Strann me yn gelr  

 
 
Mustefa Red  
 

  

Di nav anda me ya gelr de strann me yn kilask gelek balk in. Ew di war wjey torevan de j pir giranbiha ne.  iqas em bi helbestvan biwjn xwe yn kilask serbilind in j, l gava em tne ser strann me yn kilask, em dibnin, ku ew hn btir bi jiyana gel ve hatine stran. Mirov Kurd aramiya giyan xwe di kilaskan de hn btir dibne. Strann me yn kilask bne hmanek zor girng ji kesdariya me ya netewey.

Ma gelo! ima mirovn me ewqas ji kilaskn xwe hezdikin? Ma ima ewqas kilask li xweiya dil wan tn? Ma i di kilaskan de heye?

Strann sivik, bi hem weyn xwe, i yn sema govend i j yn heney ahiyan, giranahiya wan li ser awaz aheng ye , bi git, ji bo demn ahiy ne. L bel jiyana mirov ne bi ten ji rojn ahiyan pkt. n mell, xemgn dilewat hin aliyn din yn jiyan ne. Ji hla din ve, torevan, bi hem weyn xwe, wek pexan, helbest, roman, rok efsaneyan, ji ber pa de hevaltiya mirov kirine. Rewit tyabetmendiyn mirovan, wek evndar, qehreman, pehlewan, mrxas, payedar, leheng, eleng, bedew, camr, mirovhez, mvanperwer hwd. hwdli aliy din, dexs, hesd, xiniz, zikre, zordar her wisa ji rewit  xweseriyn negatv j, bi tu away ji jiyana mirovan nehatine qetandin birn.  Ew geln ku azad sefiraz in, xwed dewlet derfet in, ev hem berhemn xwe di pirtk pirtkxaneyan de parastine. Gel me, ku ji mafn xwe yn rewa bpar e, ji bil end berheman, her titn xwe yn din, di kilaskn xwe de parastiye. Ji bona v yek mirovn me ji kilaskn xwe gelek hezdikin. Ewn ku ji kilaskan heznakin, yan tnagihnin yan j hn keys derfet neketiye wan, ku li kilaskan guhdar bikin tbigihnin.

Rola kilaskan di civata me de

Wek me li jor j got, di kilaskan de gelek aliyn jiyana me di nav mijarn destan stranan de peyda dibin. Ji ber w j, rol funksiyona kilaskan j gelek cuda tvel e.  Em li vir bi ten hinekan ji wan bihejmrin:

rok, tore helbest, nitimanperwer, perwerde, mzk, hunera wnek, hunera tiyatro hwd.

Em di v gotar de giranahiy bidin ser mijara rok carn din li ser babetn mayn rawestin.

rok: 

Wek t zann, strann me yn kilask li ser bingeha byern ku rast qewimne hatine afirandin. L bel - tev ku li hla din rok efsaneyn me j gelek navdar balk in - kilaskn me wisa hetine hnan, ku ew wek rok j gelek xwe tn guhdar kirin. Guhdar ji destpk heya bi dawiy, ji byern balk nay birn; nikegav pirsgirk rya rok dixemilnin. Wek nimne, ka em strana Salih Naso bnin bra xwe li hin perdeyn v stran ji aliy rok ve temae bikin.

Li gor strana gelr Salih Naso bi xwe kur mr Zirkiyan e. Ew ji xwe re li evna dil xwe digere. L ew naxwaze, ku tukes ji bo dewlemendiya malbata wan kea xwe bide w ne j dixwaze ku tu ke di bin w bandor de ji w hezbikin. Ew dixwaze ten bi mraniya xwe evndara xwe bibne. Ew mna mirovek xizan ji xwe re li nav l eran, li gund bajaran digere, xwe bi nav Salih law Nsir dide naskirin. Salih pir digere daw rast Keja Gulsor kea mr Ferx Uzriyan, Mr Palo t w wek evna dil xwe hildibijre. Ew d dest bi pilan xwe dike dixwaze bigihne armanc.  Salih li oda bav Kej dibe qehwec hin caran j w dinin standina xk (vrgiy). Ew her roj qehw ji Kej re dibe dixwaze w ji nz ve nasbike. L ew ba dizane, ku bi v away nikare bala Kej bikine ser xwe. Ji lew re, ew li hviya byerek ye, ku mran qehremaniya xwe bide xuyakirin. Gava Qadir Ax, bi heft pnc siwarn xwe ve t talana bav Kej dajo, tukes nikare w rawestne. W hng Salih li nav l ye, li civandina xk vrgiy ye. Gava ew t v ney dibihse, gelek adibe ji xwe re dibje: Va ye, roja min hat. Ew die ba Kej dibje: Ka tu r mertala min, r mertala am ji dar deyne, ez herim talana mala bav te ji dest Qadir Ax heft pnc siwaran vegernim. B guman, Kej v tit ji qehweciy mala bav xwe bawer nake. Li vir diyalogeke gelek xwe, mna ya ser sehna tiyatro di navbera herdu evndaran de dest pdike. Daw Kej dibne, ku Salih di gotinn xwe de gelek bi biryar e, radibe jre dibje: Va ye ji te re r mertal. Gava te talan vegerand, hng ez dev te txim navbera cot memikan te mna zarokek emehey bimjnim. Bi v away soz biryara dawiy dide Salih Naso. Hng Salih xwe bi Kej dide naskirin, ku ew k ye:

L l Kej, gulsor, gule
Ez ne Salih law Nsir im !  
Hatime qehw ji bav te re bikelnim !
Ji min re dibjin: Salih Naso, kek Fat, gur sebat
Ez ji guran gurek devbixwn im !
Ez ji teyr tilran bazi im, ahn im !
Ref gagenan ji piya xwe difirnim !
Yn xirab rast ep dihlim, ya bi dil xwe ji nav dibijrim, diecbnim !
Ez sal carek peymana xwe bi heft dewletan re datnim !
Li dawiy, ya xwe bi ser ya gitan dixnim !

Salih ji bo vegerandina talan ber xwe dide kuntara iyan. Ew bi dengek li siwarn Qadir Ax dike gaz dibje, divt hn hem hespn xwe j teve talan bikin bi ser xwediyan de vegernin. Siwar deng Salih Naso nasdikin, ber dirann kher yek ji wan di beriya Salih Naso de ne, d ew ji Qadir Ax re dibjin, divt ew li ber Salih Naso bigerin, belk bi ten hesp Qadir ji w re bihle. Salih 75 siwaran bi peyat bi Qadir Ax re dine hespn wan j bi talan re vedigerne mala bav Kej. Gava Keja Gulsor dibne, ku bi rast Salih Naso talan vegerand, ew ke bkn gund dicivne, di dev kulek pencereyan de ji w re dikin ll. Bi v byer Salih avn Kej tij dike evndariya wan dest pdike. Salih dsa di nav gel de xwe nade xuyakirin, ku ew kur k ye. Ji w re malbat ne girng e. Di diyaloga xwe de, gava r mertal ji Kej xwestib, xwe bi w dab naskirin.

Salih Kej direvne bi r ve rast oba Hesen Beg t. L ew nizane, ku Hesen Beg ji end salan de dixwaze Kej ji xwe re bne bav Kej w nade w. Gava Hesen Beg dibne, ku nra w bi xwe hate mala w, ew li ser xwarin, bi xanet, bi piraniya peyayn xwe, dest pyn Salih Naso girdide dixwaze Kej ji xwe re bike bermal. L bel Kej fedakariy dike nahle, ku Hesen Beg nzk w bibe. Ew xencer dixe destek xwe jehr dixe dest din dibje: K  ber bi min ve b, ez xwe bikujim. Gava Hesen Beg di tariya ev de li hember Kej di xew ve die, Salih xwe ji nobetdaran rizgar dike, t bi dest Kej digire ji nav oba Hesen Beg bi dr dikevin. Ew digihnin Geliy Xitam, cih diz kelean. Salih li vir dixwaze careke din mraniya xwe ji Kej re bide xuyakirin dixwaze bizanibe, ka Hesen Beg dest avtiye w an na. Ew ji w re dibje: Ka tu hinek kaba xwe deyn erd, ez ser xwe bidim ser oga te hinek xew bikim. Kej ji v yek mat dimne dibje: Ev der cih diz kelean e, ma te tu cih ji vir batir nedtin, ku tu raz!?. L bel Salih ji xwe gelek bawer e wisa ser xwe datne ser oga Kej. Gava Salih dikeve xew, ji nikan ve, diwanzdeh diz kele wan armedor dipin. Kej Salih ji xew radike dibje: Fermo! Te bi ya min nekir, va ye em dsa ketin xefik. Salih ji xew radibe, r mertala xwe dike dest xwe ji Kej hinek bi dr dikeve. Kele dora Kej digirin, l ew ji wan tika dike, ku ew ten bi dengek bang v mirov b qret bike. Ew gaz Salih Naso dike dibje:

Tu awan evndara xwe di dest diz kelean de dihl? Ma ev ji rewitn mran e?

L bel Salih dixwaze bizanibe, ku Hesen Beg dest avtiye Kej an na li w vedigerne:

Ez i bikim mast ku xelk qeymaq di ser re xwariye di bin re ji min re herimandiye!.

W hng Kej di mebesta w digihne dibje: Tu were ez awan ji dayka xwe bme, hna wisa me. W gav Salih Naso, wek ervanek bhempa, ri tne ser diz kelean. Ew ji diwanzdan heytan dikuje arn mayn bi birnn xedar ji ber w bazdidin. Pit v byer, d ji Kej re tu nann din ne pwst in. Salih bi tamam evna w qezenc dike.

Em naxwazin di v gotar de rya Salih Naso Keja Gulsor di nav oba Husn Axa re heya bi dawiy biopnin. Li cih w em li ser hin xaleyan rawestin, ku ew gelek balk in.

Strana Salih Naso bi helbest mzk t gotin. Tev ku me rola helbest mzk da aliyek j, em dibnin, ku ev strana gelr ji aliy rok ve j gelek bi nirx giranbiha ye.

Salih kesdariya xwe veartiye dixwaze, by bandora malbat dewlemendiy, evna xwe bi mran qehremaniya xwe qezenc bike. Ev bala guhdaran gelek dikine mirov dixwaze bibne, w awa Salih pilan xwe bi cih bne. Ew awa ji qehweciy mala bav Kej bibe evndar w. Stranbj ajotina talan dixe nava mijar bi v away, ji nikan ve, reweke n peyda dibe. Ew talan vedigerne, l bel, bi v yek, dil Kej talan dike. 

Stranbj, pit ku Salih Kej li piya me dike evndar, wan her car dixe reweke teng dsa wan rizgar dike. Bi peyvn xwe guhartina sehneyna byeran, nahle ku bihna me teng bibe. Bi vajay w, guhdar her dixwaze bizanibe, ka pit  her byer w i peyda bibe?

Bi derbasbna byeran, stranbj dil me j bi temam qezenc dike me dike dilxwazn evndar qehremaniy. Armanca stranbj j ev bi xwe ye. Ew dixwaze baweriy bide mirov Kurd w hn evndar, qehreman, payedar serfiraziy bike. Strann mna v ji bav kalan de, ji dayk dapran de, herdem ji nifn n re hatine gotin wisa bi van nirxan kesdariya me pkhatiye; qehremann strann me yn gelr ji me re bne dol. Divt em van stranan mna temb retn dayk bavan tbigihnin.

Gava em v stran bi yn geln din re didin ber hev, em dibnin, ku hmann evndar (amoros) qehreman (heroic) bi hevdu ve kp hatine girdan. Di torevaniya chan de ev we gelek areza navdar e.

Gava em rola mzk helbest j bidin ber avan, em bibnin, ku stran digihne tenga helpereyn opera yan j opertn ewropay. Bi xwe, di van stranan de j, her titek bi mzk stran t pk kirin.

Di welat me de her tit amade ye, divt em bibin xwediy welat xwe.

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org