Li Ser Helbesta Mirad Yapitiran end Gotin Hinek Mnakn Hilkeftina Hmay

 

 

Nzamettn Akkurt

 

 

Li ser helbest gelek nirxandin hene. Ev nirxandinn ku li ser pnaseya helbest tne kirin, bi piran di navbera xwe de cewaziyek nian didin. Hebna v cewaziy normal e, ima ku mijara helbest ne mijareke wisan e ku, mirov karibe sed sed li pvanan bixe. Ji ber v end j, di etbna nirxandinan de dewlemendiyek derdikeve hol. L bel ev dewlemendbn di heman dem de bi xwe re tevlhevkirina mejiyan j tnin. Ji ber v end mirov nikare bibje ku iqas dewlemendbn hebe, ewqas j ba e. Jixwe kategoriyeke wisa j nn e, ku mirov rabe di war wjey de, vca nexasim di hunereke weke helbest de wan etbna nirxandinan li ser nav dewlemendiy weke ev ba e, l ev ne ba e binav bike. Dixwaze bila ew nirxandinek be dixwaze bila rexneyeke dahrn be: Ev yek ferq nake. T zann ku, di nirxandinn curey helbest de, gelek caran mnakn kevin her wiha ji mnakn wjeya biyan zdetir, dsa ji pvann git yn ku di nav kombna droka helbest de hatine rewa yn git, ji wan j zdetir, gelek caran pvann ecibandina mirovan derdikevin p mora xwe li nirxandinan dixin. Vca droka me Kurdan ji v aliy ve gelek dewlemend e, ima ku ji aliy subjektif ve radeya pesinandin li nav me Kurdan gelek bilind berbelav e. Sedemn v yek i ne, ew li aliyek, diyar e ku ev hunera pesinandin bye yek ji wan astengn li piya pketina rexney.L div b zann ku pesinandin dikuje, rexne p dixe. Pesinandin dide wendakirin kor dike, rexne ronah dike.

Ev j t gotbjkirin, gelo rexneya helbest div xwe bide rnitandin li ser bingeh objiktvzm yan na? Yan j iqas objektivizm iqas subjektvzm?

Mirov nikare v gel mnan rtn sv ji hev vebiqetne. Helbet div nirxandin an j dahrn xwe li ser esas objektvzm bide rnitandin, l bel helbest titek wisa ye ku, aliy mirov hest dixe nav lepn xwe, bandor li ser derniya mirov dike. Vca madem rew wisa ye, ew kes ku bibje div rexneya helbest sed sed xwe deyine ser esas objektvzm iqas mafdar e?

Em bipejirnin nepejirnin j, ji aliyek ve subjektvzm xwe dinixumne nav. Ha w gav mirov dikare bibje, em weke mznek bihizirin ku du kodikn w hene, div kodika objektvzm dakettir be. Ji aliye dahrna helbest ve ev azneke (metod) rast e.

Di helbest de s ax hene: Raman, wate xeyal. Bikaranna van herskan di hundir helbest de, direkt xwe ber bi derniya mirov ve digirin. Ger dahrner mantiq xwe serwer derniya xwe neke, nikare di dahrandina xwe de serkeftin pk bine. Heke ten bi gora mantiq xwe tevbigere, d ewt bikeve. Di heman dem de ten bi gora derniya xwe, yan bi gor pvann ecibandina xwe tevbigere, d dsa ewt bikeve. Niha ev dengeyeke pir hesas e. Div ba b eyarkirin.

Gava ku min pirtka Mirad Yapitiran a bi nav xwend, min pwst dt ku ez di bin ronahiya v gel de dahrnek pk bnim. Bi baweriya min ayia wjey div her raser be.

Pirtka Mirad Yapitiran a bi nav di sala 2005an de ji hla weann Tevn ve hatiye apkirin. Di hundir pirtk de 47 helbest cih girtine. end ku jimara helbestan di pirtk de gelek e j, ji ber kurtbna helbestan, pirtk ji 79 rpelan pk hatiye. Di dawiya pirtk de wney helbestvan pir kin kurtejiyana w cih girtiye.

Di pirtk de helbesta yekem Tu j ye. Weke v helbest di end helbestn din de j kmasiyek heye bi baweriya min helbestvan zde bala xwe dananiye ser v kmasiy. Ew kmas j ya forma ziman e. Helbestvan hinek rzikan hnandine, l ew rzik di nav helbest de bel bne ev yek hitiye ku ahenga helbest biik. iknandina ahenga helbest, em dizanin ku bi piran ji ber banehnandina peyvan an j rastnekaranna forma ziman tn der dihlin ku nirxa wjey dakeve.

Weke mnak em dikarin ji helbesta Tu j mnakek bidin.

Destpka helbest wisa ye:

Giran b ewata te

Pvan j ra tune b

Xunava baran

Er Xwed dian xwar

()

Di rzikn Giran b ewata te, pvan j ra tune b kmasiya ku heye dihle ku forma ziman giran bibe. Veca ku ev rzik di destpka helbest de cih girtine, ev dihle ku di seri de mirov xwe li helbest negire. Weke mnak ku di una pvan j ra tune b de helbestvan rzik bi v rengi nivsandibana bpvan b him li berevajiy forma ziman nediket him j di seri de astengeke mnan ikestina ahenge dernediket pber me.

Dsa di heman helbest de rzika mirovn gire gira bi heman away hatiye hnandin dihle ku ziman giran bike teql bixne. Weke t zann rastiya v gotin bi renge mirovn giregir e.

Heke helbestvan bi zanebn hnandineke wisa pk anbe xwestibe rengek cewaz bide gotinan, l diviyab ku w hizr j bike, ku d ziman giran bike, teql bixne xwendevan biwestne. ima ku em dizanin ziman helbest div ahk be, hil be, ne giran as be. Helbet ahkbn hilbn bi gora raman, wate xeyala helbest radeya nirxa wjey bilind dike di heman dem de giran bteql w nirx dadixne dihle ku weke xaleke xwedkmas di helbest de cih bigire.

Di helbestek de gava ku ramanek bi rya rzikek bi hnandina peyvn xweik hate kirin, ew nirxa w helbest bilind dike. Di hunera helbest de ji v re t gotin hma.

Di pirtka Mirad Yapitiran de hilkeftinn bi v reng hene. L li beramber v yeke j valaderxistina wan hmayan j hene, li bala ku ne zde ne j.

Di heman helbesta destpka pirtk de ev rzik heye:

der veneb ev

Ji v hevok mirov fam dike ku ew kes li bend ye an j li bend ne nehatiye. Ev bi ser xwe serkeftinek e. Serkeftina hmay bi gotinn jirz ye. L helbestvan zde hedar nekiriye li pey w v rzik bicih kiriye:

tu j nehat

Helbestvan bi ecembna xwe mirov bihrs dike, aciz dike. Hmaya ku di rzika jor de daye rnitandin, bi rzika li pey w vala derdixne.

Hebna hinek peyvan an j hevokan, hizra derbirna hmaya t xwestin bide, vala dertne. Bi gotineke din, dubareya ku t kirin, dihle ku hma ji hmabn derbikeve.

Di rpela 30y de hmayeke ewt heye:

De were keko

Min briya avn te y zer kiriye

Bi ramsann qedexe bihejnim

Di jor de avn zer hilkeftina hmayeke wjey ye, ger di cih rast de hatibana bikarann d serkeftineke mezin derbiketana hol. Di hundir v helbest de cih xwe negirtiye. Di heman dem de asta nirxa wjey ya helbest daxistiye. Reng zer di wjey de reng xiyanet ye, weke mnak sor htlal, ore tund ye, mor-binef mirin e, re tart, nezann n e, sip at ye, n bextewer hwd. Ji ber v end ku di helbestek de bi reng avn zer bi kar b, weke hma mirov fam dike ku ew dilr an j kes helbest li ser hatiye hnandin xiyanet kiriye ango wan avn xiyanet hildigirin. Berevajiy v ew dilr ku Mirad Yapitiran kiriye mijara helbesta xwe ya bi nav Keko ne yek wisa ye ku mirov bibje, xiyanet kiriye ango avn xiyanet hildigire. Jixwe ku mirov v hmay wisa qebl bike, diviyab ku nav helbest ne Keko bya. L bel ji nav naveroka helbest t famkirin ku, helbest ji yek hezkir re, ji rzdarek re hatiye nivsn hem taybetmendiyn w yn qenc rzdariya li hember w hatiye rstin. Aliyek w y ku di helbest de bi mirov xiyanet bide hesandin tune ye. Ji ber v end ev hmaya hatiye rstin cih xwe negirtiye. Ji bil reng zer avn zer di nav and wjeya civaka me de, her wiha di ya git de j wisa ye, weke avn gur tne zann. Ger bi v watey hma hatibe rstin, dsa ewt e. ima ku wateya w ya wjey nexasim di asta hunera helbest de xask qurnaz ye ev j li nav naveroka helbest nay.

Di hinek helbestn xwe de helbestvan mecal derfet nedaye xwendevan, ku helbest bixwne bi gora xwe hinek mesajan j werbigire. Mirov bi hsan dikare bibje ku, helbestvan her tit hazir kiriye berp xwendevan kiriye. Niha rastiyeke wisa heye; helbet helbest raveya titek ye. L bel ew rave yekser bi kitekitn xwe ve nayn dayn. Her wiha helbest raveya naveroka xwe ye. L ew rave bi rya ramana xwe, xwe bi hinek sembolan diderbirne. Ji van sembolan re t gotin hma. Hma hal her yekun ravey ye. Yekuna ravey j, tevahtiya helbest pk tne. Ger hma rave cih xwe biguhernin, gotin dicihde be, helbest ji teqla xwe dikeve, nirxa wjey dadikeve firzeya hunera helbest qet xuya nabe.

L bel ev nay w watey ku, titn ji bo xwendevan hatine berpkirin, ne helbest in. Nexr, helbest in. L ji aliy hunera hma, nirxa wjey hunera helbest ve zelt mane. Ji ber ku helbestvan wilfa dananiye ser ayia hma, nirxa wjey hunera helbest. Ten xwestiye rave an j zaha titek an j kesek bike. Ji bo v dahrn helbestn weke K, Li p te, Mikur, Na bn dayn.

Di hundir helbest de ramana helbestan-end ku helbest gelek in j- nzk hev in. Helbet ev weke kmasiyek nay hesibandin. Hestn ku di helbestan de weke tent, tirsa terkkirin nehatina w ramanek diderbirnin. Mirov dikare bibje ku pirtka li ser v nav kmasiy naxwe.

Dsa di gelek helbestan de ji aliy teknka helbest ve gotin dicihde be ji aliy hmayan ve, helbestvan mirad Yapitiran serkeftin peyda kiriye. Weke mnak helbesta Ten me dikare b dayn. Helbest ji ar berdekan pk hatiye. Di s bendekn p de helbestvan bi rengek ba nebitenbna dervey xwe pnase kiriye. Bendeka final  a dawiy, div ev j b gotin ku w dubareya di hers bendekn p de bi kar aniye, di bendeka fnal de bi kar naniye mza daw bi awayek serkeft li helbest xistiye. Di heman dem de hmayn bi reng ryn mehkm extiyariy, gule di movika xwe de nebikiv, hsirn derya li p xwe hit ku bi kar hatine reng dane helbest.

L div b destnankirin ku hmayn weke xemn li ser levan mit ewt in. Di ser de di ziman bedena mirov de, rast e hinek hest dihlin ku pnaseya wan di rdna mirov de bi ekere xuya bibin. Girna mirov hebe, mirov ji titek iyabe an j hestiyar bibe, av bi avn mirov dikeve, yan mirov strkan ji avn xwe dibarnin. Bi v reng w hesta xwe diyar dikin. Titek can mirov bine, mirov maslkeyn rdna xwe vedikinin. Li hember titek mirov ecb seyr bimne, avn mirov beloq dibin hwd. Mirov dikare mnakn wiha zde bike. Veca gava ku mirov xembar be, xem li ser can mirov hasil bibe, rdna meriv yekcar dadikeve. Tam j di vir de helbestvan v yek, yan diyarbna xem li ser lv daye rnitandin mit kiriye. Ev ewt e titek ji aliy kmasiy ve ecb e. ima ku xem li ser levan mit nabe, li ser daketin an j li ser qermoekkirina rden bi xwe mit dibe. Mirov dikare lv tir bike, xwar bike, nerazbn an j nivhenekiya titek bide xuyakirin, l mirov xema xwe bi lv nikare bide der.

Di vir de ez naxwazim wisa texmn bikim ku, helbestvan lstoka peyv li dar xistiye, bi w waza hinek helbestvann me yn nav wan pir t hilann. end ku di helbesta Mirad Yapitiran de mnakeke bi reng gola di nava xwn de gewim heye j, ez naxwazim w di nav w kategorey de, ev kategoriya ku ez ji wan re dibjim hostayn berevajkirina peyvan de bihesibnim, ima ku di pirtka w de ten yek mnakek heye. Ger mnak zde bna, bi near min w di nav w kategoriye de binirxandina. Da ku b famkirin li ser mnaka nedicde ya Mirad Yapitiran, mirov dikare zelaliyek pk bne ji bo w kategoriy, ku bi zena min tevkariyek pk nayinn ji bo hunera helbesta njen a Kurd.

Mnak ev e: gola di nava xwn de gewim.

Yan helbestvan helbet dikare di helbesta xwe de bi peyvan heta bi peyv bilze. Ev maf w y her rewa ye. Jixwe ger ku bi asteke serkeft bilind bi peyv leyist dirvek n, hmayeke balk nehatdtin peyda kir, di her hal de w qiymet mezinahiya w b teslmkirin. L di heman dem de ev yek nay w watey ku helbestvan bi berevajkirina mantiqa peyvan d asta xwe bilind bike. Ev ne hunerek e, ku bilindbna w pk bne. Ger helbestvan rastn e, hzdar xwed ayan e, w dem bila ne biberovajkirina peyvan, l bi leyistina peyvan w hostatiya xwe derne hol nan me bide. Weke li jor me mnak da, gol di nava xwn de gewim, ba e bila bigewime, l di aliy hunera helbest hmay de teqabl i dike? Ne titek!... berevajkirin an j qilopandina peyvan ger derbirneke n derne hol, xwed qmet e. Na ew berevajkirin qilopandina peyvan wateyeke n, derbirnek an j awa em dizanin hmay naafirne; w gav em dikarin bibjin ku, di wan helbestan de ten enflasyona peyvan heye. Peyv li pey peyvan berevaj, xwaromaro tne rzkirin ji v re t gotin helbesta njen. Dibe ku ji bo wan kesn zde hinek peyvn Kurd nizanin, yan ew peyvn akademk(?!!!) balk be. L ji aliy hunera hmay ve nehja ne. Ji ber v end ez ji wan re dibjim hostayn berovajkirina peyvan.   

Ba e ku Mirad Yapitiran neketiye v xeterey.

Berevajiy v yek mirov dikare bibje ku Mirad Yapitiran, tev ku pirtka w ya yek ye j, di teknka helbest de, bi taybet ji aliy bijartina peyvan ve gelek areza bye. Derbirna ku xwestiye bide, bi helbestn kurt pk aniye. Di vir de kurtbn dirjbna helbest ne mesele ye, dibe ku hinek helbest dirj bin hinek j kurt bin. L ji pnaseya xwe zdetir dirjbna helbest gelek xisar e. Div helbestvan her bilind hendazet nian bide ji bo peyv hevokn di helbest de cih digirin. Zde peyv weke li jor hate destnankirin enflasyon e, pir km peyv j lewaz ye.

Weke daw Mirad Yapitiran bi pirtka xwe ya yek ketiye nav hilkeftinek ez bi xwe wateyeke mezin didim v hilkeftin, end ku hinek kmasiyan hildigire j. Di aliy mesaj raman de j diyar e ku, xurtbnek peyda dike. Her hindik dizane li ser i dinivsne ber w bi k ve ye. Ez gelek meraq dikim gelo ev helbestvan ciwan d karibe berdewamiya helbestn xwe, l yn serkeft bne?

 

08.03.07

Nzamettn Akkurt

nizamettinakkurt@yahoo.de

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org