Encama anketa me


Mustefa Reşd

Me ber niha gotarek bi sernivsa  Mjer Lker  belav kirib. Wek her car, ev gotara me ji hin malpern nternet yn kurdan re j hatib şandin. L ew cara pşn b, ku me ew gotara xwe ji MEHNAMEy re j bi r kir. Wek malpern din, Mehnamey j ev gotara me weşand, l bel edtor w, birz Husein Muhammed, hin not komentar li bin gotar dann rexneya hin hevokn ku di w de hatibn kir. Away rexney iqas nazik şirn b, ew pirseke din e; l bel rexne bi xwe, wek şewaz azne di zanistiy de tiştek gelek bi nirx proz e. Pşvena zanist civak her ji rexney dij by rexne gengeşiy em nikaribin rast ewtiy, baş nebaşiy ji hevdu derxin. Ez bi xwe j mirovek wisa me wek bav kaln me gotine Heke kesek bje: Kum te ne li ser te ye, ez dest xwe bavjim". Ev yek b sedem, ku em careke din li mijara mjer lker" vegerim bi awayek hn berfireh lbikolim. Birz Husein Muhammed di rexneya xwe de gotib, ku h kurmancaxvek van hevokan bi v curey nabje".

Ji lew re, diviyab em ji kurmancaxvan bipirsin, ka ew van hevokan awa dibjin. Bi v armanc me dest bi anketek kir hin pirsn ku bi taybet v mijar avne zelal bikin amadekirin. Arzya me ya bingehn zelalkirina s cureyn hevokan b. L bel, me bi mebest neh hevok nivsandin. Me hin hevokn ku em li bersiva wan digerin bi navdrn tvel dubarekirin hin hevokn din j xistin nav, da ku - heya gengaz minkin be - em bersivn objektv wergirin.

Anketa me ya meha pşper (hezran)

Bersivn ku ji me re hatin

Gengeş li ser encama anket

Gelo ima anket?

Wek me li jor j gotiye, me di meha nsan de li ser mijara  Mjer Lker  nivsandib gihabn encamek. Enacama ku em gihabn bi v away b:

1) Di dema niha ayend de, bi hem raweyn xwe, herwisa dema bor bi lkern negerguhz re hergav mjer lker li gor kirar e.

2) Di dema bor de ten bi lkern gerguhz re, bi gelemper mjer lker li gor bireser yekser e, ji bil hin awarteyan, ku ew j ev in:

a) Heke hirar bi gihaneka " hat hejmartin, hng lker xwe davje ser kirar dikeve gelejimariy. Nimne: Gurgn Ferzende hespek kirn.

b) Heke kirar bi gelejimar hate veqetandin, dsa lker xwe davje ser kirar dikeve gelejimariy. Nimne: Zarokn dibistan gokek kirn.

c) Heke kirar bi lkereke negerguhz re di gelejimariy de be ew bi xwe bibe kirar lkereke gerguhz j, hng lkera gerguhz j li gor kirar dikeve gelejimariy. Nimne: Zarok hatin gokek kirn.

Xaleyn 1) 2) bi ser xwe ji aliy hem zimanzann me ve tn pejirandin. L li ser van awarteyn ku me espandine hin kes li hember derketin (Nimne: Birz Husein Muhammed). Ji lew re, me pwst dt, ku em careke din li v mijar bikolin. Me lkolna xwe bi du awayan pkan.

I.

Em di berhem nivsn ber de, ku ji me re bne bermayn bav kalan li bersiva van pirsan geriyan. Me baştir dt, ku em di nivsn Mr Celadet Bedirxan de bi taybet kovarn wek HAWAR, RONAH hwd. Nimneyn mna van hevokan bibnin. Me di van kovaran de gelek nimne dtin, ku van awarteyn me diespnin. B guman, em li vir ten hin nimneyan bidin ne pwst e, em bi dehan sedan hevokan txin nava v gotar. Armanca me ne hejmareke mezin ji nimneyan e; ten encam ji bo me girng e. Ev in hin nimne :

a) Gava jina Qz ya Mift av li jina belengaz kirin(Hawar 9, rpel 2, stn ep, nv).

b) Dawiy peyayn w ew girtin teslm Sovorov kirin. (Bişar Segman, Ronah hejmar 25, rpel 15, stn rast, jr).

c) Di sala 885 an de qebleyine Normandiy e din dirj Pars kirin bajar qeder s mehan mihasere kirin. (Ronah, hejmar 28, rpel 8, stn ep, jr).

d) Xulam n, di w der de ko mel gotiye teyr dtin ann. (Hawar hejmar 9, rpel 3, stn ep, nv).

e) Ew n, ji xwe re hespek kirn. (Bingehn Gramera Kurdmanc, C. A. Bedirxan, rpel 58, jor, weşann Ndem).

Ev nimne gelek nimneyn din piştgiriya van awarteyn me dikin, ku me ew wek encam bi nav kiribn. L bel divt mirov di zanistiy de herdem objektv be hergav rastiy bibje. Ji lew re, em li vir didin xuyakirin, ku me hin nimneyn din j dtin, ewn ku ne li gor van awarteyn me bn.

Gelo pirsgirk i ye ?

Bi rast em gihan encamek, ku mijara me mijara mjer lker li gel van awarteyan ew j wek mijara nr m di ziman me de ye, ku Mr Celadet Bedirxan li cihek dibje : Kurmanc li ser zayend hin navdran, wek  kurs ,  sng ,  dem ,  ax   wext  li hevdu nakin. L em dibjin : Xwez, wek C. Bedirxan dibje, ten ev pnc navdr bna, ewn ku kurmanc li ser wan li hevdu nakin !. L em naxwazin, niha li vir, li ser zayend navdran rawestin. Ev mijareke serbixwe ye divt bi berfereh li ser b axaftin. Em gengeşiya xwe li ser mjer lker bidomnin.

Em di lkolnn xwe de gihştin w encam, ku di v babet de j cudah di navbera zarava herman de heye. Li hermn Behdnan Hekar, wisa t xuyakirin, ku piraniya kurdn van herdu herman van awarteyn ku me espandine nas nakin wisa nabjin j. Li hem heremn din, ku Kurmanciya Bakur l t axaftin, wek Botan, Xerzan, Şikakan, Serhed ber bi rojava ve heya Derya Sp piraniya kurmancn van herman van awarteyn me nas dikin wisa j dibjin.

Em rast du awarteyn din j hatin, ku beşek mezin ji kurdan wan j bi kar tne. Ew j ev in :

A1) Gava navdr (wek kirar) di dema bor de, bi lkera gerguhz re, di gelejimariy de be. Nimne: Zarokan gokek .... (kir, kirn).

Gelo di hevokn mna v de "kir" yan kirn" t gotin?


Di lkolna me ya pşn de, me ev mna awarte nedt ne j pejirand. Niha j em ji w br baweriy ne, ku hevokn mna v divt li gor qeyda rgatv ya gelemper bin wisa, divt lker li gor bireser yekser bi yekejimar b gotin. L dsa j, me ev şwey hevokan j di ber avan re derbas kir. Me li vir j dt, ku hin Kurd hene di hevokn mna v de j lker bi gelejimar dibjin; bi taybet ji Wranşehir ber bi aliy rojava ve. L encama anketa me da xuyakirin, ku piraniya kurdan lkera v hevok bi yekejimar dibjin (li encama anketa me temaşe bikin). Di dema HAWAR RONAHIy de j, ev rewş wisa b. Nivskarn ku ji navend rojhilat Kurdistan bn lkera v hevok bi yekejimar gotine yn ku ji rojavay Kurdistan bn bi gelejimar gotine. Nimne:

- Bazirgana eyarek kirin, dan El, xatir ji hev xwestin di riya xwe de n. (Ronah hejmar 26, rpel 3, stn rast, jor, Li ser ziman Qemer Xanim, kea Hec Msa beg).

- Hinekan mprarore Katrn li ser gotinn mprator serwext kiri bn. (Ronah, hejmar 25, rpel 13, stn rast, jor).

B1) Gava navdr (wek kirar) di dema bor de, bi lkera gerguhz re, bi yekejimar hatibe, l bel ew bi maneya xwe hevenav e komek dinimne. Hevenavn wek xelk", malbat" hwd.

Gava birz Subh Ahmad ji me re nivsand got, ku ji bil awarteyn di gotara me de hatine espandin hn yeke din j heye, em gelek mat mam. Birz S. Ehmed ev hevok nivsandib:

- Malbata Zlan xaniyek mezin kirrn.

Ji bona v yek, me biryar girt, hevokn bi v curey j di ber avan re derbas bikin bi rast em di HAWAR de rast hevokn bi v curey j hatin.

L dsa j, bi dtina me divt em v curey j wek awarte nepejirnin em lker di v hevok de j bi yekejimar bibjin. Yan em bjin: "Malbata Zlan xaniyek mezin kir".

 

II.

Me biryar girt, ku em anketek amade bikin ji kurmancaxvan bipirsin, ka gelo ew van hevokan awa dibjin. Tev ku em bi taybet li bersiva awarteyn ku me espandine digeriyan, me ne ten s hevok, l bel neh hevok amade kirin hin hevokn din j xistin nav, da ku heya gengaz be, em encameke objektv wergirin. Me anket ji gelek kesan re bi e-mail şand, bi hviya ku em ji kurmancaxvan ji ewn ku ro bi kurmanc dinivsnin bersiv wergirin. Pir kesan bersiva me da di encam de me 62 bersiv wergirtin. Li v cih, em hem kesn ku bersiva me dan ji dil can spas dikin. L hviya me ew b, em hn btir bersivan wergirin. Mixabin, pir kesan ev mijara me girng nedt nexwest, pnc xulekan j ji dema xwe ji bo dagirtina forma anket bidin. Em li ber hinekan bi qurban heyranan j geriyan, l dsa j bersiv nedan me. Daw em near man, bi wan bersivn ji me re hatine, v alakiya xwe biqednin.

Me 11 bersivn ku di wan de dijber heb dan aliyek ten 51 bersiv pejirandin.

Me di kovara HWA de encama anket belav kir niha j dixwazin w hinek binirxnin di hin weann din de belav bikin.

Em bi ti away angaşt nakin, ku encama anketa me rastiya temam kurmancaxvan dide xuyakirin. L heya ji me hat, me ji hermn cuda bersiv xwestin me giranahiya xwe da ser herma Botan. Ne ku em li vir hermeke Kurdistan di ser yeke din re digirin, l bel ji kurmanciya nivsk re, zaravay her nzk, zaravay herma Botan e.

Wisa hat xuyakirin, ku nirxandina anket bi temam piştgiriya awarteyn ku me ber j espandibn kir. Encam bi v away b:

a) Ji bo awarteya (a), yan gava kirar bi gihaneka "" t hejmartin, me s hevok di anket de nivsandibn, ew j ev bn:

- Zlan Brvan alakiyek (kirin, kir) / 44:7 = 86%:14%

- Gurgn Ferzende hespek (kirn, kir) / 45:6 = 88%:12%

- Zn Kej pirtkek (kirn, kir) / 45:6 = 88%:12%

b) Ji bo awarteya (b), yan gava navdr wek kirar bi gelejimar t veqtandin, me ev herdu hevok amade kiribn:

- Tkoşern Kurdan alakiyek (kirin, kir) / 46:5 = 90%:10%

- Zarokn dibistan gokek (kirn, kir) / 45:6 = 88%:12%

c) Ji bo awarteya (c), yan gava kirar bi lkereke negerguhz re di gelejimariy de be ew kirar bi xwe bibe kirar lkera gerguhz j, hng lkera gerguhz j li gor kirar dikeve gelejimariy, me di anket de du hevok nivsandibn, ew j ev bn:

- Xort hatin alakiyek (kirin, kir) / 48:3 = 94%:6%

- Xort hatin pirtkek (kirn, kir) / 48:3 = 94%:6%

Gava em di war statstk de li v encam temaşe dikin, em dibnin, ku bi sedema encama hevoka Zlan Brvan alakiyek (kirin, kir)", divt dijberiyeke din hebe, ku me ew nedtiye. Pişt ku em niha l vegeriyan, me ew dijber dt. Ew j bersiva birz Qadir ji herma Zaxo ye. Bersiva w bye sedem, ku hejmarn her s hevokn awarteya (a) ne mna hev in herwisa yn awarteya (b). L bi rast ev roleke mezin d naleyze.

Em dikarin bi gelemper bjin, ku ev hejmarn statstk, awarteyn ku me ber dtibn bi xurt diespnin.

Ka em niha li hevoka Xortan alakiyek (kirin, kir)" temaşe bikin. Ji bo v hevok encama anket bi v away b:

- Xortan alakiyek (kirin, kir) / 23:28 = 45%:55%

Tev ku hejmareke ne bik bersiva v hevok bi gelejimar daye, l bel dsa j ne piran ye. Tişt ku bala me kişand ew b, ku hin kurdn ji herma Botan j bersiv bi gelejimar dane. Lkera hevokn ji terz v, bi taybet li rojavay Kurdistan bi gelejimar t gotin wisa bi nimneya ku me di RONAHIy de dtib digunce (li jor li hevoka "Qemer Xanim, kea Hec Msa beg", temaşe bikin ).

Mixabin gava peyama birz Subh Ahmad giha me, me anketa xwe belav kirib wisa, ew nimneya ku w dab, neket nava anket. Ji lew re j em nikarin w hevok yn ji terz w binirxnin. Bi texmna me, encama hevokn ji v terz j d wek v hevoka dawiy be; l dsa j, wek yn oldar dibjin "Xwed dizane".

 

III.

Gelo ev encama ku me bi v lkolna xwe bi rya anket bi dest xist t i watey?

a) Ji aliy drok ve

Wek me di gotarn xwe yn ber de j gotib li gor zanna me ya drok, ziman Horiyn Kevnare, ku wek şaxek ji şaxn neteweya Kurd in, zimanek rgatv b. Rastiya ku li ber me ye, di ziman me de, ten di dema bor bi lkern gerguhz re rgatv hn j zind maye. Bi born derbasbna heyamn drok wisa t xiyakirin, ku rgatv hin bi hin vekişiyaye. Ev cudahiya di navbera herman de ji me re ngareke wisa pşkş dike, ku ev pvajo hn j berdewam e. Li vir gotineke helbestvan me y mezin, rehmet Cegerxwn nemir, t bra me. W digot: "Ziman li rojhilat dest pdikin li rojava zelal dibin". Hema hema, ev ngara li ber me j tiştek wisa dide xuyakirin. Li hermn navend yn Kurdistan, ku heya radeyek ji bandorn dervey parast mane, giranah hn j bi ser rgatv de ye. L li hermn din rewş d bi awayek din e.

Tişt ku bala me kişand herma Şikakan b. Bersiva birz Kakşar Oremar, ku ji w herm ye, mna ya kurdn rojavay Kurdistan ye. L sedema v yek j dibe ku pwendiyn drok bin. Em baş dizanin, ku di demeke drok ne kevin de pwendiya ln Şikakan bi padşahiya Milan re bb. Byera so Axay Şikak paşay Milan (haka de haka, siwaro de haka) gelek bi nav deng e.

b) Ji aliy rewşa ziman ya ro ve

Kevnariya rgatv mayna v diyardey li hin herman bi awayek hn kevintir nay w maney, ku em di ziman ro de bi her away v qeyd bistnin. Divt em ji bo ziman standard rastiya ziman ya ro li ber avan bigirin. Heke em qeydn ziman xwe carek biespnin, hng ew baş cih bigirin. L heke em her kesek bjin, bi her away qeyda herma min rast e, hng em nikaribin zimanek standard pkbnin. Ev j dsa pirsa biryar ye, ku rojek saziya ziman kurd divt w bistne.