anmeldung

Wêje di çaxê gilobalîzmê de

M. Nezîr Silo, nezirsilo@hotmail.com

Mirovahî derbasî sedsaleke nû bû, bi xwe re deskeftên mezin ên ku di dîroka pêşketina xwe de bidest xistî û bi derfetên jiyanê yên fireh li ser hîmê destveanîna pêşketinên mezin di hemû aliyên jiyanê de, çi aborî, civakî, zanistî, çandî û tekolojî be. Bi xwe re jî pirsgirêk, tekhlûkeyên mezin hildigire, ji aliyên tenduristî, dadmendiya civakî, paqijiya xwezayî, zêdebûna hejmara mirovan û gelek pirsgirêkên ji encama pêşketina teknolojiyê derketin holê.

Kombûna sermaye di destê hindik kesan de û navendbûyîna wê di dewletên xwedî hêz de, yên ku kar dikin ji bo sistema Neolîberalizim di tevahî cîhanê de bidin rûnişkandin. Ev sistema ku serbestkirina bazaran armanc dike, hemû hewildanan dike ji bo rê veke û asteng li pêşiya bazirganiyê were rakirin, da ku sermaye bi hesanî bigere. Bikaranîna teknolojiya pêşkeftî û alavên ragihandinê, dinya me ya îro kiriye gundekî biçûk, vê yekê jî bi xwe re sînorên netewî yên dewletên kilasîk bê wate hiştiye.

Pêşketina teknolojiyê û zanyariyê bi xwe re him tehlûke, him jî derfetên mezin ji bo jiyanê anîne. Pirsgrêkên netewî cihê xwe ji pirsgirêka demokrasî, mafê mirovan û pirsgirêkên çandî û ziman re dihêle. Roj bi roj di cîhanê de pirsgirêkên nû xwe derdixine pêş. Pirsgirêk ferehtir û naventewî dibin. Mirovahî roj bi roj nêzîkî hev dibe û hestên yekîtiya mirovahiyê û pirsgirêkên wê li pêş dikevin. Di vê xalê de pirseke ku her kes ji xwe dike ew e, gelo ma em di çaraçova Gilobalîzmê de ber bi çandeke gerdûnî ve diçin.? Her çand wê bikaribe hevparî viya bibe.? Li gora gelek nirxandin, lêkolîn û encaman, Gilabalizim ji aliyekî ve şaristaniyê gilobal dike û çandeke berxwarî belav dike. Rast e, dibe ku şaristanî navnetewî be, lê çand netewî ye, nasnama û heyîna komên mirovan dide diyarkirin. Ev yek tehlûkeyeke bi vî awayî derxistiye holê, ku hinek ziman û kultûr winda dibin û roj bi roj bandora yek çandê belav dibe, weke ku mirovahî ber bi yek rengî ve dibe.

Pirsek li vê derê derdikeve pêş: Gelo ev çanda gerdûnî, wê çanada Amerîkiyan be.? Wê çi bi çandên din were.? Zimanê mirov pê dipeyivin, wê çi bi wan bê.? Gelo ma Gilobalîzim wê bi xwe re gelek zimanan û çandan binbir bike.? Ji ber ku xwendina pirtûkan pir kêm bûye, mirov zêdetir li Televizyonan temaşe dikin û ji xwe re wek kaniya zanînê digirin . Ji ber ku bi wêne û deng, bê ked û bi hesanî pir tiştan dide mirovan. Kilîp, reklam û sîneme pir bandora xwe li ser jiyana mirovan kiriye. Ev yek jî, ji aliyê Amerîkiyan ve pir tê bikaranîn û mesrefeke pir mezin lê tê kirin. Bi hezaran wêne, deng, raman, helberîn û berhemên rengereng tên belavkirin û weşandin. Bandora xwe rojane li ser hizir, xeyal û şêwazê jiyana mirovan dike.

Ji aliyê din ve, ev rewş derfet dide her çandê, ku xwe pêşve bibe û belav bike. Înternet her çiqas ku aliyên xwe yên ziyanê didin hebin jî, alaveke azad e, her kes û her netew, çanda xwe û bi her zimanê xwe dikare bide bikaranîn û jê sûdê bigire. Têkoşîna ji bo parastina çand û zimanê xwe ji serî ve ne bi bin ketiye. Mirov dikare cihê xwe bê asteng di nav de bigire. Yek mirov dikare her tiştê xwe bigihîne deh milyonan kes. Lewre rawestandineke kilasîk, ku çax ne perjirîne, xew bigire di hundirê xwe de û tiştên kevin bide jiyandin, di bin navê parastina çanda xwe, bê awate ye. Rawestandin li dijî nasnama çandî û berdana çanda xwe di bin navê nepejirandina qaliban û xwe guherandin û nûkirin ancex mirovan ji rastiya wana qut bike û dûr bike. Serxwebûna çandî bi dayîn û standinê bi wate dibe. Hemû çand ji hev û dû dibin û didin hev. Pêwîst e di vê xalê de rêzgirtin, dan û standin di navbera çandan de çêbibe, her çand xwe biparêze, bi parastina xwe rengînbûyîna çandî û hêzbûyîna çanda mirovahî bi giştî dihêle û xurt dike.

Dibe ku di vî çaxî de ji van sedeman û encamên ku me dan diyarkirin ziyan li wêjeyê bibe. Wêje, hunereke di xwezaya xwe de her çendî bi zimanekî netewî tê nivîsandin jî, lê ew gerdûnî ye. Ji ber ku bi pirsgirêkên civakê û jiyanê re di riya kesan de lê digere, diyar dike û çareser dike. Dema ku pirsgirêkên civakê û jiyanê tên guherandin, babet, xal, mijar û bûyerên ku wêje li ser diraweste jî, tên guherandin. Şêwazê nivîsa xwe û hunera xwe jî tê guhertin û bi pêş dikeve. Ev çaxa ku pirsgirêk mezin dibin, hêzên desthilatdar ezezîtî di mirovan de di astek bilind de pêşve dibin; ji aliyê giyan, moral û nirxên mirovahiyê ve valahiyeke mezin dijî, rola wêjeyê derdikeve pêş, ku nirxên giyanî, mirovahî û moral careke din ji mirovan re vegerîne û derfetên heyî ve, xwe bi bandor bike.

Li hember vê rewşê gelê Kurd di pêvajoyeke dîrokî û girîng re derbaz dibe. Gelê Kurd yê ku di gelek qonaxên şoreşgerî re derbas bûye, ji bo ku weke netew, çand, ziman û wêjeya xwe biparêze û pêşve bibe, têkoşîna demokrasî dike. Çand di zemînên azad û demokrat de bi pêş dikeve. Lewra têkoşîna gelê Kurd ji bo mafên xwe yê demokrasî û çandî bi wate û rûmet e. Derfetên heyî, yê bi dest xwe ve anîn, gelek bi nirx in û pêwîst e di asteke bilind de bi kar bîne. Bi tayebet derfet û destkeftiyên heyî bi zaravê Kurmmancî, neçarî sûdgirtina di asteke bilind de ji wana bike.

Gelê Kurd xwedî şaristanî û çandeke dirokî ya dewlemend e. Wî li ber xwe daye, heta xwe gihandiye vê rojê. Ev dewlemendî, xurtbûyîn bingeh û hînmeke mezin û hêja ye, li ser wê derfetên pêşvebirin û nûjenkirina wê derketiye holê. Bi teybet wêjeya Kurdî xwedî bingeh û dewlemendiyeke mezin e, kêmasî û lewaziyên xwe dikare di demeke kin de derbas bike, nûjen be û rola jê tê xwestin pê rabe. Lewra erk û xebateke pir mezin û bi nirx dikeve ser milê sazî, înstîtut, rewşenbîr û wêjevanên Kurd, ku program, plan û karên tên xwestin ji bo pêngaveke mezin û hemdem di vî alî de bavêjin. Ev tê wê wateyê, ku li pêş me weke erkek girîng û tê xwestin di demekî kin de kar û tevgereke mezin û berfireh bête kirin, ji bo zindîkirin û pêşvebirina wêjeya Kurdî ya ku bibe hîm ji têkoşîna demokrasî û pêşvebirina çand û zimanê Kurdî re. Rêya bitenê ku em karibin wêjeya xwe di vî çaxê bi bahoz û bablîsok de biparêzin, lipêşxistina wê ye.

çapkirin