C) LKER JI ALIY PEYWIR VE

 

Nzamettn Akkurt

 

Lker ji aliy peywir ve dikarin di bin nav s celeban de bne komkirin. Ev cure lker him bi daritin peywirn n him j di nava hevok de roln girng digirin ser xwe. Ji aliy peywir ve lker vediqetin s celeban:

1) Lkern Pgir

2) Lkern Pagir

3) Lkern Alkar

 

1-LKERN PGIR

Ev curey lkeran wek qertafek tn piya lker wateyeke n didin lker. Dema mirov dibje /kirin/ titek t bra mirov, l dema mirov pgirek wek /ve/ bi piya lkera /kirin/ ve bike, w dem dibe vekirin. Ew j titek cuda dertne hol. end pgirn bi zdey tne bikarann ev in: Ra, ve, hil, da, wer . Bi gor van pgiran mirov dikare wiha mnakan bide.

Li ser pgira /ra/: Ev pgir btir byern ji jr ber bi jor ji jor ber bi jr nan didin.

Mnak:

Hitin                  ra      rahitin

Kirin                  ra      rakirin

Bn                  ra      rabn

Kiandin                ra      rakiandin

Ketin                  ra      raketin

Zan                  ra      razan

Pern                  ra      raperin

Xistin                  ra      raxistin

Girtin                  ra      ragirtin

Hitin                  ra      rahitin

 

Li ser pgira /ve/: Ev pgir byera ji hev vebn derdixe p.

 

Mnak:

Kirin                  ve      vekirin

Qetn                  ve      veqetn

Bn                  ve      vebn

Dan                  ve      vedan

Xwarin                  ve      vexwarin

Gotin                  ve      vegotin

tin                  ve      vetin

Dan                  ve      vedan

Xwendin                ve      vexwendin

 

Li ser pgira /hil/: Ev pgir zdetir byera lker ber bi jor ve dide kirin.

 

Mnak:

Dan                  hil      hildan

Kirin                  hil      hilkirin

Girtin                  hil      hilgirtin

Avtin                  hil      hilavtin

Pekn                  hil      hilpekn

Hatin                  hil      hilhatin

 

Li ser pgira /da/: Ev pgir btir byera bna ber bi jr ve derdixe hol.

 

Mnak:

Ketin                  da      daketin

Gern                  da      dagern

Xistin                  da      daxistin

Ristin                  da      daristin

Mezirandin          da      damezrandin

Dan                  da      dadan

 

Li ser pgira /wer/: Ew pgir btir tevlhevbyn nan dide.

 

Mnak:

Pan                  wer      werpan

Kirin                  wer      werkirin

Bn                  wer      werbn

Girtin                  wer      wergirtin

Gerandin               wer      wergerandin

 

Li ser pgira //: Ew pgir btir avabyn derdixe p.

 

Mnak:

Kirin                        kirin

Bn                        bn

Tir                   tir

 

2-LKERN PAGIR

Qertafa lkera pagir bi ser xwe ti watey nade, ten wate reng lkera qertaf digire dide guhertin. Qertafn pagir dikarin wiha bn rzkirin: in-andin, ijn-ijandin, isn-isandin.

Mnak:

-In-andin-

Cemed            cemidn          cemidandin

Xap            xapn                  xapandin

Fir             firn                  firandin

Sor                  sorn                  sorandin

op            opn                  opandin

Ger            gern                  gerandin

Rij             rijn                  rijandin

Rev                  revn                  revandin

 

 

-ijn-ijandin-

Kel                  kelijn                  kelijandin

Tam            tamijn                  tamijandin

Ger            germijn          germijandin

Mij                  mijn                  mijandin

 

-isn-isandin-

Tep            tepisn                  tepisandin

Nas            nasn                  nasandin

Rep            repisn                  repisandin

Kep            kepisn                  kepisandin

Fet                  fetisn                  fetisandin

 

3-LKERN ALKAR

Curey lkern alkar bi qas peywira xwe ya bingehn, peywirn dtir j hildidin ser xwe. Lkern alkar dikarin wiha bn rzkirin;

bn, kirin, dayn, hatin, xwestin, karin.

 

LKERA BN

Ev curey lker li gor dema ku t bikarann li gor avahiyn t de cih digire, carna hebn carna j byn hatina rew xwed wate dike. Bguman lkera bn di ziman kurd de roleke girng hildide ser xwe. Di kiandina deman de lkera bn bi v reng saz dibe.

Mnak:

Li gor dema boriya tdey.

Ez iyar bm.

Tu iyar by.

Ew iyar b.

Em iyar bn.

Hn iyar bn.

Ew iyar bn.

 

Ez bm iyar.

Tu by iyar.

Ew b iyar.

Em bn iyar.

Hn bn iyar.

Ew bn iyar.

 

Dema boriya ddar

Ez iyar bme.

Tu iyar bye.

Ew iyar bye.

Hn iyar bne.

Ew iyar bne.

 

Dema boriya berdest

Ez bme.

Tu bye.

Ew bye.

Em bne.

Hn bne.

Ew bne.

 

Dema rokiya raweya xwestek

Ez bma.

Tu bya.

Ew bya.

Em bna.

Hn bna.

Ew bna.

 

 

Div di vir de xaleke girng b destnankirin, da ku mijar batirn zelal bibe. Li gor dema boriya tdey kes duyemn qertafa xwe // ye. L gelek caran ev rpvan t binpkirin bi reng /e/ t bikarann. Di na ku were gotin, Tu y t gotin Tu ye. Em dizanin ku /e/ di kiandina lkeran de bi reng cnavkn xwer qertaf kes syemn e. Dsa di kiandina lkeran de bi reng cnavkn tewand j qertaf kes duyemn e. Ev yek t tevlhevkirin dihle ku ziman ji rpivan bikeve. Pwst e bi gor kiandina v dem ku cnavk xwer be, qertaf kes duyemn // bi kar b.

 

LKERA KIRIN

Ev lker li ba rola xwe ya bingehn, pkhatina pir peywirn dtir j tne p.

Li gor dema b ya nzk kiandina lkera kirin wiha ye.

Ez dikim biim.

Tu dik bi.

Ew dike bie.

Em dikin biin.

Hn dikin biin.

Ew dikin biin.

 

Li gor dema niha

Ez kar dikim.

Tu kar dik.

Ew kar dike.

Em kar dikin.

Hn kar dikin.

Ew kar dikin.

 

Li gor dema bor

Min kar kir.

Te kar kir.

W/w kar kir.

Me kar kir.

We kar kir.

Wan kar kir.

 

LKERA HATIN

Ev lker bi taybet di pkanna avaniya tebat de bibandor e. Li gor s demn bingehn mirov dikare li ser kiandin end mnakan wiha bide.

Li gor dema bor

Ez hatim.

Tu hat.

Ew hat.

Em hatin.

Hn hatin.

Ew hatin.

 

Li gor dema niha

Ez tm.

Tu ty.

Ew t.

Em tn.

Hn tn.

Ew tn.

 

Li gor dema b

Ez werim.

Tuy wer.

Ew were.

Em werin.

Hn werin.

Ew werin.

 

LKERA DAYN

Lkera dayn li ba peywira xwe ya taybet, bi hinek lkern dtir re j bi kar t. Li gor s demn bingehn mirov dikare end mnakan wiha bide.

Li gor dema bor

Min av da Kalo.

Te av da Kalo.

W/w av da Kalo.

Me av da Kalo.

We av da Kalo.

Wan av da Kalo.

 

Li gor dema niha

Ez gulan didim dayik.

Tu gulan did dayik.

Ew gulan dide dayik.

Em gulan didin dayik.

Hn gulan didin dayik.

Ew gulan didin dayik.

 

Li gor dema b

Ez alkar bidim hevalan.

Tuy alkar bid hevalan.

Ew alkar bide hevalan.

Em alkar bidin hevalan.

Hn alkar bidin hevalan.

Ew alkar bidin hevalan.

 

 

LKERA XWESTIN

Ev lker ji aliy nandayna xwestek daxwaziy ve xwed peywireke girng e. Li gor s demn bingehn kiandina lkera xwestin wiha ye:

Li gor dema bor

Min dixwest.

Te dixwest.

W/w dixwest.

Me dixwest.

We dixwest.

Wan dixwest.

 

Li gor dema niha

Ez dixwazim.

Tu dixwaz.

Ew dixwaze.

Em dixwazin.

Hn dixwazin.

Ew dixwazin.

 

Li gor dema b

Ez bixwazim.

Tuy bixwaz.

Ew bixwaze.

Em bixwazin.

Hn bixwazin.

Ew bixwazin.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org