Mjer Lker
 

Mustefa Red

 
Pit ku me mijara tewang ji hin aliyan ve ronah kir, em v car li ser mjer lker rawestin tbikoin, ku v mijar j hinek ronak bikin. Gelo mebesta me bi mjer lker i ye?
 
Mamostay mezin Mr Celadet Bedirxan peyva mjer ji yekejimar gelejimariy re bi kar aniye. Yan mjer lker mana xwe yekejimar gelejimariya w ye. Bi gotineke din, mijara ku em dixwazin v car li ser rawestin ev e:
 
Gelo! Di hevokan de, keng lker yekejimar keng gelejimar e?
 
Di pileya pn de, mirov bawer dike, ku ev mijareke gelek hsan e ne hewcey rovekirin ye. Mirov bawer dike, ku mjer lker hergav li gor kirar e (subjekt e), heke ew yekejimar be, hng lker j di yekejimariy de ye; heke ew gelejimar be, hng lker j di gelejimariy de ye. Wek nimne:
 
1)      Ew svek dixwe.

2)      Em git svek dixwin.
 
Bi rast j em dibnin, ku di dema niha ayend de, lker hergav xwe davje ser kirar mjer xwe (yan yekejimar gelejimariya xwe) li gor w distne. Heke lker negerguhz be j, dsa di dema niha ayend de xwe davje ser kirar, nimne:
 
1NY) Ferzende die Wan.

2NG) Tkoern me diin Colemrg.

3NY) Piraniya gel die newroza Amed.

4NG) Ferzende Gurgn diin M.
 
Ji ber ku di van hevokan de mjer lker li gor kirar e, ti asteng gelemeyn (problemn) tgihtin nabin ji lew re, em hin caran mjer kirar j bi lker didin xuyakirin, nimne:
 
1MY) Xort xwarin dixwe.

2MG) Xort xwarin dixwin.

3MY) Ke teiy dirse.

4MG) Ke teiy dirsin.
 
Di hevokn (1MY) heya (4MG) de, em dibnin, ku lker mjer kirar diespne (tesbt dike) dide xuyakirin. Di hevoka (1MY) de, ku lker bi yekejimar hatiye, em dizanin, ew ku xwarin dixwe ten xortek e, l di hevoka (2MG) de, lker bi gelejimar hatiye, ji lew re em dizanin, ewn ku xwarin dixwin gelek xort in; her wisa di hevoka (3MY) de, em dizanin, ya ku teiy dirse keek e di hevoka (4MG) de gelek ke in.
 
Bel, heke mijar bi ten ev be, bi rast j ne ewqas dijwar e. iqas hevok dirj be j, her kes dikare ji bin v bar derkeve. Wek nimne, ka em du hevokn hinek dirj binivsnin:
 
1DY) Ke li koka kela Beyazd, li aliy heramiy, geh bi ken ah, geh bi kel gir, di pencer re li keriy pezkoviyan temae dike.

2DG) Ke li koka kela Beyazd, li aliy heramiy, geh bi ken ah, geh bi kel gir, di pencer re li keriy pezkoviyan temae dikin.
 
Bi rast j ne dijwar e, tev ku hevoka me hinek dirj e j, l dsa em dizanin, ku di hevoka (1DY) de, ewa ku li keriy pezkoviyan temae dike, bi ten yek ke e; ewn di hevoka (2DG) de j gelek ke in.
 
Ka em li cih keriy pezkoviyan wek bireserek ji biresern daek v car agir newroz txin nava hevok hevokeke tent j ji demeke din l siwar bikin bjin:
 
1DYT) Ke li koka kela Beyazd, li aliy heramiy, geh bi ken ah, geh bi kel gir, di pencer re li agir newroz, ku ciwanan li ser bilidahiyek vxistib, temae dike.

1DGT) Ke li koka kela Beyazd, li aliy heramiy, geh bi ken ah, geh bi kel gir, di pencer re li agir newroz, ku ciwanan li ser bilidahiyek vxistib, temae dikin.
 
Tev ku me hevokeke tent, ji dema bor j xiste nava hevok, l rew nehat guhertin.
 
Heke ev mijara me wek awa di dema niha ayend de   wisa sade hsan bya, hng ne pwst b me ser xwe p bianda. L bel, mixabin, ev mijara me, di dema bor de ne ewqas sade sivik e. By ku em hin rawe nimneyn din ji dema niha ayend bnin ber avan, em derbas dema bor bibin, ji ber ku pirsgirka v mijar bi taybet bi sedema rgatv di vir de ye.
 
BN) Dema bor lkern negerguhz.
 
Di dema bor de, bi lkern negerguhz re, rgatv b bandor e; yan rgatv tine ye.
 
1BNY) Bengn hat Cizr.

2BNG) Bengn Ferhad n Drsim.

3BNY) Piraniya gel M Bedls roja cejn di malan de ma.

4BNG) Girseyn gel ji seranser bakur Kurdistan hatin Amed.
 
Di hevoka (1BNY) de kirar (Bengn) yekejimar e, wisa j lker (hat) bi yekejimar hatiye. Di hevoka (2BNG) de kirar du kes in (Bengn Ferhad), yan gelejimar e ji lew re j lker (n) bi gelejimar hatiye. Di hevoka (3BNY) de em la (behsa) komek mirov dikin, ew kom e, l bel bi yekejimar hatiye, ji lew re j lkera man bi yekejimar hatiye. Di hevoka (4BNG) de kirar (girseyn gel) bi gelejimar hatiye wisa j lkara hatin di gelejimariy de ye.
 
Nexwe, di dema bor de j, heke lker negerguhz be, ev mijara me dsa j hsan sade ye.
 
BG) Dema bor lkern gerguhz.
 
Wek me ber j gotib, di dema bor de, heke lker gerguhz be, hng rgatv serdar e bi bandora rgatv kirar lker t tewandin bireser yekser b tewang dimne. iqas rgatv li xweiya pir kesan ney j, l bel wek me ber j gotib ew niana kevnariya ziman me ye. Wek awa Horiyn kevnare, Mtan, Got, Xalt, Lolob, Man Mad yn din, ku wek rah damarn neteweya me tn hejmartin opa xwe di rabird, jiyan pergala me de hitine, wisa j rgatv wek niana hevgirdana me bi wan re, heya roja ro j di ziman me de, di dema bor de, bi lkern gerguhz re hn j jndar serdar e.
 
BG) Heke rgatv serdar be, yan gava di dema bor de bi lkern gerguhz re kirar t tewandin (yan j ji ber hin sedemn ku me ber diyar kiribn b tewang dimne), hng bi gelemper mjer lker li gor bireser (objekt) yekser e. Nimne:
 
1BGY) Zlan alakiyek kir.

2BGG) Brvan gelek alak kirin.

3BGY) Ciwanan alakiyek kir.

4BGG) Kean s alak kirin.
 
Di hevokn (1BGY) heya (4BGG) de bireser yekser alak ye di van hevokan de, lker xwe davje ser bireser yekser. Kirar van hevokan (heya ku nehatiye hejmartin yan bi gelejimar nehatiye veqetandin yan j nebye kirar lkereke negerguhz, ku di gelejimariy de ye) heke di yekejimariy de be, yan di gelejimariy de be ti rola w tine ye. Bi gotineke din, mjer lker li gor bireser yekser e, l bel di hin rewan de, ku em li xwar bidin xuyakirin, lker di rgatv de xwe davje ser kirar.
 
Pir kesn ku di qada ziman kurd de areza ne j, bawer dikin, ku ev mijara me li vir temam dibe ji wan e, ku rgatv berevajiya hevoka sirut ye (normal e).
 
BGH) Dema bor - lkern gerguhz, kirar bi gihaneka hatiye hejmartin.
 
Heke kirar b hejmartin, hng lker xwe davje ser kirar dikeve gelejimariy. Mebesta me ji hejmartin ew e, ku end kirar bi gihaneka bi hev ve hatine girdan. Nimne:
 
1BGH) Zlan Brvan alakiyek kirin.

2BGH) Gurgn Ferzende hespek kirn.

3BGH) Zozan Narn malek kir kirin.
 
Di hevokn (1BGH) heya (3BGH) kirar hatiye hejmartin, yan kirar ji yek btir e, yan gelejimar e. Di van hevokan de, tev ku bireser di yekejimariy de ye, lker li gor kirar dikeve gelejimariy. Yan heke kirar hat hejmartin, bireser i dibe bila bibe, lker xwe davje ser kirar dikeve gelejimariy. Em iqas bireser biguhrin, lker ji ber hejmartina kirar bi gihaneka bi gelejimar t gotin.
 
Heke em end navdran (wek kirar) bi hin gihanekn din bi hev ve girbidin, hng ev rewa li jor pk nay. Yan hevgirdana kirar bi gihanekn din yn ji bil mjer lker bi xwe re ranakine. Nimne:
 
1BGHD) Zlan yan Brvan alakiyek kir.
2BGHD) Xort ku bi Gurgn re, pre alakiyek kir.
 
 
BGH) Dema bor - lkern gerguhz, ten bireser hatiye hejmartin.
 
Hejmartina bireser bi gihaneka ti bandor li mjer lker nake. Ten mjer bireser bixwe bandor li mjer lker dike. Nimne:
 
4BGH) Naz pirtkek kir.

5BGH) Zozan qelemek, defterek pirtkek kir.

6BGH) Bengn deh pirtk kirn.
 
Di hevokn (4BGH) heya (6BGH) de, em dibnin, ku mjer lker li gor mjer bireser e hejmartina bireser bi gihaneka ti rol naleyze. Yan hejmartina bireser bi gihaneka ne wek hejmartina kirar e lker ji yekejimariy navje gelejimariy.
 
BGV) Dema bor - lkern gerguhz, kirar hatiye veqetandin.
 
Ten heke kirar bi veqetandeka gelejimaiy hat veqetandin, lker xwe davje ser kirar. Yan di veqetandina kirar de du gengaz (mkan) li ber me ne.
 
a) Veqetandina kirar bi yekejimar ti bandor li mjer lker nake, mjer lker dsa wek qeyda gelemper ya rgatv li gor bireser yekser e. Nimne:
 
1BGVa) Kur Gurgn pirtkek bir.

2BGVa) Kea Ferzende s pirtk birin.

3BGVa) Law Soro alakiyek li Amed kir.

4BGVa) Neviy Remo s helbest nivsandin.
 
Di hevokn (1BGVa) heya (4BGVa) de, em dibnin, veqetandina bi yekejimar ya kirar lkera gerguhz di dema bor de ti bandor li mjer lker nake; lker xwe davje ser bireser yekser mjer xwe ji w distne.
 
b) Veqetandina kirar bi gelejimar mjer lker j bi xwe re dixe gelejimariy, yan lker di v rew de j xwe davje ser kirar. Nimne:
 
1BGVb) Xortn Kurdan alakiyek kirin.

2BGVb) Tkoern me ala rengn bilind kirin.

3BGVb) Nivskarn Kurd konferansek pkann.

4BGVb) Weanxaneyn kurd xwe li Amed bi cih kirin.
 
Di hevokn (1BGVb) heya (4BGVb) de, em dibnen, ku heya kirar bi gelejimar hatibe veqetandin, lker j li gor w di gelejimar de ye bireser b bandor e.
Veqetandina navdr nebinavkir bi gelejimar dsa w encam dide. Nimne:
 
5BGVb) Xortine welatparz alakiyek li Bedls kirin.
 
Di v hevok de j em dibnin, ku dsa lker li gor kirar dikeve gelejimariy.
 
BNG) Dema bor - lkern gerguhz, l bel kirar ber bye kirar lkereke negerguhz.
 
Heke navdr bi gelejimar kirar lkereke negerguhz be bibe kirar lkera gerguhz j, hng lkera gerguhz j dikeve gelejimariy. Nimne:
 
1BNG) Mirov derketin kolanan banga azadiy kirin.
 
Di v hevok de navdr mirov bi gelejimar bye kirar lkera derketin bye kirar lkera kirin j. Ji ber ku derketin di gelejimariy de ye, lkera kirin j ji near ketiye gelejimariy. Heke em kirarek bidin lkera kirin j, ew ji rewa neariy rizgar bibe. Nimne:
 
2BNGR) Mirov derketin kolanan wan banga azadiy kir.
 
Niha em dibnin, ku gava lkera kirin ji bandora lkera derketin rizgar dibe, ew vedigere ser qeyda gelemper ya rgatv, ku lker xwe davje ser bireser yekser. Niha pit ku lkera kirin ji hevgirdana lkera derketin rizgar b heke bireser yekser y lkera kirin tkeve gelejimariy, ew j xwe li gor w bavje gelejimariy. Nimne:
 
3BNGRG) Mirov derketin kolanan wan hin alak kirin.

 

Wek akam ji v gengeiya me, em digihnin van encamn jrn:
 
1) Di dem niha ayend de, bi hem raweyn xwe, herwisa dema bor bi lkern negerguhz re hergav mjer lker li gor kirar e.
 
2) Di dema bor de bi lkern gerguhz re, ku rgatv serdar e, bi gelemper mjer lker li gor bireser yekser e, ji bil hin awarteyan:
a)   Heke kirar bi gihaneka hat hejmartin, lker xwe davje ser kirar dikeve gelejimariy. Nimne: Gurgn Ferzende alakiyek kirin.
b)   Heke kirar bi gelejimar hat veqetandin, dsa lker xwe davje ser kirar dikeve gelejimariy. Nimne: Ciwann Kurd alakiyek kirin.
c)   Heke kirar bi lkereke negerguhz re di gelejimariy de be bibe kirar lkereke gerguhz j, hng lkera gerguhz j li gor kirar dikeve gelejimariy. Nimne: Ciwan n Wan alakiyek kirin.

 

                                                                                                                  
 
Me ev mijara girng bi hin hevokn sade rove kir. B guman, di nivsandina rojane de mirov ne ten hevokn sade bi kar tne, l bel hem weyn hevokan pwst dibin hng rew hinek tkil e ne ewqas hsan e. Ka em dsa hin nimneyan ji weann rojane bnin ber avan, ku awa nivskar di mjer lker de dikevin ewtiyan:
 
Nimne 1

Em di gotarek de rast v hevok hatin:
Ma gelo tu zane ku v ewropaya ku ewqas behsa w dibe, end birnn kur di can gel me de vekir ye.
Bixwe, gelek kmasiyn v hevok hene;
 
a) Li cih Ma gelo tu zane heke em bjin Ma gelo tu zan batir e.

b) Gihaneka "ku" ya pit "tu zan" ne pwst e.

c) Li cih "ewropa" divt "Ewropa" be (serenav).

d) Li cih "birnn kur"
batir e em bjin " birnn kr".

e) "vekir ye" ne rast hatiye nivsandin. Li vir lkera "bn" tine ye, ev boriya
rok ye.

f) Mjer lkera vekirin divt ne li gor kirar Ewropa, l bel li gor bireser birnn kr di gelejimariy de be.
Yan batir e, ku hevok bi v away be:
" Ma gelo tu zan, v Ewropaya ku ewqas behsa w dibe, end birnn kr di can gel me de vekirine?.
 
Nimne 2

Em di nivsek de rast v hevok hatin:

Tu dikare bje; gelo her titek weha xerab her kesek xwe weha wenda kirin e, na."

Ev j bi v away batir e:

"Tu dikar bj, gelo her
titek weha xerab e her kesek xwe weha wenda kiriye?, na."
 
Nimne 3

Me ev hevoka li xwar j li cihek xwend:
Min s apn xwe ten di sretan de dtib.
Ji ber ku bireser yekser s apn xwe di gelejimariy de ye, diviyab li dawiya hevok dtibn bihata gotin.
 
Nimne 4

Em bala xwe bidin v hevok j:
Li gor titn ku apemeniya wan nivsand."

Ev hevok bi xwe hinek tkil e. Bireser "titn" hatiye piya kirar "apemeniya wan", l ji ber ku "apemen" bi yekejimar hatiye veqetandin bireser "titn" di gelejimariy de ye, diviyab li dawiya hevok lker bi gelejimar "nivsandin" bihata gotin.
 
Nimne 5

Me ev hevoka li xwar j li cihek xwend:
Prozbahiyn Newroz dest p kir.

Ji ber ku kirar bi gelejimar hatiye veqetandin, divt lkera kirin di gelejimariy de be hevok bibe
Prozbahiyn Newroz dest p kirin.
 
Nimne 6

Ev hevok j ne durist e:
Hem nivsn ku te sererast kiriy ketin dest min.

Divt wisa be
Hem nivsn ku te sererast kirine ketin dest min.
 
Nimne 7

Me ji Medya-TV ev hevok j bihst:
Huquqzan xwendekaran destek da Filstn.
Ji ber ku kirar bi gihaneka hatiye hejmartin, divt hevok bibe,
Huquqzan xwendekaran destek dan Filstn.
 
Nimne 8

Me di malpera ROJEV de ev hevoka li xwar xwend:

Duh federasyona komeleyn Kurdn li Danmarka FEY-KURD' bi komeke qelebalix n serdana parlemana v welat nameyeke ji bo serokwezr pk rayedarn parlemen kirin."
 
Nivskar v hevoka jorn - heya radeyek - ziman ba dizane, l bel ketiye ewtiyeke bik. Ka em bipirsin: Gelo "federasiyon" kirar e? Yan "komeleyn Kurdn li Danmarka" ? Naxr, "federasiyon" kirar e, heke ne wisa bya hevok rast b, l bel "federasiyon" di
yekejimariy de hatiye ji lew re divt hevok bi v away be:
Duh federasyona komeleyn Kurdn li Danmarka FEY-KURD' bi komeke qelebalix serdana parlemana v welat nameyeke ji bo serokwezr pk rayedarn parlemen kir."
 
Em dibjin:

"Piraniya gel hat ahiy."

L bel
"Girseyn gel hatin ahiy."

Heke em peyva federasiyona ji hevok bavjin, hng hevoka pn rast durist e. Yan nivskar federasiyon gotiye, lbel bi komeleyn Kurdn li Danmarka yan j bi Kurdn li Danmarka fikiriye.
 
Nimne 9

Em di Azadiya Welat de j rast v hevok hatin:
Di Newroz de bi milyonan mirov derketin kolanan banga at, birat azadiy kir.

Di v hevok de kirar mirov hem ji bo lkera negerguhz derketin hem j ji bo lkera gerguhz kirin hatiye bi kar ann. Ji ber ku lkera negerguhz derketin di gelejimariy de ye, divt lkera gerguhz kirin j di gelejimariy de be.