa evane.
Xwendin navek dudo priyane, pifkirin ser Mem Alan, padah Kurdane.
Mem di cih de iyarb ji xewa girane.
Nihr ku ev ne mna her evane.
Ber di hundir de text yek b, l ro bne dudiyane.
Beziya dev der pencerane.
Dt mna ber bi kiltan girdane.
Dsa vegeriya ser txt nava nivnane.
Xwend Ism Ezem pifkir ser text Zn, sereka elengane.
Mitl di ser ser xwe re kiand bihostek ar tiliyane.
Di nav ciyan de ma gavek dudiyane.
Gelek velqit ser klekane.
awa kir xew nekete avane.
Ser xwe hilda ji bin mitl nava nivnane.
Nihr li wa text han, ku yek di nav de raketiye di ikl jinane.
Dt ku rast e, ne pirsa xewnan xuliyane.
Mem peyab ji ser text padane
ber text Zna Zdane.
Rihet mitl rakir ji ser avane.
Nihr ne cin e, ne pr ye, esil beer nsan e.
avn re belek, bir bijangan xwe berdane ser klekn ryane.
Enya gewr maden zv zrane.
Biskn birewa xwe berdane ser hinarekn ryane.
Bisk qeter berdane ser guliyane.
Xwe pane li text pit qolincane.
Taximek hr jre hnane.
Xwe berdane ser psr sepetn derziyane.
Nizanim iftn memane.
Ser bisk guliyn sor, mna ser mar teyar badane.
Ew ende hik in, weke polane.
Ku li zegyn hespan kevin, w qul kin, tkevin parxann heywane.
Mem dsa vegeriya ser nivn, kete fikir ramanane.
Got: Xwedwo! Saln min arde ne hn n pkirine panzdane.
Hn mn m nr venentine li ser dawa Mem Alane.
Xwedwo! Ev text ji k hat, tu dsa vegern li xwediyane.
Dsa mitl di ser ser xwe re kiand bihostek ar tiliyane.

Di v ax de wneyeke gelek ciwan qeeng heye. Wne ne wneyeke mir ye, l tde liv jiyan heye. Cih qonaxa Mem Alan e. Koka(ode) Mem gelek fireh bilind e. Di kulek pencereyn w de, ken padah priyan, di ikl kewan de, rawestiyane temaedikin. Mem iyardibe dibne, ku rew ne mna ber ye. Textek din di koka w de peyda bye kesek di nav w text de raketiye di ikl jinan e. P ew dibeze dev der penceran, l dibne, ku mna ber kpkir ne tre derbasbn ne gengaz e (ne mumkn e) ji bo tu kesane. Ew bawerdike, ku ev kar cin priyan be ji lewre ew Ism Ezem dixwne pifdike ser text Zne. Ew dikeve nava nivn dixwaze rakeve. L d awa xewa w were? Ew careke din ser xwe radike temaedike. L Ew text hn j heye yek di nav de raketiye ji zayend m ye, di ikl jinan e. Mem ji ser text padan dadikeve die ber text Zn. Gelek hd mitl ji ser avan radike dibne, ku ne cin e, ne pr ye, esil beer nsan e. Bel ew dibne ku keek di nav w text de raketiye, l bel i ke e? Ew gelek qit ciwan e, ew gelek speh bedew e. Ry w, avn w, bir bijangn w, gul biskn w, psr memikn w, bala Mem bala me hem guhdaran dikine ser xwe. d tu r tde namnin. Mem divt w ramse. Em hem guhdar divt w ramsin. L hunermend me y hja (hunermend nenas) Mem me hemiyan pave tvedide nahle ku tukes w ramse. Proziya w divt bte parastin. Hunermend li vir i dike? Ew ser bisk guliyn sor li piya me dike mna ser mar teyar bi v away Mem me hemiyan pave tvedide. Bikaranna mar teyar di v wney de gelek balk e. Bi xwe, gava Rojr Lsko (Roger Lescot) ev stran ji dev Mioy Beraz Serbriy Mihacir komdikir dinivsand, v wney bala w j gelek kiand. W ji wergr re got: Tikaye, careke din ji dengbj bipirse, ew bi rast mar teyar di vir de bi kar tne?

Wergr dsa ji dengbj dipirse Lesko dibne, ku bersiv her wisa ye. Pirsa mar bala R. Lsko dikine, ji ber ku hunermend firensaw Rasin, y bi nav deng, di beek tiyatroy de fina maran bi kar aniye bi taybet di wir de gelek serkeft bye. L em dibnin, ku pirsa mar di babeteke wisa de, ji mtologiya me tt. Li ba me Kurdan baweriyeke wisa heye, ku cihn proz giranbiha bi maran tn parastin. T gotin, ku telasimek w cih heye; ew j bi gelemper mar e. Em dibnin, ku dengbj nenas, ry Zn y proz titriya w bi maran ji me diparze.

L dengbj nenas (hunermend giranbiha) ne bi ten li v cih maran bi kar tne. Ew di Mem Alan de li cihek din j maran p me dike ji ber w j, em dixwazin niha derbas wneyeke din bibin.

Ji strana Mem Alan. .... gava Mem bi rberiya Xoc Xizir digihne ber et Cizra Botan.

Gava ketine keviya ava et simn Boz Rewane.
Mem nihr gotina kalo rast e, ne kelek ne j dar gemiyane.
Bi ten li w al et radibe dmane.
Yek rnitiye li ber keleoyane.
Dinya bihar e, axa paliya cehan kullkn henarane.
Dijle sor bye mna xwna mrane.
Pl davjin ser plane.
Tp davjin ser tpane.
Ldixnin li kuntarn iyane.
Gava avn Mem ketin li bajar Cizra Botane.
Got: Dil min li yan e, s caran li yan e.
He sewda di ser min de nemane.
Ez kuriy bihur biqelibnim li em bajar Cizra Xopane.
Li gumnn plan tpane.
L ez ditirsim ji gola xwniyane.
Tde t fina maran ilpna masiyane.
ro em Cizr li piya min bye siltan e.
Siltanek b dexalet eman e.
Tirsa min e, min bavje gola xwniyane.
Gola xwniyan kr e, tde t fina maran ilpna masiyane.
Bay xerb ji hla jr ve t, li ava em dixne, plan vedigerne ser plane.
Bay xerb j siltan e.
Siltanek b dexalet eman e.
Kuriy Bihur siltan bihuran e.
Mem Alan j siltan Kurdan e.
ro li ber cem Cizr em kom bne ar siltane.
Ez ji siltan b siltan av bixwazim emane.
Ez Kuriy Bihur biqelibnim li em Cizra Xopane.

Ev wneya diwem j, ku me li vir wek nimne girtiye, gelek bi nirx balk e. Mem gihtiye ber et Cizra Botan. Wne li vir penorama ye, ew di hembza sirut de ye. War war Kurdan e, Reng ji bedewiya Kurdistan ye. Dem dema bihar ye, axa paliya cehan kullkn henaran e.  avn Mem li bajar Cizra Botan dikevin; d ew nzk armanca xwe bye. Armanca w evna dil w ye; dtina Zna Zdan e. L bel hin metirs (talke, titn xeternak) li piya Mem hene. Dengbj me y nenas, v wneya huner pk me dike. Away pkkirina wney j bi sweyek huner ye. Ew hin ttan bi awayek yekser (drekt) ji me re pk dike , hin titn din, bi awayek neyekser (ndrekt) an me dide. Li aliy em y din kea Bekoy Ewan (Qums Beko) xwe kiriye kera li benda Mem ye. Ji barana bihar ava em bilind bye. Mem li v herm mirovek biyan ye, ew bihur delav em Cizr nasnake. Hunermend hja, li cih ku av kr e, nav gola xwniyan ldike. Reng av bi reng xwna mran re dide ber hev. Ew gola xwniyan li piya me tij mar mas dike. Ew metirsiya ava kr, bi v away ku me got, ji me re dide xuyakirin. L ji mirov ku ziman ba dizane anda xwe ba nasdike re, hn di destpk de, peyamek digihne w, ku metirs li piya Mem heye. Ew hn li p dibje: Dinya bihar e, axa paliya cehan kullkn henaran e. Her kurdek ku li dayka xwe ba guhdar kiribe, j bihstiye: Kur min! Bila haya te ji te hebe, niha dema kullkn henaran e, di v dem de mar gelek gergn e. Yan hn gava ew dema kullkn henaran dibje, ew aretek dide me, ku li p metirsiyek heye. Mna muzka Rjsor Emerk y nemird Elfrd Hkok, ku ber ew metirsiy an me bide, ew muzka bi tirs ji me re ldide.

L bel, ka em li vir, v pirs bikin: Ma gelo! ima hunermend metirs zehmetiyan li piya Mem peydadike?. ima ew nahle, ku Mem z-z bigihne Cizr w bi hsan nzk armanca w nake?. Di vir de j sedem moraleke gelek giring heye. Di jiyan de, gava mirov b zehmet bigihne armancek, ew armanc ewqas giring giranbiha nay xuyakirin. Nexwe, ew tit gelek hsan b, ku her kesek dikarb bigihniy. L Armanca giranbiha her bi zehmet bi dest dikeve. Ji lewre, hunermend bi van zahmetiyan armanca Mem giranbiha dike. Bi gotineke din, ew, bi v away,  meqam Zn bilind dike.

Tit din, y ku di v wney de bala me dikine, peydakirina ar siltanan e. Hunermend me, li gor dema xwe gelek zana ye. Di dema w de, baweriya zaniyaran wisa ye, ku ar hmann(lmntn, madeyn) bingehn di sirut de hene: Av, ax, ar ba. Hunermend, bi mebest, dudiyan ji van radike dudiyn din datne cih wan. Armanceke w di vir de heye. Ew dixwaze wan bi awayek din bi kar bne. Ew ax radike hesp Mem, Kuriy Buhur datne cih w. Ew agir radike Mem Alan, siltan Kurdan, siltan agirperestan, siltan gel ar, datne cih w. Em dibnin, ku hunermend di vir de, ji me re, peyamek veartiye. Ew j ew e, ku Mem siltan Kurdan e, siltan agirperestan e. Ji hla din ve, ku siltan Kurdan xistiye cih yek ji hmann(madeyn) bingehn yn sirut, ew dixwaze bje, ku Kurd ji qurm droka chan ne, ew ji bingehn aristaniya mirovayetiy ne. Hunermend, di nav gotinan re, bi aret smbolan bi me re dipeyive. Ew dizane, ku em ar hmann bingehn nasdikin, ew dudiyan diguhre dudiyn din dihle. Av ba dimnin, lawir mirov dikevin cih ax agir. Ew ji lawiran ten hespan, wek smbol bi nav dike; ji mirovan j Kurdan wek smbol an me dide. Ji lewre, Mem Alan wek siltan Kurdan, ku li Kuriy Bihur (siltan hespan) siwar bye, arkar eman ji siltan b siltan av dixwaze.

Em dibnin, ku ev ngarn me ji Mem Alan girtine, ne ngarine mir b giyan in. Bi vajay w, em bi mecaz bjin, ew gelek zind ne, naveroka wan gelek watedar manedar e. Daku em bi nimneyn xwe di arewa yek destan de nemnin, em wne yan j ngareke din ji strana gelr TLY bnin p xwendevann xwe.

axek ji strana gelr TL.... Tliya min rengn e, bihara rengn e .......

Tliya min rengn e, bihara rengn e.
Li ser rya me zozan e, di binaniya me re, Bingol e, Serhed e, erefdn e.
Birek maln Tliya min barkirine, li zozann me yn jorn danne.
Hesp bin min rewan e, opa mal wedigerne.
Mine pda, pda, xwe digihand zozann me yn jorne.
Min dinihr s konn vegirtne.
Min ajot piya kon pne.
Min bala xwe day, di bin de s zer ne.
avn wane belek in, bijangn wan dirj in, birihn wane legleg ne.
Dev lvn wan tenik in, gulper ne.
Hinarekn ryn wan mna gul gupikn bihar hna n dipeqne.
Bi kum kolos temez ne.
Min bal zeyna xwe diday.
Taxim sng beriy wan karxezalan.
Ser memikn wane sor e, qoratn mimikn wan sip ne.
Mna svn Xelat, henarn Drk xalxal ne.
Mna ser mma vxist agir ne.
Li ser masn zrn zvne.
Zincra dor sade ji zr read ne.
Xwedwo! Ez evndar sewdaliy bejin bala ya ort me.
Zordar, kea zordaran, nav w Tl ye.
Herduyn din jre bne kole xizmecne.
A yek, jre qehw dikelne.
A din, destmal bi dest xwe kiriye.
Hd, hd jre dike bawene.
Mna qaz quling beriya jrn e.
Ji sal carek ser hiltne.
Xwe li zazann me yn Bingol, Serhed erefdn dixne.
Ten roj evek l dimne.
Bext miraz gelek xortan li ba Reb Alem qet tunne.
Ez nizanim ima rewa chan wisa ye.
Tim dayma jinn qismeta mrn kt ne.

Evndar me li hesp rewan siwar dibe bi iyan dikeve. Bingol, Serhed erefdn li jr dimnin. Dem, dema bihar ye, bihara rengn e, bihara Kurdistan ye. War herma zozann erefdn ye. Zozann erefdn di Kurdistan de gelek bi nav deng in. Ew bi bedewiya xwe sihr ne. Evndar me digihne zozann bilind, cih ku hin malan ji la bav Tliy konn xwe li wir vegirtine. Hunermend perd bi ten ji ser kon pn radike. Konn din sergirt dimnin. K di bin wan de heye ne giring e. Y giring kon pin e. Bin kon pn naveroka ngara me ye. Di bin kon pn de s ken porzer bedew hene. Ya nav (ya ort) Tl ye, ya mil rast ya mil ep cariyn w ne. Ya mil rast ji Tliy re qehw dikelne ya mila ep bi destmaleke mezin ji Tliy re bawen dike. Tev ku li zozanan bawen ne pwst e j, l hunermend dixwaze bje, ku ew herdu ken din di xizmeta Tliy de ne bi v away dixwaze meqam Tliy bilind bike. Hunermend bedewiya keikan bi awayek ji me re pk dike, ku mirov bawerdike, ev ngar bi dest wnekek ewropay hatiye afirandin. Na xr! Hunermend bi tu away ne ewropay ye. Ew Kurd e li ser kevneopiya(tradtsiyona) bav kalan die. Li gor v kevneopiy, dengbj azad e, ku bedewiya kean yan j jinan, ji ser heya nav, b erm fihd, bi gotinan an me bide. Dengbj, di vir de, ji bedewiya paqij (sttk) heya bi bedewiya pert (rotk) die.

Evndar me, di xem xeyaln xwe de, Tliy wek awa dil w dixwaze dibne. Hunermend me, di v ngar de j, mna ngara duwem ji Mem Alan, peyamek pde ji me re dine, ku mixabin d evndar me negihne armanca xwe. Wek me li jor j got, ku bawen li zozanan ne pwst e, l ew bi mebest v hman (v faktor) dixe ngar. Ew destmala ku bawen dike ji ber avn me dibe quling tne meydan. Quling peyama w ye. Di tgihtina me de, hatina quling hv ye; l bel ew hviya ku pknay ye. Ji lewre j, em Kurd gil gazinn xwe, xemgniya xwe ji qulingan re dibjin. Hunermend v yek ba dizane ji ber wilo destmal radike quling dadixe meydan. Daku em peyama w ba tbigihnin quling, wek hviyeke postv fmnekin, ew dibje, ku quling di sal de ten carek tt, xwe li zozann Serhed, Bingol erefdn dixne ten roj evek l dimne. Yan ew hv bi ten hviyek e. Mna lkana bay xerb ye. Ew tt die. Pit ku hunermend peyama veart dine, d bi awayek yekser(drekt) rew ji me re akere dike, ku dest evndar me Tliy nagihn hev. Heyfa Tliy bedewiya w, ku ew bye par qismeta mirovek kt.

......... Ev mijara me d berdewam be .......

 

 

 

   

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org