Kurd li Ukrayina û Kurtedîroka Kurdistan

Nezîr Silo - Ukrayina

Pirtûkeke nû li Ukrayina ji aliyê nivîskarê kurd Teymûr Mamoyan ve bi zimanê rûsî weşiya. Cara yekeme ji aliyê kurdekî ve li Ukrayina dijî, pirtûkek bi vî awahî diweşe.

Pirtûk ji 271 rûpelî pêk tê û li Kiyêv ji aliyê weşanxana Bilatserkivska ve hatiye çapkirin.

Nivîskar Teymûr Mamoyan ku li Ermenistanê di sala 1957an de hatiye dinyayê, li Erîvanê xwendina xwe ya bilind li zaningeha hîndekariye di sala 1976an de qedandiye. Heya ku derbasî zanîngeha Marksist Lenînest bûyî di şaredariya Erîvanê de rayedarî kiriye. Di sala 1992an de li bajarê Odêsa li Ukrayina zanîngeha zanistiyên poltîk temam kiriye. Di wê demê de bi xwendevanên kurd ên ji Başûr-rojavayê Kurdistanê re nasiya wî çêdeibe- ku ew dibêje; "Bi rêya wan min pira xwe bi welat re avakir". Di sala 1993an de Yekitiya Xwendevanên Kurd li Odêsayê avakiriye. Peyre wê rêxistinê fireh dike û dike Yekîtiya Kurdên li Ukrayina. Nivîskar Mamoyan niha jî endamê komîteya mafên mirova li Perlemana Ukrayina, endamê Komîteya Hazirkirina Zagonên derbare kêmnetewan de li Perlemana Ukrayina, endamê Konseya Şêwerdariyê di derbarê kêmnetewan ya girêdayî serokkomarê Ukrayina û cîgerê serokê kêmnetewan e li Ukraina.

Mamoyan diyar dike ku wî ev pirtûk nivîsiye ji bo ku ew gelê kurd ji aliyê dîrokî û çandî ve bi kesên ku bi ziname rûsî dixwînin bide naskirin. Nemaze piştî ku wî gelek program di TV Ukrayina de zindi ser dîrok û çanda kurdan çekirin wî dît ku ev têrê nakin, bitaybet metirsa wî ew bû ku zaroyên kurdan li van welatan bihelin, xwe jibîr bikin û ji dîroka xwe bêagahî bin.

Pirtûka Mamoyan ji du beşan pêk tê.

Beşê yekem ê pirtûkê li ser rewşa kurdên li Ukrayina ye, ev kurdên ku bi taybet piştî hilweşandina Yekîtiya Sovyetan li Ukrayina niştecih bûyin. Van kurdan dide naskirin, çawa li vir kombûne, rewşa wan a eborî, civakî û pirsgirêkên wan ên huquqî û birokrasî çi ne. Ji aliyê din ve jî nêzîkbûna dewleta Ukrayina û çapemeniya wê ji pirsgireka kurdên vir û ya kurdan bi giştî eşkere dike.

Beşê duyem ê pirtûkê ji deh beşan pêk tê.

- Beşê yekem, li ser kordolojiyê ye. Bitaybet di derbarê tevahî lêkolînên ji aliyê kurdnasiyên ve bûyîn e.

- Beşê duyem li ser peydabûna gelê kurd li gorî belgenameyên antropolojî û arkolojî ye.

- Beşê sêyem li ser ziman, zaravên ziman û alfebaya zimanê kurdî ye.

- Beşê çarem li ser pêgir, adet û irfên kurdan e.

- Beşê pencemîn li ser Êzdayetiyê ye. Di vî beşî de li ser Êzdayetiyê ye ku çawa ola kurdan a kevn e. Di vê xalê de, ew nerînên dibejin ku Êzdî ne kurd in vale derdixe û li erde dixe.

- Beşê şeşemîn li ser kurdên li Qafqasiyayê, Yekîtiya Sovyetê û welatên Komenwelsê, koçberiya kurdan li van welatan, Kurdistana Sor, çewisanadinên pêvajoya Stalîn ser kurdan, pêşketina çandî ya kurdan li Ermenistan û polîtîka helandina kurdan li Azerbîcanê ye.

- Beşê heftem li ser meşa di rêya avakirina dewleta kurdî de ye. Di vî beşî de ku yek ji sêyan e ji pirtûka birêz Mamoyan, ser şoreş û serhildanên kurdan heya roja me ya îro ye.

- Beşê heştem li ser du şensên dîrokî yên ku kurdan sûd jê negirtî bo avakirina dewleteke kurdî ye. Ev herdu şens li gor nivîskar;

1- Dema Salahedînê Eyûbî ye.

2- Dema navbera peymana Siver û Lozanê ye.

- Beşê nihem li ser kurd û dîrokê ye. Di vî beşî de nivîskar li ser encamê girîng ên pêwîste kurd derbixin ji dîroka xwe ji bo serbikevin û bigihin armancên xwe ye. Li gor birêz Mamoyan encamên herî girîng ku derxistiye ji dîroka Kurdistan evin; yan kurdan palpiştî daye hêzên derve, yan jî palpiştî dane hêza xwe ya hundir bi tenê. Evê yekê jî bi xwe re serkeftin neaniye. Vêce li gor Mamoyan divê Kurd di destpêkê de hêza xwe ya hundir bikin yek, berjewendiya netewî bigirin ser berjewendiya partîtî re û ji derfet û alîkariya hêzên derve sûd wergirin.

- Beşê dihem ser dewlemendiya erdnîgariya Kurdistan û dewlemendiya xwezaya wê ye.

Nivîskar piraniya çavkaniyên xwe ji Hisretyan, Eskerê Boyik, I. Şerîf Wanlî û Lazarêv û belgeyên arşîva Yekîtiya Sovyetan û Perlemana Ukrayina girtine. Pirtûk bi giştî bi belgan û lekolînan tekûz kiriye. Di pirtûkê de gelek wêne û nameyên ku ji birêz Mamoyan bo derdorên curbecur hatine rêkirin di derbarê pirsa kurd de hene.

Di pêşgotina pirtûkê de ku ji aliyê Tatyana Pêlîînko -seroka beşê kêmnetewan di wezareta kêmnetewan de- hatiye nivîsîn dibêje; "Ev pirtûk nola kaniyekê ye bo damezirandina vejîn û pêşvebirina çand û nasnama çandî ya kurdan e."

Nezîr Silo

Ukrayina

çapkirin