I. Hemama nûjen

Hevalekî ji min re serpêhatiyeke xwe bi vî awayê jêrîn li darxist:

Em du hevalên hev bûn û li bajarekî di karê avakirina xaniyan de dixebitîn. Roja berî dawiya hefteyê me biryara xwe girtibû, ku em bi hev re biçin hemama bajêr. Lê ji ber ku em gelekî westiyabûn, me got, pêşî em pariyek-didu nan bixwin, hinekê hilkevin û emê li ser danê êvarê biçin hemamê. Ez hatim mal, min xwarina xwe xwar û hema ez li ser rewalê hilketim. Mirovê westiyayî zû dikeve xew; ez çawa hilketim, ez wisa jî di xew ve çûm. Dibêjin, ku xew dijminê meriyan e; min çiqas xew kir, ez nema dizanim. Bi carekê min bihîst deriyê malê tê kutan û hevalê min dibêje: De zû be, zû be, em herin hemamê. Bêyî ku ew bikeve hundir, min rahişte kincên xwe, sabûn, kîsik û destmala hemamê, min ew xistin tûrekî û ez derketim. Dinya êdî tarî bû, hevalê min şalek dabû serê xwe û tûrê wî jî bi pî ve bû. Em epê meşiyan û êdî ji bajêr biderketin. Min rabû ji hevalê xwe re got: Lawo, em bi kû de diçin?! Ma hemam li kû ye?. Wî got, min hemameke pir baş û paqij naskiriye, emê biçinê. Em ji bajêr baş bi dûr ketin, di rêyeke zirav re çûn û paşê bi çend pêlekanan daketin jêr. Deriyê hemamê wek deriyê şikeftan di zinarê de hatibû qewartin. Gava em ketin hundir, min dît bi rastî jî warekî gelek hêja ye. Di nîvê holê de curnekî mezin hebû, xulxula avê jê dihat û li kenaran wek sewkiyan ji mêvanan re çêkiribûn, ku ew li wir cil û kincên xwe ji xwe bişelînin. Li ser sewkiyekê, li cihekî vala, me cilên xwe ji xwe êxistin, me çarşef li xwe pêça, kîsik û sabûn xiste destê xwe û em derbasî hundirê hemamê, cihê germ bûn. Tiştê min dît, bi rastî jî yekane bû. Li wir holeke hên mestir hebû. Di nîveka wê de hevzoyê avê û li kenaran odeyên biçûk avakirî bûn. Min berê hemamên bajaran gelek dîtibûn, lê yeke wek vê, ku hevzoyê avjeniyê têde hebe, min hên nedîtibû. Pêşî me di odeyekê de ava germ li xwe kir, me ew toza û qilêra kar ji ser xwe danî û me xwe avêt nava hevzo. Min hinekê avjenî kir û çend caran bi dirêjahiya hevzo çûm û hatim. Min ji xwe re digot, nirxê ketina vê hemamê çiqas dibe bila bibe, bi rastî gelek hêja ye.

Tenê tiştekî bala min dikişand û bihna min teng dikir. Ez bi kê re diaxivîm wî bersiva min bi kurdî dida, lê belê her yek ji wan bi yên din re bi tirkî diaxivî. Hevalê min jî wisa li min dikir. Min çi jêre bigota, wî bersiva min bi kurdî dida, lê belê bi yên din hemiyan re bi tirkî diaxivî.

Piştî ku ez ji ketina nav avê têr bûm, ez li ser keviya hevzo rûniştim, lingên xwe bi avê de berdan û min ji xwe re li çelqandina avê temaşe kir. Ji milê min î rastê de kesekî xwe avête nava avê. Gava seriyê wî kete bin avê û hên ling li bala bûn, ez gelek mat mam. Min tiştekî gelek balkêş û bi fêş dît. Belê laşê wî mîna laşê mirovan, lê lingên wî mîna lingên golikan bûn. Min li yekî dî di nava avê de temaşe kir, min dît, ku ew jî mîna wî ye. Min hinekê serê xwe rakir û li ewên ku di dora hevzo re diçin û tên nihêrî, min dît, ew jî wek wan in. Careke din min li lingên xwe temaşe kir û dît, ku tenê lingên min mîna lingên mirovan in. Bêyî ku ez tiştekî bêjim, min bi dizî çavên xwe gerandin û ez li hevalê xwe geriyam. Gava min ew bi cih kir, min dît, lingên wî jî mîna yên wan in. Min di dilê xwe de got, hey hawar! Ez bi kû ketime?!. Hema ez rabûm çûm ba hevalê xwe û min jêre got, ku serê min hinekê diêşe û ezê kêliyekê biçim cihê hênik. Bi lez min rahişte tûrik û sabûna xwe û ez hatim aliyê pêş. Bi dizîka min li xizmetkarên hemamê temaşe kir û dît, ku lingên wan jî wisa ne. Êdî ti guman li ba min nema bû, ku ez ji refê xwe qetiyame. Zûka min kincên xwe li xwe kirin, pereyên xwe dan, di derî re derketim û di pêlekanan re hilkişîm jor. Min got, hema lingino bi qurban û min bi lez da rê. Di nîvê rê de mirovek rastî min hat, ew ji min pirsî û got: Camêro! min bihîstiye, ku bi vî alî de hemameke pir baş heye, tu dizanî kîjan rê diçe wir?. Min got: Lawo! Aman bi dûr keve, kesên ku di wê hemamê de ne, lingên wan hemiyan mîna lingên golikan in. Min dît camêro lingekî xwe ji kewşa xwe derxist, ew bilind kir û got: Mîna vî lingê min!. Ez çi bibînim, min dît, ku lingê wî jî mîna lingê golikan e. Min bi dest û lepan rê şanî wî da û ez nizanim çawa min xwe gihande mal. Gava ez ketim hundir, min derî baş kîp kir, zû xwe avêt ser rewalê û bihneke kûr kişand. Piştî kêliyeke kurt, min dît hevalê min î kar derî kuta û got: De rabe em biçin hemamê. Bêyî ku ez derî vekim, min lêborîn jê xwest û got, hevalê hêja! Bi rastî ez gelek westiyame û îşev nema dikarim biçim ti hemaman. Ji wê rojê de kîjan heval, gava bi min re bi kurdî diaxive û bi yên din bi tirkî, ez yekser li lingên wî temaşe dikim

II. Kûçikê Reş

Dema ez hên zarok bûm, kûçikekî me yî gewr hebû. Rojekê dêlikeke reş bi hewşê ket û dapîra min yekser ji min re got: Zû rabe, bera vê dêlikê bide; kûçikên reş û pisiyên reş ne baş in, ew ji me re nabin. Min got: Dêya pîr, çima ne baş in? Wê got: Kurê min ne baş in; hema ez dizanim, ku ew ne baş in. Di temenê zarotiyê de, bi rastî jî, zarok her tiştê ku li ber çav dibîne û dibihîse, dixwaze bizanibe ka ew çi ye?. Ev pirsa kûçikê reş ji min re bû mijareke nehînî. Min ji dapîra xwe bawer kir, ku ew ne baş in, lê min nedizanî çima.

Roj û meh derbas bûn, dîsa carekê gotûbêj hat ser mijara kûçikên reş. Ez nizanim dapîra min bû, yan meta min bû, rabû ev çîroka li xwarê ji min re got.

Dibêjin kesekî ji pêşiyên me, ji bav û bapîrên me, maleke xwe avakiribû û jinek jî ji xwe re anîbû, lê hên ti zarokên wan tinebûn. Ji ber ku mala wan wê hîngê li aliyekî gund bû, wan kûçikekî xwe hewandibû, ku her dera wî reş bû; ne li bin stûyê wî û ne jî li bin sîngê wî ti cihên spî tinebûn. Rojekê cîran û hevsêyên wan ji wan re gotin, ku kûçikê we ne durist e, pêwendiyên wî bi cinan û yên gonê re heye. Gotin, kûçikê we bi roj li mal e, lê bi şev ew li mal nahewe. Di destpêkê de malxiyê malê ev gumana cîranan bawer nekir. Lê rojekê, piştî ku dinya tarî bûbû, xwediyê malê derket derve û dengek li kûçik kir, ku ew bê ba wî; lê ti deng ji kûçik nehat û êdî wî zanîbû, ku bi rastî jî kûçik ne amade ye. Mêrik dît, ku gumana cîranan di cih de ye û ji xwe re got, ma gelo min ji bo çi ev kûçike hewandiye? Bi roj her û her ti metirsî nîne, tiştek hebe bi şev e. Kûçik divêt bi şev malê biparêze. Heke ne wisa be, çi sûd û mifaya min ji wî heye?. Rabû biryara xwe da, ku ew roja din kûçik bipê, ka ew diçe kû?!.

Gava sibe bû û ew derketin hewşê, dît ku va ye, kûçik li derve vezeliye. Mêrik haya ti tiştî ji xwe neanî û ne jî tiştek di derbarê kûçik de got. Lê wî amadekariya xwe kir, çeka xwe wê rojê paqiş kir û li benda êvarê ma. Gava roj di pişt çiyan re çû ava, wî êdî her kêliyekê, di pencerê re, li derve temaş dikir. Piştî demeke kurt dît, ku kûçik rabû û bi rêket. Ew ji dûr-dûr li pey kûçik çû. Wî dît, ku kûçik ji nav gund bi derket, bilindahiya paş malan derbas kir û xwe berda ser Şikefta Xirêbe(*). Ha li vir, ha li wir, wî dît, ku kûçik ket şikeftê. Li ber deriyê şikeftê hinek dirî, hinek giya, hinek pêçek û hinek hejîra Ereban hebû. Wî xwe di nav pêçek û giyayên din de veşart, bi şêweyekî ku hundirê şikeftê jêve xuya bike. Wî bala xwe dayê, hay ho, li hundir şahî û zemawend e, her kes di reqs û semayê de ye. Wan gelek qedra kûçik girt û ew bi navê Delîaxa pêşwazî kirin, lê belê hinek mede û lome jê kirin, ku ew çima ji şahiyê dereng maye. Delîaxa lêborîn ji wan xwest û got, ku ez li ber mala xelkê pêwan im, ez mam heya ku ew raketin û êdî ez hatim. Delîaxa ket serê dîlanê û çend caran govend gerand. Rabûn ji Delîaxa re gotin, ku xeftanê bûkê nîne û jê xwestin, ew çareyekê bibîne. Delîaxa got, kebaniya mala ku ez li ba wan im xeftanekî xwe yî nû dirûtiye, hên ew li xwe nekiriye. Wê gava xeftan xistiye dolabê, navê Xwedê bi lêv nekiriye, ji lew re, hûn dikarin herin û wî ji bûkê re bînin. Çendek ji cinan çûn û piştî demeke kurt, mêrik dît, bi rastî xeftanê kebaniya wî anîn û li bûkê kirin. Piştî ku şahiya xwe qedandin, Delîaxa got, ku divêt hûn xeftanê kebaniya malê dîsa vegerînin cihê berê. Lê li aliyekî şikeftê agir vêketîbû û gava bûkê xeftan ji xwe avêt, ew xeftanê ku ji jêr ve bi keşkeş bû pêta agir hilanî. Wan zûka ew vemirand, lê belê beşek ji keşkeş sincirî û şewitî. Wan xeftan vegerand cihê berê. Berî ku Delîaxa rabe û yên dorê belav bibin, mêrik ji şikeftê bi dûr ket û vegeriya mal.

Roja din, dema taştiyan, gava roj bi rimekê û dudiyan bilind bû, mêrik dît, ku dîsa kûçikê xwe di deriyê malê de vezeliye. Rabû ji kebaniya xwe re got, dîlbera min, wek ku haya min jê çêbû, te xeftanekî xwe yî nû dirûtibû û hên min ew nedîtiye, ka hele ji kerema xwe wî şanî min bide. Kebaniya malê, ku gelek ji mêrê xwe hezdikir, nexwest xatirê wî bişikîne, rabû çû dolab vekir û xeftan anî ba mêrê xwe. Gava wê xeftan bilind kir, ku şanî wî bide, dît aliyekî xeftanê wê hinekê şewitiye. Lê belê kûçik jî li her tiştî temaşe dike. Kebaniyê got, hey wax ev çi ye, xeftanê min çawa hatiye şewitandin, ev çi fêş e. Wê hîngê mêrik got: Tu vê yekê ji Delîaxa bipirse. Gava navê Delîaxa hat bilêvkirin, kûçik rabû ser xwe, teriyê xwe xiste nav lingên paşî, ew çû û nema careke din vegeriya.

------------------------------------------------------------------------------------------------

(*) Min ev şikefta han dîtiye; ew li aliyekî gund di devê şehwiyekê de ye û tev ji zinar hatiye qewartin. Dibêjin, ku berê mehsera zeytûnan têde bû, lê dema ez zarok bûm jî ti tişt têde tinebû. Lê belê, zarokên ji min mestir digotin, bi şev ev şikeft ne aram e, hin deng ji hundirê wê tên. Wê hîngê, gava ev çîroka kûçikê reş ji min re gotin, min şikeft nasdikir, lê hên min hundirê wê ti car nedîtibû. Di pey re, gava em hinekê mezin bûn, em her carê çend zarok bi hev re, di dema nîvro de, ku ronahiya rojê di kulekên jor re dida hundir, diketin hundirê wê û tenê wê hîngê me dikarîbû pêşiya xwe bidîta. Şikeft fereh bû û li dawiya wê mîna deriyekî ji zinar hatibû qewartin. Gava ez bi şev di nava nivînan de radiketim, hin caran ew şikeft diket xeyalên min. Min wisa dianî pêş çavên xwe, ku di wî deriyê dawiyê re yên neçê û yên gonê dikevin hundirê şikeftê.

III. Xewna min

Gava ez zarok bûm, ez hin caran di xew de ditirsiyam. Li min wisa dihat, ku ez diketim rewşeke gelek teng û êdî ti rê nedima, tenê ez biqîrim û bikim hawar. Lê belê, tiştê herî dijwar ew bû, ku dengê min jî dernediket û min nedikarî ez biqîrim. Ji nişkê ve ez bi xwe dihesiyam û min bihneke kûr dikişand, dilê min aram dibû û min ji xwe re digot, baş bû, ku ew xewn bû û ne tiştekî rast bû; baş bû ez wisa bi hêsanî ji wê tengasiyê rizgar bûm.

Ev rewşa han ji demekê heya demekê dîsa dubare dibû. Ez nema dizanim her carê çi bûyer bû, lê her car min dixwest ez biqîrim, nedibû û di pey re ez li xwe şiyar dibûm. Vê rewşê bi min re gelek kişand, heya ku temenê min bû heftdeh. Lê belê cara dawî baş tê bîra min, ku ew çi bûyer bû. Ez di xew de bûm, min wisa hest pê kir, divêt ez biçim derve û avekê birêjim. Mala me li gund bû, li derve, li aliyekî hewşê sergû hebû. Ji bo avrêjê diviyabû mirov biçe wir. Ez ji hundir derdikevim û dixwazim biçim ser sergû. Lê belê ez dibînim, ku zarokekî temenê wî dora heft heya neh salî bi min re tê û hevaltiya min dike. Ez jêre dibêjim, tu diçî kû?, vegere. Lê ew venagere û her bi min re tê. Ez xwe bi milê çepê de badidim û li wî temaşe dikim. Hin kincên xakî li bedena wî ne, çavên wî kesk in û bijangên wî, tu bêjî qey qijilî ne. Ez herdu destên xwe pêşve dirêj dikim, her destekî xwe dibim nêziya rûyê wî û jêre dibêjim, ji pey min vegere, heke tu venegerî, ezê li te bidim. Di wê kêliyê de, herdu destên min li min hişk dibin, ne ez dikarim li wî bidim û ne jî dikarim biqîrim. Dîsa wek her car, tenê çare û derman ew e, ku ez şiyar bibim. Ez şiyar dibim û wê carê jî dîsa ji wê rewşa dijwar rizgar dibim.

Ew cara dawiyê bû û ez careke din neketim rewşeke wisa; yanê piştî wê, min ti xewnên wisa neîtin. Sal derbas bûn, min bekeloriya stand û min xwast ji bo xwendinê ez bêm Ewropayê. Di sala 1966’an de, ez hatim welatê Yugoslaviya û li wir ez dora çar sal û nîvan mam. Di dawiya sala 1970’î de ez hatim Almaniyayê û di destpêka 1971’an de ez li bajarê Berlîna Rojava bi cih bûm. Di destpêkê de ez hînî zimanê almanî bûm û min xwest, xwendina xwe ya zanîngehî, ku min li Yugoslaviya bi dawî nekiribû vê carê bi dawî bikim. Di sala 1972’an de ez li Zanîngeha Teknîkî ya Berlîn (TUB) li beşê Înformatîk hatim pejirandin û min di pêy re ew bi dawî kir.

Di dema xwendinê de, min apartemanek li avahiya xwendekarî ya bi navê Molwitzstr. standibû. Rojekê dema biharê bû, ez êdî gihîştibûm dawiya dema qedandina xwendinê. Ez ji mal derketim û çûm rawestgeha otobûsê. Rojeke gelek xweş bû, esman şîn bû û ti ewrên baranê xuyanedikirin. Hên otobûs nehatibû, ez gihîştim wir û li benda wê rawestiyam. Gava min bi milê xwe yî çepê de temaşe kir, min dît ku zarokek li ber min e. Temenê wî ji heft heya neh salî bû, kincên xakî li bedena wî bûn, çavên wî kesk bûn û bijangên wî, tu dibêjî qey qijilî bûn. Gava min ew zarok dît, gurîzinî di canê min re mîna pêla kahrevayê(elektirîkê) çû û ew zarokê ku min berî ewqas sal li welat di xew de dîtibû hat bîra min. Bi rastî jî, ji aliyê pergal û rûyê xwe de, ew zarok bi xwe bû. Cih ne cihê tirsê bû, zarok ji xwe re virde û wêde diçû, zarokekî normal bû.... Di pey re otobûs hat, ez lê siwar bûm û min ji xwe re got, gelo ev çi bû?!.

IV. Ez çawa çûm xwendegehê

Gava temenê min bû şeş sal, ez çûm ber xoce. Xoce bixwe kurê meta min bû, lê ew bi temenê xwe bi salekê û dudiyan ji bavê min mestir bû. Ji lew re, zarokên wî û em - yanê zarokên bavê min, em ji nifşê hev bûn. Li ber xoce, zarok hînî xwendina Quranê dibûn. Wî di destpêkê de, bi destnivîsa xwe, ji her zarokekî re tîpên alfabêya erebî li ser rûpelekî nivîsandibûn û dida dest wan. Piştî ku em hînî alfabê bûn, êdî me dest bi Cûza Emmê kir. Ji ber ku em Kurd in û Quran jî bi zimanê erebî ye, me ew dixwend, lê me ti tişt jê fêhm nedikir. Sûreyên biçûk me ji ber dikirin û gava em gihîştin sûreyên hinekê dirêj, êdî me tîp û awayê nivîsandinê baş naskiribû û me ew dixwendin. Karê xoce ew bû, ku em ti şaşîtiyan nekin. Bi rastî jî hin bêje û hevok hebûn, ku xwendin û bilêvkirina wan ne hêsan bû. Min Cûza Emmê, ya Tebarekê û ya Qesemê bi dawî kirin û gihîştim Cûza Wezzariyatî. Awayê hînkirina xoce wisa bû, ku heke zarok bê şaşîtî yan jî di sûreyên dirêj de, şaşîtiyekê yan dudiyan bike, hîngê ew dikare derbasî waneyeke(derseke) nû bibe. Lê heke bêhtirî sê, yan çar şaşîtiyan bike, ew derbas nabe û divêt waneya xwe hên bixwîne.

Kurê xoce, yê bi navê Nûrî, di temenê min de bû, me bi hev re dixwend û em bi hev re jî ji waneyekê derbasî ya din dibûn. Carekê kurê xoce sê şaşîtî di xwendina waneyê de kirin, lê dîsa jî xoce ew derbas waneya din kir. Gava dora min hat, min du şaşîtî kirin, lê xoce ez derbas nekirim. Ji ber vê bûyerê, min dagirî û ez hatim mal. Dêya min dît, ku ez digirîm û sedema giriyê min ji min pirs kir. Min bersiv dayê û wê ji min bawer kir. Bi ser wê bûyerê de ez nema çûm ber xoce. Gava piştî çend rojan xoce hat mala me, dêya min gazin jê kirin û got, heke te bêdadî li kurê min nekiriba, kurê min bi kel û girî nedihat mal; ez kurê xwe baş nasdikim.

Dem êdî dawiya biharê bû û di payîza wê salê de diviyabû ez biçim xwendegeha fermî. Xwendegeh li gundê me heya bi rêza pêncan (sêrtafîka) hebû. Lê belê di wê salê de rewşa xwendegeha gundê me gelek bi fêş bû. Mamosteyek bi navê Elî Zêbeq hatibû dibistana gund; ew mamosteyekî gelek zordar bû. Ji ber ku serê wî keçel bû, wî hemû zarok neçar kiribûn, ku porê xwe li zîro (li sifrê) kur bikin. Lê ne bi tenê ev, digotin, ku mamoste gava ji zarokekî bê zar bibe, radihêje wî û diavêje dîwêr. Bi rastî jî, min bi çavê serê xwe dît, ku çawa serê kurê apê min û serê lawê Hesen Mehcîr wek sêvekê werimî bûn. Digotin, ku mamoste xwestiye zarokê bi navê Hîkmet Hûsên têxe sobeya agir, lê belê, ji ber ku deriyê sobeyê biçûk bû ew neketibûyê. Min ev hemû nûçe bihîstin û wek min got, diviyabû di sala nû de ez jî biçim dibistanê.

Havîn derbas bû û bû destpêka payîzê. Heya wê hîngê, gundiyan li mamoste gilî kir û ew mamosteyê zordar, Elî Zêbeq ji dibistana gund avêtin. Belê ew avêtin, lê tirs û pêjna wî, tu bixwazî nexwazî hên mabû. Gava roja destpêka dibistanê hat, min hinek qelem û defter ji xwe re amadekiribûn, lê belê min nediwêrî, ez bi tenha xwe biçim dibistanê. Zarokê cîranên me, yê bi navê Ezetê Hemo salekê berê çûbû sinifa yekem, lê ew di sinfa xwe de mabû û derbasî sinifa dudiyan nebûbû. Dayîka min ji Ezetê Hemo tika kir û got, kurê min ji çûyîna dibstanê ditirse û divêt ew min bi xwe re bibe. Bi dilekî bi tirs, ez bi kêleka Ezetê Hemo ketim û me berê xwe da dibistana gund, ku min hundirê wê hên nedîtibû. Em ketin hundirê odeyekê û du rêz ji rihleyan (mase û kursî bi hev ve ye û di her yekê de sê zarok rûdinin) têde bûn. Li milê rastê sinifa yekem bû û li milê çepê sinifa duwem bû. Ji ber ku Ezetê Hemo zarokekî bejinbilind bû, cihê wî li rihleya here dawiyê bû. Ezet ji min re got: Ji ber ku cihê te hên ne diyar e, divêt tu li ber rihleya pêşîn rawestî heya mamoste tê, hîngê ewê cihekî bide te. Ji lew re, ez li ber rihleya pêşîn rawestiyam. Zarokek bi navê Şêxo, wek pêwanê sinifê hatibû danîn. Lê belê, daku zarok bê deng bimînin, Şêxo her demekê digot: Va ye, mamoste hat. Gava wî wisa digot, min bawer dikir, ku kêliya here dijwar êdî destpêkir. Min wisa bawer dikir, ku gava mamoste bê, dê berî her tiştî li min bide û ji lew re, min dikir qêrîn û digot: Ezeeet, va ye î hat. Ezet ji dawiyê sinifê bangdikir û digot, law metirse, mamoste te tişt nake. Lê belê min bawer nedikir û her carê Şêxo digot: Va ye, mamoste het, min dikir qêrîn û hawara xwe dixist Ezetê Hemo. Ew dema ku berî mamoste bê, bi min gelek dijwar bû û ji lew re, bi min gelek dirêj hat. Ez nizanim, ka çend caran Şêxo ew tişt got û çend caran min kire qêrîn?.

Dawiya dawî mamoste hate hundir. Ew hate ba min û cihê navîn di rihleya pêşîn de da min. Ez gelek bextewar bûm, ku ew barê giran, ew tirsa nedîtî ji ser min rabû.

Di wê salê de, ez di sinifa xwe de bûm zarokê herî jîr û mamoste serê xwe bi min radikir. Gava kesek ji gundiyan dihate serdaniya dibistanê, ez derdixistim pêşiya sinifê û min helbestek digot, ku mamoste em hînî wê kiribûn. Wî dixwest ji gundiyan re bide xuyakirin, ku zarokên wan li ba wî baş hîndibin.

V. Tirsa nav goristanê

Birayê min got: şevekê ez ji hinda gundê Senarê û Şiyê vedigeriyam gund. Heyv gelek biçûk bû û mirov bi zorê pêşiya xwe didît. Ez gihîştim ber goristana gundê Delan. Li ser vê goristanê jî gelek çîrokên bi tirs hene. Min bi carekê ji nav goristanê dengekî gelek ne xweş bihîst. Lê min kir, ku min tutişt nebihîstiye û min her rêya xwe berdewam kir. Lê careke din borînî hat; û hên ji berê jî tundtir. Tevî ku debance li nava min bû, min ew ji bîr kir, min xwe xwar erdê kir û du kuçên(kevirên) mezin bi dest xwe ve anîn. Min dît, ji cihê ku deng jê hat, li ber kêlikekê reşantiyek ê xuyadike û êdî ez çûm ser. Ez guham nêziyê û min got: Ger tu çi yî, ezê te bikujim û min xwast, ku kuçên xwe di wî werkim. Min dît, ku ew mirovek e û hawara xwe kir min û got: Ez di bextê te û tu di bextê Xwedê, min nekuje û li min bibihure. Min got: Lawo! Ma tu çi mirovî! Te xwast, ku tu min ji tirsan bikujî!. Mirov got: Erê wele wisa ye. Min xwast, ku ez te ji tirsan re bikujim. Min got: Lawo! Tu derewan jî nakî û her rast jî mebesta xwe dibêjî!. Wî got: Ma çima derewan bikim, ev rastiya min e. Min jêre got: Kuştinê her ezê te li vir bikujim, lê ka ji min re bêje çîroka te çi ye û te çima wisa kir?. Mirov dest pê kir û çîroka xwe ji min re got:

Navê min filan e, ez ji gundê Erendê me. Ez mirovekî gelek xizan û perîşan im; zarokên min birçî ne. Dêya zarokan hergav bi ser min de diqîre, ew gazinan ji min dike û dibêje: Tu çima kar nakî, pereyên me tune ne û zarok birçî ne. Tenê deh lîreyên min hebûn, ez ji mal derketim û min da rê, ku ez herim ji Cindirêsê hinek ard ji zarokên xwe re bînim. Li Cindirêsê min dît, ku bi deh lîreyan tu ard nayê kirîn. Rabû min got, ezê bi kabê bileyîzim. Gava min kar kir, ezê ardinî hêja bibim mal û gava min derda, her û her bi deh lîreyan tişt nayê. Ez bi kabê leyîstim, lê min deh lîreyên xwe jî biderdan. Ez ketim rêya mal û giham vê derê. Lê ez ji tirsa dêya zarokan re newêrim biçim mal. Ev demek e, ku ez li vir rûniştî me û min dît, ku tu ji wê ve têyî. Min ji xwe re got: Ezê vî bitirsînim. Gava ew ket, yan jî mir, çi pere pêre hebin, ezê bibim û belkî ji dêya zarokan xilas bibim. Lê gava wî ez kuştim, hîngê jî ezê ji vî ezabê dinyayê û ji dêya zarokan jî xilas bibim.

Gava min çîroka wî bihîst, min got: Hey hawar! Ma ezê çawa vî mirovî bikujim. Ma gelo! Ne ev bi salan e, ku em ji bo rizgarkirina qata bindest xebat û têkoşînê dikin! Ma pirsa vî mirovî ne ew pirs bi xwe ye. Min stûyê xwe bada û hinekê ketim fikir û ramanan. Min destê xwe avête beriya xwe û çi pere bi min re hebûn, min dan wî û min jêre got: Tu here ba zarokên xwe û êdî min kêmasiya te baxşande te.

VI. Girtina pîrhebokê

Li herêma Çiyayê Kurmênc, li gundê Feqîran mala Îbê Îskanê maleka naskirî ye. Dibêjin, rojekê ji rojên Xwedê, Îbê Îskanê dema berbangê arvanê xwe barkir ku here êş. Ew gihîşt devê geliyekî, ku av têra diherikî û li herdu aliyan kelem, giya û pûş hebû. Ji nav kelem û giyayê ber avê dengek hat guhê wî. Deng dengê du jinan bû, ku bi hev ra dipeyivîn û digotin: "Lê şengê were! Zû bike û bilezîne, em xwe bigihînin mala Îbê Îskanê, berî zarokê bûka wan çêdibe, daku em xwe bi kevçiyê pelûlê yê pêşîn ra têxin zikê wê û wê biwestînin. Piştî ku Îbê Îskanê ev dengê balkêş bihîst, di cih da serê dewarê xwe ber bi gund va gerand û zû xwe gihande mal. Gava jê pirsîn, çima ew bi arvanê nehêrayî vegeriyaye, wî got: Ez raserî hinekan hatim û ji min ra gotin, ku aş îro betale, ew naxebite; ji lew ra, ezê sibe biçim êş. Ew zûka pirsî û got: Rewşa bûka me çawane? Zarokê wê çêbûye yan na? Jêra gotin: Na, ew hên li ber êş û sanciyane. Wî got: Piştî ku zarokê wê çêbû, hûnê ti xwarinê nedinê, hûnê gazî min bikin, divêt ez bi destê xwe pelûlê bidim bûka me.

Gava zarokê bûkê çêbû, li gor xwerisk û pirengên me Kurdan, pelûlek jêra çêkirin û rabûn bang wî kirin, ku ew pelûlê bi destê xwe bide bûkê. Ew li ber serê bûkê rûnişt, hebanek danî ber xwe, kevçî di pelûlê da kir û ew sê caran bire ber devê bûkê û anî, kevçî nexist devê bûkê, lê ew bi lez xiste hundirê wî hebanê ku amade kiribû û devê heban bi benekî kîp girêda. Ji kebaniya xwe ra got: De niha werin, êdî hûn pelûlê bidin bûkê.

Lê belê, heban di cih de werimî û tijî bû. Îbê Îskanê rabû ebeyeka kizinî û şûjinek anî, heban dirand û pîrhebok ji hundirê heban derxist. Wî zûka ew girt, ebeyeka kizinî lêkir û şûjin di ber ra kir. Bi vî awayî pîrhebok hate zepilandin û nema karîbû bazde. Dibêjin ku ew pîrheboka han heft salan bi vî awayî li ba wan ma, pir kesan ew dît, wê ji wan ra gelek kar û bar dikirin û bi rêdixistin. Pîrhebokê her karek bi çelengî û pisporî dikir û wisa di nava malê da gelek dihate hezkirin; bi taybetî jî ji aliyê Îbê Iskanê va. Di sala heftan da rewş hate guhertin. Li cihê hezkirinê, li hember pîrhebokê dexsî û xwezandin peyda bûbû; jinên malê ji pîrhebokê gelek dibeyicîn. Di jiyana me mirovan da her gav jî wisa bûye; her carê dema li ba jinan dexsî û xwezandin peyda dibe, bobelatek li ber derî ye. Piştî wê demê, ji pîrhebokê ra êdî tahm û ceja jiyanê nemabû; ewrên reşetarî, mij û morana kizirî di asoyê jiyana wê da xuya dikirin.

Piştî heft salan pîrhebok li ber Îbê Îskanê gelek geriya û jê xwest, ku wê azad bike. Wê got: Ez jî bi mal, bi zar û xwedî me, min gelek bêriya zarok û xwediyên xwe kiriye. Tevî ku ez dizanim, dibe ku ew min bikujin, dîsa jî ez dixwazim vegerim ba xwedî û zarokên xwe. Ezê li ber wan bigerim, ku li min biborin, lê ez nizanim, ka gelo çarenûsa min ê çi be. Li gor zagon û xweriskên me, cezayê min kuştine, ji ber ku divêt ti kes ji cins û nijadê me ti car çewtiyeka wek ya min neke û nekeve destê mirovan; ev yek ji bo me ne rewa ye. Gava mala Îbê îskanê ev tiştên han bihîstin, ew jî gelek li ber wê ketin û dilê wan pê şewitî. Wan jî meraq kir, ka çarenûsa wê dê çi be, ewê bê baxşandin yan bê kuştin!. Gotin de başe, emê te azad bikin.

Pîrhebokê got: Hûnê şûşeyek zeyt bidin min û min li ber goma avê azad bikin. Ezê xwe berdim binê avê, gava ez hatim baxşandin, ezê zeytê birijînim, ewê bi ser avê keve, hîngê ew nîşana baxşandina mine. Lê heke ez hatim kuştin, hîngê xwîna sor ê bi ser avê bikeve.

Roja din li ber destê sibehê, bi gizinga beyanê ra, pîrhebok birin ber goma avê. Êdî dema xatirxwestinê hatibû. Bi hêstir û rondikên germ li ser hinarekên rûyan hevdu hembêz kirin û xatir ji hev xwestin. Îbê Îskanê şûjin ji ber ebeya kizinî kişand û pîrhebok azad kir. Ew zûka noqî bin avê bû û bi carekê ji ber çavan winda bû.

Piştî çend xulekan, xwîna sor bi ser avê ket…

çapkirin