WJEYA KURD YA NVSK

 

Nezr Silo

 

Mirovah bi afirandina nivsn re gavk bilind avt. Beriya ku nivsandin hebe kjan civak idikir, awe dijiyan, i hizir xeyal li ba wan heb- her end ku bi hinek wne semboln ku xz dikirin ser dwarn ikeft keviran- her titn xwe nedikarn rave bikin. Her weha ev xaln min diyar kirn hem  di tariya drok de diman. Bguman pvena mirovahiy pdiviya w areser an hol, ew j ew b ku mirovah hin cur nivsandin afirandin, bi w yek re tit jiyayn hizir kirn gihandin rojn pa. Her nif berjewend ji serphatiyn nif pa  ji xwe re derxist bi v away civaka tde dij hnj pve bir.

Pit derketina tpan di Chan de, li gelek cihn curbecur nivs pketin. Elifba ji hla pktina mirovahiy ve gavek mezin b. Ji w dem nve, raman pve . Droknivs destp kir rziman xwe gihand astek pket. Byern devik, li ser kevir dwaran, li ser erm kaxezan hatin nivsandin bi awayek hn zelaltir vekir.

Alfaba yekemn li Mezopotamya derket. Nivsa Mx, alfabaya Ugart ya ku hatiye pejirandin weke dayika tevah alfbayan ser v xak afrn. Li gor lkolnn arkoloj piraniya nivsa di v xakngariy bi ziman Sumer, Akad, Asr, Aram, Pahlew pa br Ereb bn. Gel Kurd yek ji geln Rojhelatanavn her kevn e. Bguman gelek xwed drokek weha kevn, w di war nivs de xwed hin berhemn ber biav be. Li gor seyday Cigerxwn di pirtka xwe ya bi nav " Droka Kurdistan" de diyar dike ku pirtka Evsta ya Zaradet ser 70 hezar erm leka hatib nivsandin, l mixabin - gotin a seyday Cigerxwne- di dema ewitandina bajar Perpolis ji aly hzn skender Mekedon ve hm hatiye ewitandin. a din ji sedema dagirkirin talan kirina Kurdistan bi awayek berdewam, herdem talan ewat bye para Kurdan, dibe ku v yek j bi xwe gelek berhemn hey tine kiribe. Xala din a her balk ewe ku gel Kurd yek ji wan geln ku heger nivsandibin, ser erm nivs ne. Lewma derfeta parastina wan berheman gelek km bye z riziya ye. Di encam de em niha di nav destn xwe de berhemeke kevn a drok bi ziman kurd- ku bi kjan zarav be j- nabnin. Her end ku t gotin Evesta bi ziman Med, zarav zazak hatiye nivsandin, di dest gel Kurd de weke belgeyek ku rax ber avan nne. Lewra mirov nikar bibj ku gel Kurd xwediy Elifbayek weha b birasteqne. Ev xal, pwste ji aliy lkolineran ve b lkoln kirin.

Li gor hinek lkolnan, nivsa pn ya wjey, bi zaravay Hewram, hatiye dtin. Bi nav Marfet pr aleyar ye*. T gotin ku Pr alyer muxikek Zerdet bye. Keng jiyaye ne diyare. Nivsnn w bi away helbestin, li ser zanist, frbn retin. Di dawiya her be de weha t nivsandin got ca wate-I Pr alyar b

Hot co kiyasto- dona- Dana simyar b

Wateya v bi Kurmanc; Guh bide gotinn Pr alyar

Ramann xwe bihle ba pxam zanay simyar

T gotin ku ew nivsa Moreft-Pr alyor ji Quran kevintire.

Daran giyan- deran cerg dilbergn.

Gah pir bergen, goh b bergen

Kerg ce hln, hl ce kergen

Ruwos ce ruwas, wergen wergen

Bi Kurmanc

Dar bi giyanin dil carg pelin

Carna pirin pel, carna b pelin

Dk ji hkeye, hk, ji dkan

Rov ji roviyan, gur ji guran.(1)

Helbestek n bi zarav Hewram, li ser ra Erebane, hatiye dtin. Gava ku hzn Ereban di sedsala 7 an de ketine Kurdistan pir xwn rijandine herder talan wran kirine. Ev helbest, t gotin ku li ser ermek hatiye nivsandin , l erm windaye, nehatiye dtin

Hurmuzgan riman, etran kujan,

wan erdewe gewrey- gewrekan

zurkar Ereb kerdine xapr

gina-I paley heta arezur

n kenkan we ru-u hiwne

rewt Zerdutre manewe b kes*

Bi Kurmanc

Cpanehn hurmuz xira kirin,agir w vekutin.

Xwe veartin y her gewre, ji gewreyan

Zarok Ereb, kirin her ciy wran

Heta arezur, gund Paleyan

Girtin hem ke jinan

Mrn mrxwas, man di nav xwnan

Siwarn Zerdet, man bkes

Hurmz, nehat rehm li hi kes. (2)

Zaravn ziman Kurd hem nebne ziman wje. Ziman nivs, bi teybet wje, bi rewa siyas ji nzk ve girday ye. Li Kurdistan dem bi dem, hin Mrt desthelat bna zarav wan di dem desthelatdariya wan de byna zimn wje. Mnak di dema, mritiya Erdelan de, zarav Hewram zarav nivs wje ye. Di dema mratiya Behdnan Botan de, zarav Kurmanc zarav nivs wjeye.Di mratiya Soran Baban de, zarav Soran (devik Silman) .w.k.d. Bi karanna zarav Kurmanc devoka Cizr bi tesra devokn Bot Hekar ve bye zarov nivs. Hin zarav j dem bi dem, bne ziman nivsk wje. Pit zarav Hewram, ji hla wje ve, zarav her kevn Kurmanc ye. Mirov dikare bji, di ax wje ya  kilask, Kurmanc zarav her dewlemende. Hem zaravn Kurd bi wjey devik gelek xurtin, l ne binivs. Bi Kurmanc wje ya her kevn, helbestn Baberox Hemedan y ku di sedsala 8an de jiyay.

Helbestvan Baberox, di er li dij Erebn Ebas de, li ba mr Kurd Cafer Mihr Hesen el- Kurd, c digre bi helbestn xwe bang li hem Kurdan dike, ji bo alikariy bikin.

Di helbestek xwe de weha dibje;

Mrim Cafer bizane

Dema me end hzane

la may nezane

Bar may girane

Kalin werin bi hev ra

Lawin werin bi tev ra

Des xencer Sedef ra

Bi saz, maz def ra

Di helbestek d de weha dibje;

Kumt li meydan bezne

Deban xwe di jor de daweine

Bi deng zincaw li dijmin bike qr

B bak xwe li nav wan de bihejne. (3)

Wjeya kurd ya nivsand bi rk pk ku ji dema nivsandin Baba Tahir Hemedan di dawiya sedsala 10 an de nivsiye bi tpn Ereb hatiye nivsandin heya ku Mr Celadet elfabaya Kurd bi tpn latn dfirandi di nv pn sedsala 20an de. jixwe diyare ku heya niha ziman kurd bi s elfbayan, Ereb, Latn Kilrk heya hilweandina Yektiya Sovyetan. Niha j hn ziman kurd bi du elfebayan t nivsn ku ev yek j anda kurd weke netewa kurd pare dike aliyek gel kurd b sd ji aliye din dihle.

1-2-3- -*Ji kovara lkoln hijmara 2 ji gotara Huseyn qertal, ya ku ji pirtuka Kemal Fuad ya bi nav Dest Nivsarn Kurd girt.

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org