ax we bi xr Mamoste,

Min ber j ser we bi pirsn xwe andib.

Ber em li zanngeh bn em wek komikn pik li ser zimn dixebitn. Aniha min zanngeh qedandiye ez li Dibistana Kurd ya Batman hewl didim, dersn Kurd didim. Loma zelalkirin serderkirina mijarn rziman ji me re ferztir bye. Ez gelek caran di nav guftgoyan de bahsa we ji xwendekaran re re dikim. Ez dsa pirsn hrbijar bikim. Ez hv dikim ji bersivan re dema we hebe.

1- Li ber, li ser, li rex, li dor, li p, li pa : Em ba zanin, ku li ya li vir daek e. Areya me ew e, ku ew peyvn ku bi berdewamiya liy hatin i ne?. Gelo ew j bi liy ve erka daek hilgirtine ser xwe, an hoker in? Ev j ji me re bye guman, ku daek navdr cnavkn li pa xwe ditewnin, gelo ev  (li ber mas, li ser xn, li rex dibistan, li dor zeviy, li p mal)

hoker in loma nayn tewandin, an ew j daek in?

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

Mamostey birz Brahm Ronzr,

Ev dema we xwe be hem demn we her xr ah bin.

Gelek spas, ku hn van pirsn xwe yn rziman ji min re dinin; ev ji bo min cih ehnaz serfiraziy ye. andina ser bi van pirsan xebateke proz e. Ji lew re j, dixwazim her di destpk de spasiyn xwe ji bo we tevan pk bikim, ku hn v xebata proz li ser axa welat pve dibin. Niha j ez bme ser bersiva pirsn we.

Bi dtina min, di pirsa we ya yekem de wek awa we j guman kiriye bjeyn ber, ser, rex, dor, p, pa.... hwd. hoker in. Ji lew re j, bi away ku we ev bje li jor ji daek cuda nivsandine, rast durist e. Hin hevaln me hene, bawer dikin, ku nivsandina van daek hokeran bi hev ve batir e. L bi dtina min, ev yek ti qezenc ji me re nne. Bi vajay w, ev yek d tevlihev seriy ji me re bne. Heke em destpbikin, daeka li hokera ser bi away liser binivsnin, hng divt em di ser re j bi away diserre binivsnin. Heke me ev gav avt, hng d hin hevaln din werin bjin: Ma hn nizanin, ku tpa dubare di ziman me de nabe, divt disere b nivsandin. Komentar: De fermo d dest lingn xwe ji hevdu nasbike. Ji lew re bi dtina min ev hevaln ku van pniyaran dikin, heya bi dawiy bi v mijar nefikirne.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

2- Pirsek li ser veqetandek heye: Em veqetandek, yan qertafn ku du navdran, navdrek cnavkek, an navdrek rengdrek bi hev ve dike, ji aliy maney ve bi hin taybetiyn xwe navdran ji hev vediqetne, karin bi nav bikin (ev rast e?). Li gor v are di veqetandekn binavkir( , a, n) de nne. L veqetandekn nebinavkir (ev binavkirin li gor pirttka Sam Tan in.) ek, in (hevalek hat, hevalin hatin) du navdran bi hev ve nakin, loma gumana me ji wan bye. Dsa form van veqetandekn nebinavkir n tewand: ek, ek, inan (hevalek and, hevalek and, hevalinan and). Gelo ev wek veqetandek tn hesibandin. Ev mijar di ser me de ne zelal e.

Li vir jihevderxistina veqetandek tewang j zor dibe, pniyareke we heye?  

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

Bi dtina min, mijara veqetandek hinek firehtir e, ne wisa sade sivik e, wek ku we li jor gotiye.

a)      Taybetmendiya veqetandekn binavkir a, , n ji ya qertafn nebinavkirin ek, in cuda ye. Ka em v mijar careke din bnin bra xwe hin mnakan bidin:

-         Gava em dibjin: Pirtka Sam. Gelo ev i maney dide?. Rast e, ku em v pirtk ji pirtkn kesn din cuda dikin; ango vediqetnin. L bel ji bil w hn du taybetmendiyn din hene. Ew j ew in, ku

1 mebesta me yek pirtk e,

2 navdr pirtk ji zayend m ye.

Yan veqetandekn binavkir di yekejimariy de hem navdr vediqetnin, hem j mjer zayend navdr didin xuyakirin.

Veqetandeka n j ji me re navdr vediqetne, l ten mjer navdr dide xuyakirin; zayend nay naskirin. Gava em dibjin: Hevaln Sam, hng nay xuyakirin, gelo ew heval xort in, yan ke in (jin in, yan mr in); dibe ku hinek ji wan mr hinek ji wan jin bin j.

L bel, di wan herdu hevokan de her gav navdr binavkir ye.

b)      Taybetmendiya qertafn nebinavkirin ek, in ew e, ku ten navdr nebinavkir dikin li gor mjer navdr em yan ek bi navdr ve dikin (heke yekejimar be), yan j in pve dikin (heke gelejimar be). L bel bi van herdu qertafan, navdr ji hin navdrn din wek ku veqetandekn din w rol dilzin nayn veqetandin. Rola van herdu qertafan ten ew e, ku navdran nebinavkir dikin wisa ji yn binavkir cuda dikin. Yan ev cudakirin bi taybetmendiya xwe cudakirina komek yan ketegoriyek ji yeke din e. Ji lew re, di rastiy de divt ev herdu qertaf, ne wek veqetandek bn binavkirin, l bel wek qertafn nebinavkirin di giramr de bne dtin. Ango bi dtina min batir e, ku em li van herdu qertafan, ne wek veqetandek, l bel ten wek qertafn nebinavkirin temae bikin.

Hng em bjin:

-         Heval hat (heval di v hevok de binavkir ye, yekejimar e, zayend ne diyar e, nehatiye veqetandin).

-         Heval hatin (heval di v hevok de binavkir ye, gelejimar e, her her di gelejimariy de zayend ne diyar e, nehatiye veqetandin).

-         Hevalek hat (heval di v hevok de nebinavkir ye, yekejimar e, zayend ne diyar e, nehatiye veqetandin).

-         Hevalin hatin (heval di v hevok de nebinavkir ye, gelejimar e, her her di gelejimariy de zayend ne diyar e, nehatiye veqetandin).

 

Navdr (b veqetandek tewang)

Binavkir

Nebinavkir

Yekejimar

-

-ek

gelejimar

-

-in

 

L bel

-         Heval Brvan hat (heval di v hevok de binavkir ye, yekejimar e, ji zayend nr e, hatiye veqetandin).

-       Hevala Brvan hat (heval di v hevok de binavkir ye, yekejimar e, ji zayend m ye, hatiye veqetandin).

-       Hevaln Brvan hatin (heval di v hevok de binavkir ye, gelejimar e, her her di gelejimariy de zayend ne diyar e, hatiye veqetandin).

-       Hevalek Brvan hat (heval di v hevok de nebinavkir ye, yekejimar e, ji zayend nr e, bi veqetandeka hatiye veqetandin).

-       Hevaleke Brvan hat (heval di v hevok de nebinavkir ye, yekejimar e, ji zayend m ye, bi veqetandeka e hatiye veqetandin).

-       Hevaline Brvan hatin (heval di v hevok de nebinavkir ye, gelejimar e, her her di gelejimariy de zayend ne diyar e, bi veqetandeka e hatiye veqetandin).

 

Navdr (gava t veqetandin)

Binavkir

Nebinavkir

Yekejimar

nr

-

-

m

-a

-e

gelejimar

-n

-e

Yan li gor v dtina ku em niha dibjin, di hevokn wek Hevalek Brvan hat de, divt ne ek wek veqetandeka nebinavkir b dtin, l bl ten tpa ji v qertaf wek veqetandeka nebinavkir ji bo yekejimariya zayend nr b dtin; ek wek qertafa nebinavkirin be. Wisa j di hevoka Hevaleke Brvan hat de, ten tpa e wek veqetandeka nebinavkir ji bo yekejimariya zayend m b dtin her wisa di hevoka Hevaline Brvan hatin de, ten tpa e wek veqetandeka nebinavkir ji bona gelejimariya herdu zayendan be.

Niha j em bne ser tewang hewl bidin, v mijar j bi hin nimneyan rove bikin. Gava em dibjin:

-         Ez heval dibnim, hng di v hevok de heval bireser e (objekt e) diviyab b tewandin. Bi rast j hin Kurd v hevok bi away Ez hevl dibnim dibjin, hin kurdn din j bi away Ez heval dibnim dibjin. L bel tewandina navdr nr, yekejimar binavkir hin bi hin ji ziman me radibe. Di v hevoka me de, gava em bi v away bjin, navdr heval (hevl, heval) yekejimar, nr, binavkir di bin bandora tewang de ye.

-         Ez heval dibnim, hng di v hevok de heval bireser e, ji lew re j bi hatiye tewandin; ew yekejimar, m binavkir ye.

-         Ez hevalan dibnin, hng di v hevok de hevalan dsa bireser e, ew bi an hatiye tewandin, wisa gelejimar binavkir ye.

-         Ez hevalek dibnim, hng di v kevok de hevalek bireser e, bi tpa hatiye tewandin, wisa ew yekejimar, nr nebinavkir ye.

-         Ez hevalek dibnim, hng di v kevok de hevalek bireser e, bi tpa hatiye tewandin, wisa ew yekejimar, m nebinavkir ye.

-         Ez hevalinan dibnim, hng di v hevok de hevalinan bireser e, ew bi an hatiye tewandin, wisa gelejimar nebinavkir ye.

 

Serinc: Di ziman devk de - li gor herman, pir caran ev hevokn me yn dawn bi awayek kurt tn bilvkirin. Ango li cih;

-         Ez hevalan dibnin dibjin: Ez hevala dibnin.

-         Ez hevalek dibnin dibjin: Ez hevalk dibnin.

-         Ez hevalek dibnin dibjin: Ez hevalk dibnin.

-         Ez hevalinan dibnin dibjin: Ez hevalna dibnin.

 

L bel di ziman nivsk de divt bi forma xwe ya temam bne nivsandin.

Nimneyn ku we li jor li ser tewang dane j wek van hevokn me ne. We gotiye:

 (hevalek and, hevalek and, hevalinan and).

B guman wek ku hn j dizanin ev hers hevokn me bi temam bi v away ne:

-         Hevalek titek and.

-         Hevalek titek and.

-         Hevalinan titek and.

Cudahiya van hevokan ji yn ku me li jor gotibn ten ew e, ku ev di dema bihor de ne, lkereke gerguhz (transtv) (li vir lkera andin) di wan de heye. Ji bona v yek, di van hevokan de RGATV(*) serdar e. Wek t zann, di hevokn rgatv de, li cih bireser, kirar (subjekt) tte tewandin. Ji lew re j, navdr heval, ku di van hevokan de kirar e nebinavkir ye, hatiye tewandin. Hng em dsa bjin, ku di van hevokan de ek, in qertafn nebinavkirin ne , , an j qertafn tewang ne.

Navdr di tewang de

Rewa xwer

Rewa tewand

 

Binavkir

Nebinavkir

Binavkir

Nebinavkir

Yekejimar

nr

- 

-

-  (, -)

-

m

-

-

-

-

gelejimar

-

-

-an

-an

   ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

3- Pirsek li ser ytewang heye: Li gor rpvana ku dibje, Ddu navdr, du cnavkn tewand an j xwer li pey hev nayn. L di mnakn wek v car, v yek,(v yek bi me neke, v car z were) de herdu j tewand ne. Minakn ev yek, ev car j xwer ne. Gelo ji bo Cnavkn ark di rpvann tewang de awarte heye?

Hn ji bo van mnakan i difikirin di derhaq rpvann tewang de bi kurtay hn karin hinek me serwext bikin?

  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

Ka em p van mnakn we yn li jor bi hevokn temam binivsnin binrin, ka ev mijara me awan e:

-         Tu v car z were.

-         Tu v yek bi me neke.

-         Tu v kar bike.

-         Tu van karan bike.

Ber ku em dest bi gengeiy bikin, dixwazim bjim, hn ji ber de br baweriyek li ba min heye, ku ev rewa ark di ziman me de reweke taybet e. Mixabin, ne di pirtkn giramr de ev rewa taybet hatiye nandan ne j zimanzann me ev mijara balk ronah kirine. Wisa t xuyakirin, ku zimanzann me, qeyd rzikan ji ziman me re ten li gor qeyd rzikn zimann biyan datnin. Yan wisa difikirin, ku heke di zimann din de rewa ark ne reweke taybet e, hng divt di ziman me de j ev rewa han ne reweke taybet be. Bi gotineke din, ew hewl nadin, ku di ziman me bixwe de li rzikan bigerin; ew hewl didin, ku li hember rzikn zimann din, di ziman me de j rzikn wan zimanan bibnin.

Bi dtina min, her zimanek taybetmend rzikn xwe yn xweser hene. Diyardeya RGATV j batirn nimne ye, ku di ziman me de hin qeydn taybet hene, yn ku di zimann din de ne wisa ne; yan j peyda nabin.

Niha j ka em d vegerin ser mijara xwe. Gava em dibjin:

-         Xort svek dixwe.

Di v hevoka me de xort kirar e (subjekt e), svek bireser e (objekt e), nebinavkir ye, ji ber ku bireser e ji zayend m ye, ew bi tpa hatiye tewandin. Lkera dixwe j ji xwarin hatiye prdkata v hevok ye. Yan em ji lker dizanin, ku xort i bi ser sv dike?. L bel gava em dibjin:

-         Ev xorta svek dixwe.

Em dibnin, ku di v hevok de kirar ji pronav ark ev navdr xort pk hatiye. Bireser prdkat mna hevoka ber ne. L tit balk ew e, ku navdr xort tpa a standiye. Gelo ev tpa a i ye ji k hatiye?

Bingeha v hevok bi v away ye:

-         Ev xort han svek dixwe.

Wek awa hevoka Hin xort hatin bye Xortin hatin, di v hevok de j ten ji peyva han tpa a maye, pit ku hewcedar ji veqetandin re nemaye, tpa a ye bi peyva xort ve bye.

Li hermn Kurdistan, ku v hevoka jorn bi away Ev xort he svek dixwe t bilvkirin, bi rast j li wan herman, ev hevoka me bi away Ev xorte svek dixwe dibjin.

L divt em bjin, ku bi dem re mixabin ev qeyda han j, ya di rewa xwer de(nomnatv, kasus), ji ziman me die. Yan d pir kes li cih ku bjin Ev xorta svek dixwe dibjin Ev xort svek dixwe.

L bel ev qeyda balk di rewa tewand de hn zind ye. Di rewa tewand de hem pronav hem j navdr tne tewandin. Di hevoka me ya jorn de:

-         Tu v car z were,

em dibnin, ku hem pronav ark bi dirv tewand hatiye, hem j navdr car. (Me ev hevoka ji bo zayend m yekjimar nivsandib). Hevoka

-         Tu v kar bike,

j, me ji bo zayend nr yekejimar anb, hevoka syem,

-         Tu van karan bike,

me ji bo gelejimariya herdu zayendan nivsandib.

Wek encama daw ji v gengeiy, em dibnin, ku rewa ark di ziman me de reweke taybet e:

-      Di rewa xwer de(nomnatv, kasus) tpa a (li hin deveran bi sivikah e t gotin) bi navdr dikeve. L bi dem re ev qeyda d ji ziman me die.

-      Di rewa tewand de ev taybetmendiya han hn zind ye; ew bi w away xwe dide xuyakirin, ku hem pronav hem j navdr tne tewandin.

iqas zimanzann me v rewa taybet bi v away nebnin j, l bel, ez wisa dibnim ev br baweriya min a kesayet ye.

Niha em bne ser pirsa we, ku em derbar rpvann tewang de bi kurtah hin titan bjin.

Me di mijara veqetandek de hinek tewang j rove kirib. Bi gelemper mijara tewang bi v away jrn e:

a)   Qeyda gelemper ew e, ku gava navdr di hevok de bireser be, hng ew tte tewandin.

b)   Qeyda awarte ew e, ku di hevokn rgatv de (yan dema bihor ten bi lkern gerguhz re), li cih bireser, kirar van hevokan tte tewandin, bireser nabe ku were tewandin. Tewandina bireser di van hevoka de ewt e.

c)   Pit daek, heke navdr ney veqetandin, hng hergav t tewandin.

Serinc 1: Tewandina navdr nr, yekejimar binavkir, bi dem re, hin bi hin ji ziman me radibe.

Serinc 2: Gava navdr m, yekejimar binavkir di bin tewang de be, hng divt bte tewandin. Ten di sernivsan de, mirov dikare heke bixwaze b tewang bihle.

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

4- Tpa girdek: Di navn netewe, zinman welatan de tpa ser ne hewce ye mezin b nivsn? Li welt gelek kes tpa ser welatan ten mezin dinivsin. Ev hevoka we ya daw ne ewqas avne zelal e. Ez bawer dikim, ku mebesta we ev e: Li welt gelek caran tpa destpk, ya navn welatan ten bi girdek dinivsin.(Ez hvdar im, ku min mebesta we rast fhm kiribe).

Mirov di destpk de wisa bawer dike, ku pirsa cudakirina serenav hevenavan pirseke sivik asan e. Li gor rawj reta Mr Celadet Bedirxan, divt em tpa destpk ya serenavan  mezin (yan bi girdek) ya hevenavan bik binivsnin. Serenav ew navdr in, ku xweser kesek yan titek taybet in, hevenav j ew navdr in, ku ji bo komeke kesan yan j titan tn bikarann.

L bel, tev v rovekirina li jor j, dsa j ba nay zann, keng divt navdr bi tpa mezin keng bi tpa bik b nivsandin. Ka em wek nimne li ser peyva KURD rawestin. Gelo divt em tpa destpk ya v peyv mezin yan bik binivsnin?. Heke em bjin, ev peyv nav gelek yan neteweyeke taybet e, hng divt em tpa destpk mezin binivsnin. L bel hin kes dikarin bjin, ev nav hejmareke yan komeke mirovan e , ji lew re, divt bik b nivsandin. L bel, ne bi ten ev j, hin zimanzann me titek din j dikin; dibjin, li gor rola v peyv di hevok de, divt ew hin caran bi tpa mezin hin caran j bi tpa bik b nivsandin. Bi dtina wan, hevokn wek:

-         Em Kurd gelek(miletek) kevnar in.

Peyva Kurd divt bi tpa mezin b nivsandin. L bel hevokn wek:

-         Gel Kurd pir kevnar e.

Ew dibjin, divt di v hevok de peyva Kurd bi tpa bik b nivsandin, yan bi away:

-         Gel kurd pir kevnar e.

Ew dibjin, sedema v yek j ew e, ku di v hevok de peyva Kurd rengdr e, ew ne navdr e, ji lew re divt bik b nivsandin. L bel hevoka:

-         Xwka Brvan pir bedew e.

Ew dibjin, divt di v hevok de peyva Brvan bi tpa mezin b nivsandin; sedema v yek j dibjin, ku Brvan di v hevok de ne rengdr e. rovekirina wan j ji cudahiya van herdu hevokan re gelek balk e. Ew dibjin, heke em hevoka Gel Kurd pir kevnar e wergernin ziman alman yan ngilz, hng peyva Kurd dibe rengdr, l bel, heke em hevoka Xwka Brvan pir bedew e wergernin van zimanan, hng peyva Brvan nabe rengdr. Yan heke em li ser opa van mamosteyn me biin, hng divt mamosteyn weke te (mamostey ziman kurd li Batman) ber ziman kurd p agirtn xwe hn zimann alman ngilz bikin, da ku agirt zanibin, keng navdr di hevok de rengdr keng j ne rengdr e........

Bi dtina min, li gor qeyd rzikn ziman me, ti cudah di navbera van herdu hevokan de nne; di herdu hevokan de j navdrek ji y din t veqetandin. Ji ber ku navdr KURD nav gelek(miletek) taybet e, yan ew serenav e, ji lew re divt ew bi tpa mezin (Kurd) b nivsandin.

Ev tit ku me li vir got, ten aliyek v mijar ye. Bi dtina min, aliy her girng y v mijar ew e, ku hergav snor navbera serenav hevenav ne diyar e. Gava em peyva ROJ wek nimne bibin, hng em dibnin, ku ew di ziman me de du maneyan dide. Yek bi maneya tav ye, ku ronah germahiy dide erd ya din j bi maneya dema ku ji 24 saetan(yan j 12 saetan) pk t ye. Niha, heke em bjin, em peyva roj bi maneya dema 24 saetan bik binivsnin peyva Roj bi maneya tav mezin binivsnin (ji ber ku ew serenav e), hng dikarin hin kes bn bjin: Nexr, roj ne serenav e; bi milyonan roj di gerdn de hene.....

Ez dixwazim li vir v gengeiy bibirim, ji ber ku bi rast j ev mijareke dr dirj e....  

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

V gav ser me bi van tevlihev e. Heke hn aciz nebin, em carine din j bi we biwirin.

Rojba.

Brahm Ronzr, bronizer@mynet.com

 
Batman

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

Ez hvidar im, ku min j bi van bersivn xwe ser we neandibe, ev bersivn min bi kr we bn.

Li gel rz silavn kurdewar birayane

 

Mustefa Red

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

*) Ergatv reweke giramr ya taybet e. Di hevokn normal de, em aretek didin objkt, da ku ji subjkt b cudakirin. Di rewa RGATV de, em v aret didin subjkt objkt b aret dihlin. Zimann rgatv hema hema li chan nemane. Di Ziman Kurd de - Zaravay Bakur, ten di dema bihor de bi lkern gerguhz(transtiv) re hn RGATV zind ye. Zanyarn drok dibjin, ku di ziman Hor de j RGATV heb.

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org