Mustefa Red

 

ar roj li Komara Makedoniya - welat skender mezin

 

Em, wek Navenda PENa Kurd, ber salek di Komta Maf Ziman Werger ya PENa Navnetewey de bbn endam. Ev komte, li tenta Komteya Nivskarn ji bo Atiy, Komteya Nivskarn di Zndanan de, Komteya Jinan Komteya Nivskarn li Penahberiy yek komteyn here girng e. Seroketiya v komtey demeke dirj di dest PENa Katalanan de b, l di kongereya PENa Nevnetewey ya 68an de, ku li bajar Ohrid (Oxrd), Komara Makedoniya, hate lidarxistin, seroket kete dest PENa Makedoniyay. Di v komtey de 35 navend wek endam hene.

Di sala derbasby de hevdtineke v komtey li bajar Pula y Kroatsiya heb min di v hevdtin de niwnertiya Navenda PENa me kirib. sal j civna ferm ya v komtey ji 19.9. 22.9.2003an li bajar Ohrid dihate lidarxistin. Civna v komtey v car ji bo Navenda PENa Kurd ji ber van sedemn jrn gelek girng b:

1)   Ji ber ku em di v komtey de n bne endam, divt em amade bibin xwe bi navendn din bidin naskirin.

2)   Di dawiya meha 11an (meha mijdar) ya sal de kongireya 69an ya PENa Navnetewey li Meksko t lidarxistin, ku Navenda PENa Kurd j bi du niwnern xwe l amade dibe. L bel, ber w divt gelek amadekar bn kirin. Me, wek Navenda PENa Kurd, hin armanc ji xwe re danne dixwazin van armancan di kongireya Meksko de bnin cih. Me ji bona van armancn xwe s rsolusiyon amadekirine dixwazin wan biserbixin. Rsolusiyonn me ev in :

a)     Resolusiyon ji bo serbestberdana qehremana Kurd Leyla Zana ji zndann Tirkiy.

b)     Rsolusiyon ji bo serbestberdana endam me Merwan Osman ji zndann Sriyay.

Ji bona van herdu girtiyn zndanan ev b btir e meh, ku Navenda PENa Kurd di liv tevger de ye. Gelek navendn chan j d destek pitgir dane v daxwaza me.

L em dixwazin di kongireya Meksikoy de daxwazeke gelemper j ji bo tevaya netewa Kurd biserbixin.

c)   Em dixwazin, ku PENa Navnetewey ji dewletn Rojhilata Navn, yn ku Kurdistan di nav wan de hatiye parvekirin bixwaze, r li ber ziman, wje, maf perwedeya bi ziman kurd vekin dest ji siyaseta zordest nkarkirin berdin.

4)   Wek gavek, ji bona vekirina r karn hevbe, sekretariyata PENa Navnetewey pniyar kirib, ku Navenda PENa Kurd PENa Tirk xebatek bi hev re bikin. Pniyar ew b, ku ev herdu navend civna Komta Maf Ziman Werger di sala 2005an de li Amed amade bikin. Navenda PENa Kurd ev pniyar pejirandib, ketib nava amadekariyan arederiya Amed li ser v yek agahdar kirib. L bel diviyab li Makedoniyay ev piniyar bte gufgokirin. Ji bona v mijar j amadebna me li Ohrid gelek girng b.

Ji lew re, Navenda PENa Kurd dixwest du endamn xwe bine Makedoniyay, da ku bikaribin van kar xebatan pkbnin. Me ev mijar gelek hilan dan. Di dawiy de me ber end mehan biryar da, ku sekreter Navend birz Dr. Zorab Aloian bie Konferansa Ohrid. Mixabin hin asteng ji kek Zorab derketin nema karb bie. Em di nava endaman de j li andiyek geriyan, l me tikes peyda nekir. Dawiya daw, hevaln Komteya Navend biryar girtin, ku ez (Mustefa Red) bi ten ber xwe bidim konferansa Mekdoniyay.

Min amadekariyn xwe kirin, bi rya email telefonan PENa Makedoniyay agahdar kir, ku ez li ser nav Navenda PENa Kurd di konferans de amade bibim di vara wjey de j hin  helbestan bixwnim. d roj saeta yn hatina min hate espandin min hem belge dokumentn pwst amadekirin; min destra s rojn vala ji cih kar xwe y li Zanistgeha Saarland j xwest.

Roja niy, 19.9.2003an ez li saet 7 sibeh ji mal derm p min ber xwe da balafirgeha bajar Frankfurt. yn hatina min bi balafireke irketa Perwaz ya Awstiryay re b. Ez li dora saet 9 sib gihtim Frankfurt hn pir wext bi min re heb. L ez bi du enteyan kve biim? Min entey xwe y mezin derbaskir boardcarda xwe bir. Ez di kontrolan re derbas bm min got ez herin ji xwe re li cih rawestan rnim.

Li gor plan, balafir ji Frankfurt li saet 11 15 xulekan derdikeve li saet 15 20 xulekan digihne Skopiya, paytext Makedoniyay.

 

Gelo ev welat ku ez diim i welat e?

Ev welat j mna Kurdistan di navbera end dewletan de hatiye bekirin xwediy drokeke gelek kevnar e. L bel, be her mezin y v welat yek ji e komarn federal yn Yugoslaviya b. Ev j b sedem, pit ku Yugoslaviya ji hev de ket, ev komar bibe welatek serbixwe. Herdu ben din (be li aliy Ynanistan be li aliy Bulgariya), ku ne xwed statuseke wisa bn, tevli v Komara Makedoniya nebn; hn j ev rew wisa ye. Dewleta Ynanistan ji ber de siyaseteke dijminane tund li hember gel Makedon ajotiye hn j dajo. Hn di ern destpka sedsala bstan de Ynaniyan piraniya Makedoniyn be di bin dest wan de areder sirgun kiribn. Li rojhilat navenda v be gel Makedon nehitibn. ro ten li aliy rojava dora sed hezar Makedon hene. Dewleta Ynan nav Makedoniya j napejirne bi ya wan be, divt ev welat navek din li xwe bike. roka v mijar gelek kevnar e; ev vedigere ser skender Mezin y Makedon. Yan nav Makedoniya btir ji skender de maye.

Bi van xeyalan ez li balafirgeha Skopiyay peya bm. Gava ez derketim dervey avahiy, hin kes ji komteya organzekirina Konferans li benda min bn. Li derve heyam hn germ b; hn havna bi tn b. Ji min re gotin, em li benda bedarek din in. Ka entey xwe txe erebey em biin qehwexan ba yn din; hn li wir rawestin, heya ku mvan dawiy j were.

Li qehwexan, min serok PENa Portugal, birz Casimiro de Brito du jinn din dtin. Min Casimiro me ber salek hevd li bajar Pula naskirib. Em n dev ryn hev min silav da herdu jinn din. Nav ya pn Patrizia Vascotto ye, ew niwnera PENa tal ye nav ya din Bente Christensen e, ew niwnera PENa Nerwec ye. Pit hevnaskirin, em ketin nav derya mijaran. Pit saetek balafira daw j hat birz Rosend Arques, niwner PENa Katalanan j hate ba me. Komta organizasiyon got, em niha dikarin birkevin. Em li mnbsek siwar bn me ber xwe da rya bajar Ohrid (Oxrd). Rya me di nav Skopiyay re derbas dib. Di pey re, her 20-30 km erebe li ber eperan radiwestiya, ofr nirx darbasbna autoban dida em din. Casimiro, Patrizia Rosend bi hev re, geh bi Span, geh bi nglz diaxivn ez Bente j, em her car li ser mijarek diketin dskisiyoneke germ.

Tit ku bala me kiand ew b, ku li wan gundn herdu rexn r mizgeft hebn di tenta her yek de minareyek wek qeytanan bilind b. Wisa dihate xuyakirin, ku ev herma em tre derbas dibin, herma misilmanan e wan gelek pere xistine avakirina mizgeftan; hem Mizgeft hn n bn.

Em ketin hermeke iyay rya me di gel newlan re derbas dib. Pit ku roj ava d dem b var, me nv r derbas kirib. ofr minbs ji me pirs, ku heke pwst be, em careke rawestin bihinvedanek bikin. Me pniyara w pejirand wisa em li rex r, li nziya du qehwexaneyan rawestiyan. Em n qehwexana pn, bi armanca ku em titek vexwin y ku pwstiya xwe hebe bie tewalt j. L ji me re gotin, ku li qehwexan tewalt nne. Me ber xwe da qehwexaneya din, l me dt, ku li wir j tewalt nne. Em gelek keniyan, ku awa tewalt nne. Rab min bi ziman wan pirs kir got, awa tewalt nne mirov kde bie. Gotin: Derve fireh e, mirov dikare bi nav dar beran de bie. Ti are tineb, em rnitin her yek ji me titek vexwar. Birz Casimiro derve hat; got : Ji bo mran ne zehmet e, min kar xwe qedand. Di pey re her kesek ji me bi awayek kar xwe qedand careke din em li mnbs siwar bn. d dinya bb tar. Rya ku em li ser dicn j gelek bi firk b; ofr gelek caran li firn dida. Ev yek li xweiya mvanan nedihat, l areyeke din j tineb. Jinika li tenta min, ji bo w, ev cara p b, ku dihat van welatan got: Ez hvdar im, li hotla ku em diin tewalt hebe.

Em bi r de gelek dereng mabn. Li gor program, diviyab em li saet 20an li hotl di koktla ji me re amadekirine de bedar bibin. Wezr and y v welat j bedar dib her tit ji mvanan re hatib amadekirin. L bel, em li saet 20 20 xulekan gihtin hotl. Me zka odeyn xwe standin, hinek xwe veut, ciln xwe guhertin em daketin n cih pwaziy. Wan dest bi xwerin kirib, l hn her tit ji bo me j mab. Pit demek du niwnern PENa Holend j gihtin me. L bel, xanima Kata Kuvlakova, Seroka Komta Maf Ziman Werger ne amade b; ji mala w kesek nexwe ketib ji lew re j nikarb bedar bibe. Dem dema hevnasn b, dema xwarina tamttikan vexwarina mey erab b. Hawr atmosfr gelek xwe b, cih rnitin li derve j heb, Gola Oxrd li jriya hotl xuya dikir, heyam gelek xwe b, ne sar b ne j germ b. Em man heyan pit nv ev

Roja din diviyab li gor program li saet 9:30an konferans destpbike. Pit xwerina tatiy, em n hola civn. Min dt, ku va ye niwnera PENa Tirk j amade ye, nav w Aysu Erden e. Em bi hev re li ser mijara konfernsa ku di sala 2005an de li Amed pk were j axivn. Min dt, ku PENa Tirk baweriya xwe guhertiye. Xanima A. Arden got, silavn serek PENa Tirk birz Ustun Akmen yn cihgir serek birz Sabri Kukonmaz ji we re hene; ew pniyareke din dikin, dibjin, li cih v konferansa li Amed, ka em civneke rxistinn nivskaran yn Rojhilata Navn wek Felestn Farisan di nav xwe de pkbnin. Min bala xwe day, ew dixwazin by PENa Navnetewey civnek amade bikin me di nav xwe, Ereb Farisan de wenda bikin; dsa hal hal ber (esk tas, esk hemam).

Konferans bi be siyas dest pkir. Makedoniyan gelek nivskarn xwe anbn, hema bje hem nivskarn wan yn bi nav deng li wir bn. Mijar li ser rewa Ewropay pit hilwena Dwar Berln b. Di jiyan de hergav rew wisa ye, i nexweiya k hebe, ji w re li dermanek digere, i ji k km be, hewl dide, ku w kmasiy temam bike. Pit ku Makedoniya bye dewlet, ji wan re d tkiliyn bi Yektiya Ewropay re n hatina azad pwst e. Ji lew re j, piraniya axaftvann wan li ser problemn vzaya welatn Peymana Schengen n hatina azad diaxivn. Her kesek tev dsksiyon b. Min j xwe tev kir got: b guman gil gazinn we di cih de ne, ro reweke taybet li Ewropa peyda bye, piraniya welatn ewropay d dibin endam YE, l li hla din, hin welat hene tev ku ji war erdnigariy ve li Ewropay ne ew di war siyas abor de, wek ku ne ji Ewropay bin tne hejmartin ji lew re j ev astengiyn ku hn dibjin hn hene. L bala xwe bidin rewa me. Em wek Navenda PENa Kurd, ku navenda me li Almaniyay ye, ji bo yn li wir ti astengiya vzay nne. L bel li welt r li ber ziman anda me girtiye, gel me ji perwerdeya bi ziman xwe b par e. Endamn me yn li welt di reweke gelek dijwar de ne. Ne ku ten astengiya vzay ji bo wan heye, li hin cihan ew newrin, ku bi akerey bjin, em endamn PENa Navnetewey ne. Ez ber du sala bm Sriyay hin nivskaran ji min re got, heke dewleta Sr p bihese, em endam PENa Navnetewey ne, ew dest lingn me bibirin. Binrin iqas rewa her welatek ji y din cuda ye.

Niwnera PENa Tirk j axiv hin gil gazin li Navenda PENa Tirk, ku ew rexneyan napejirnin, gava w ew rexne kirine, bi avtin gef li w dane. Di pey re got, ez bi xwe lingust im, ez dizanim li Amerka Latn gelek ziman hene, ku di bin metirsiya wendabn de ne. PENa Navnetewey divt hewl bide, ku ev ziman wenda nebin.

Ew li tenta min rnitib. Gava gotina xwe xelas kir, min jre li ser kaxez nivsand:

You give an example of Languages in South-Amerika, that is right. But the kurdish Language is the best example.

Ji min re bersiv li ser kaxez nivsand: "I am a Linguist. Linguists make no differences among languages. All languages have the same RIGHTS.

Bel, siyaseta wan wisa ye; dikarin li ser kutina ivkek li bar Amerka hstiran bibarnin, l heke te got, ewqas Kurd bi dest we tne kutin kence kirin, ev awa ye? Hng ew bjin, giyan her giyan e, ivk dibe, mirov dibe, wek hev e; giriy min li ser ivk te.

Be siyas w roj temam b. Pit nvro hn j heyam germ b; trjn roj xwe ji aliy rojavay ve berdidan ser Gola Oxrd, ava w ya zelal derbas dikirin wisa mirov bin gol heyan bi cihn kr didt. Em li Otobs siwar bn me ber xwe da navenda bajr. Di siwarbna otobs de niwnera PENa Tirk li gel min diaxiv. Nivskarek makedon, ku jiy (temen) w li dora 70 b, bi min re got: awa Kurd Tirk wisa bi hev re diaxivin? Ma ev dibe?. Ez keniyam, l bel niwnera PENa Tirk fhm nekir. Gava em rnitin, bi awayek matmay ji min pirs, ka w nivskar i got? Min jre gotina nivskar makedon bi nglz got. Ew li xwe mat ma, ku ima wisa gotiye. Min got, ku ew rewa me ji dest We ba nasdikin, wan j ber weke me, ji dest Tirkan pir dtiye.

Min ev rastiya han ber dizan. Li seranser welatn Balkan, ji bil wan derdorn ku bne misilman, potensiyaleke gelek xurt li dij Tirkan heye. Wan bi dirjahiya sedsalan zordariyn gelek mezin ji dest Tirkan dtine; jinn wan ji xwe re dikirin cariye, ji zarokn wan leker Yanar duristdikirin p er wan dikirin. Di wje ltratra Balkan de li ser berxwedana li dij dagrkern Tirk berhemn gelek balk giranbiha hene.

Em li navenda bajr peyabn me xwe bi peyat gihande piya kenitek, ku di ser gol re b. Ev der cih be wjey b, cih xwendina berheman b. Li ser w sewkiy, komeke din ya mirovan, ku bi serdan ji bo temaekirina kenit hatibn, rawestiyan wan j guhdariya helbestvan nivskaran kir. Di navber de j, hin caran koma mzk li awazn xwe dida. Nivskarn biyan xumal helbest pexann xwe xwendin; Casimiro Patrizia j bedar kirin; min j du helbestn xwe pkkirin, yek bi ziman kurd yek j bi ziman alman b; l bel me ber herdu j wergerandibn ziman nglz ew j ji aliy pkvana bernamey ve hatin xwendin. Ji nav nivskarn Makedon xwendina jinek gelek balk b; ew bi cil bergn xwe yn gelr j balk b du keziyn dirj bi ser text pit de berdabn. Gava xwendina xwe bi daw kir, lorandinek kir bi epikan re vegeriya cih xwe.

Pit ku ev be j qediya, hinek di rya jr re vegeriyan nava bajr. Beek din ji me rya jor stand. Em di plekanan re hilkiiyan me xwest, em di rya jor re vegerin. Li jor keniteke hn mestir, l bel bi stla kevin d li ber qedandin b. Ji me re hate gotin, ku kenita kevin ji aliy Tirkan de hatib kavilkirin niha careke din avadikin. Li jor kenit em rast sitiya Kata Kulavkova, seroka Komteya maf Ziman Werger ya PENa Navnetewey hatin. Min sitiya Kata, me hn li Pula hevdu naskirib. Me silav bi germ da hev em git bi hev re meiyan. Sitiya Kata, Casimiro, Patrizia, Rosend ez, em li qehwexaneyeke bik rnitin, me her yek titek vexwar ji xwe re axivn. Min komteya organzasiyon li ser pniyara resolusiyona me agahdar kirib; wan j Kata agahdarkiribn. Kata ji min re got: Ew i resolusiyon e? Ka kopiyeke din bi te re heye, ku ez l temae bikim. Min kopiyek da dest w xwend. Got ba e, em pitgiriy bikin. Casimiro hevaln din ber amadebna xwe ji bo pitgiriy ji min re gotibn. L d seroka komsiyon j raz bb. Niha min dizan, ku min kar xwe y amadekariy temam kiriye. Sibe divt ten di civn de bi ferm derbas bibe.

Pit w, em bi peyat heya navenda bajr meiyan Kata ji me re li ser gelek titan axiv. Li navenda bajr, em ji hevaln din qetiyan ez bi Kata re vegeriyam Hotl. Min dixwest, ez mijara malpera Diversity areser bikim. Ev malpera ternt ya v komsiyon ye, l di wir de li tenta navn hevaln me Turky hatiye nivsandin. Diviyab ez nav Turky ji tenta nav kek Xiyseddn Zaroj Strk kek Dr. Zorab Aloian rakim v ewtiy sererast bikim.

Her car, min, Casimiro, Patrizia, Rosend Bente, me li ser maseyek xwarin dixwar. L bel ew ev li nava bajr mabn. Ez w var bi niwnern PENa Holend, PENa Bulgar, PENa Sloven du kesn ji PENa Makedon re li ser maseyek rnitim. Min bi wan re j dostaniyeke ba dan. Helbesta min a bi alman li xweiya yn Holend hatib dixwstin ku ez kopiyek bidim wan. Me tevan navnann xwe bi hev guhertin niwnern PENa Holend amadebna xwe dane xuyakirin, ku ew arkariya me ji bo pkanna civna me ya salane li bajar Amsterdam y Holenda bikin. Bi niwnera PENa Bulgar re j em bi fereh li ser rewa welat wan welat me axivn.

Roja din roja biryargirtin pirsn hundirn yn Komteya Maf Ziman Werger b. Pit tatiy, em li hola konferans dsa civiyan. Nivskarn Makedon bi hejmareke mezin hatin hundir salon; wan j resolusiyonek ji bo hsankirina pirsgirkn vzay bi welatn Peymana Schengen re amadekirib. Pit gengeiyeke kurt resolusiyona wan hate pejirandin d resolusiyona me kete rojev. Kopiya resolusiyon li ser bedaran hate belavkirin. Gava naveroka w hate gotin, ten niwnera PEN Tirk dest xwe hilda hin tit rexnekirin. Casimiro, serok PENa Portugal, bersiva w da. Sitiya Kata dixwest, ku resolusiyon bi tevaya dengan b pejirandin. Ji lew re, hin guhertinn ziman pkhatin wisa resolusiyon bi tevay hate pejirandin. Pit w, niwnera PENa Tirk xatir xwest got, divt ew vegere Tirkiyay.

Xala din ji rojeva konferans mijara projeya Diversity b. V xaley hinek dem stand. L dsa j heya dema firavn, me konferans gihande dawiy.

Pa nvro, wek ku di program de heb, em li ketiyek siwar bn ber me li St.Naum b. Li qunc her daw, li ser snor Albaniyay, keniteke kevin li wir heye, ku dibjin destpka nivsandina Krl ji wir t. Gava em gihtin wir, min dt, ku bi rast j cihek gelek xwe e. Ji nav dar beran emek bik xwe bi xurt berdida nava gol, xuxua av gelek bilind dihat. Ber me li kenita drok b. Bi r de ez nivskara Makedon, xwediya keziyn dirj bi hev re diaxivn. W ji min re got: Xwendina te bi kurd gelek xwe b; divt tu hergav ten bi ziman xwe bixwn. Kata j gihte me hevaltiya me kir. Ji min re got: Ev nivskara me gelek hja ye, ez her dixwazin, ku ew titn min bixwne. Min got, bel, min duh dt, ku ew awa xweik pk dike. W j li piya Kata gelek pesna xwendina min da. Em bi hev re hilkiiyan kenita drok, ku li ser bilindahiyek hatiye avakirin, dora w bi sre ye mirov tn di dergahek mezin re derbas hew dibe. Ji wir ve tevaya Gola Oxrd ew derdor ba xuyadikin. Tit din, ku bala me kiand hebna tawsan b. Li hewa kenit hin taws hebn, ku ji mirovan baznedidan. Em derbas hundir kenit bn keeyek ji me re li ser droka w xeber da. Dwarn hundir tev bi wneyn ol konan tij bn. Di koka dawiy de konek gelek bala min kiand: Padahek bls girtib hal w di dest w de ne ti hal b. Me li derve hin wne kiandin em dsa ji w bilindahiy daketin xwar. Ber tevan li qehwexan b; li bin dar beran kurs maseyan xuyadikir. L di w navber de, min xwe gihand pira ser av carek li boiya em, li p slav temae kir. Ava v em gelek zelal b sirt li v herm hn gelek paqij b.

Pit vexwerina qehw, end nivskarn Makedon ber bi min ve hatin ez nivkarek Sirb y ji Belgrad bi hev dane naskirin; jre gotin ev mvan Kurd demek li Belgrad jiyaye. Em li ser pey hev herwisa li ser bajar Belgrad axivn. Her her em gihtibn ber ketiy d dema veger b. Rya veger dora saet nvek dikiand. Bi var re careke din em li binaniya hotl ji ketiy peyabn.

Ber ku em biin xwarina var, di bernamey de pkkirina hin berheman heb. Em li holek civiyan dest bi danasna pirtkan hate kirin; di nav wan de pirtkeke nivskar ji Belgrad j heb.

Ev ev, ya dawiy b xwarina var li gel mzk semay hatib plankirin. Her kes ber bi kokn xwe ve , da ku xwe ji bo ahiya var amade bike. Pit saetek me tevan hevdu li axaneya hotl dt. eva me gelek xwe derbas b; di d xwarin vexwarin re, me hincaran dlan digerand hincaran j semaya njen dikir wisa em man heyan pit nv ev.

Roja din pit tat, li dora saet 10an em li otobs siwar bn me ber xwe dsa da Skopiyay. Ez Bente, em dsa li tenta hev rnitibn. Em bi r de li ser gelek mijaran axivn; w hin pirtkn Mehmed Uzun j nasdikirin xwendibn. Ez w Rosend diviyabn bi hev re heya Viyenay herin. Li Skopiyay hem hevaln din ber me birketin. Em hers, heya Viyenay bi hev re hatin me li wir xatir ji hev xwest.

Ez bi balafireke din hatim Frankfurt bi tirne pit nv ev gihtim mal.