BERPIRSYARIYEKE
XWEZAYÎ
Nusret
Kurt
Mirov
di nava jiyanên xwe de xwedî gelek hest, raman, peywir, erk û berpirsyariyên
cewaz in. Li gel ku di nava jiyanê de gelek tiþt weke peywir tên zanîn, an jî
gelek tiþt weke hoby tên bi dest girtin, gelek tiþt ji ber neçariyan ferz
dibin, hindek tiþt jî hene ku xwedî berpirsyariyên xwezayî ne. Mînak,
mirovek ji bo ku di meslekekî de bibe pispor an jî bikaribe di karekî de þareza
be gelek salan li duv hev dixwîne yan jî ji bo vê yekê kedeke gelekî mezin
dide. Piþtî evqas xwendin û ked bi peywirekê ve tê peywirdarkirin û ger
nekeve wilfeke (egilim) cuda hetanî dawiya temenê xwe ji ber wê peywirê ve
xwe xwedî berpirsyarî dibîne. Hetanî ku jê tê li ew peywira xwe xwedî
derdikeve. Di her þert û mercî de her dem ji bo berjewendiya ew meslek û karê
xwe tevdigere. Lê ziman diyariya herî giranbiha ya ji zayîna mirov ve ye. Ji
ber ku bêziman mirov nikare tu tiþtî bike. Ji bo vê yekê pêwist nake ku
fermî were peywirdarkirin. Ji ber ku ev nirxeke herî giranbiha ya xwezayî ye,
berpirsyariyeke xwezayî ferz dike.
Dibe
ku hindek kes di vî warî de zêde þareza bin, dibe hindek jî kêm þareza
bin, lê bi kêmanî her kesê/a girêdayî neteweyekê zimanê wê netewê
dizane. Ger ew netew neteweke serdest be misoger xwedî zagon û saziyên
parastin û pêþvebirina zimanê jî. Lê ger ew netew neteweke bindest be,
weke ku ne xwediyê tu zagon û saziyên bi vê teþeyê ye, her wiha ew ziman
her roja derbas dibe bi xeteriyên weke tunebûnê re rû bi rû dimîne. Weke
ku tê zanîn li rojhilatanavîn û di gelek cihên cuda yên cîhanê de pir
zimanên ku berê peydabûn û xwedî hêz bûn, îro ji holê rabûne û tunebûne.
Ma em dikarin ji ber tunebûna van zimanan tu kesî tawanbar bikin û darezînin.
Di vir de ger kiruyeke tawanbar hebe ew civak bi xwe ye. Ger tu kesê/a were
darezandin hebe ew civak bi xwe ye. Ji ber ku ew civak bi giþtî li berpirsyarî
û peywirên xwe yên xwezayî xwedî derneketiye, weke nirxê herî giranbiha
zimanê xwe ji dest wenda kiriye û bi vê yekê jî neqediyaye her wiha di
dawiya dawîn de remzên xwe yên giþtî jî wenda kirine, yanî bi wateyeke dîtin
hebûna xwe wenda kiriye. Ev yek jî wê wateyê diderbirîne ku ziman xala herî
girîng a ji hebûna mirovan e.
Dema
em li roja îro temaþe dikin, neteweke bindest weke netewa kurd rexmî ku xwedî
gelek derfetên zindîkirina zimanê xwe ye, mixabin her roja derbas dibe zimanê
me (li gel ku gelek xebatên giranbiha jî hene) bi tunebûnê re rû bi rû dimîne.
Bêguman di vê yekê de nêzîkatî û helwestên serdestan bandorkar in, lê
ya sosret ewe ku em weke kurd vê yekê dipejrînin, li hember vê yekê bêhelwest
dimînin û zimanê serdestan di her warî de ji zimanê zikmakî pêtir bi kar
tînin. Yanî rexmî ku em xwedî zimanekî wisa dewlemend in em jî weke
neteweyên bêziman, pêtir xwe bi peywirên fermî ve asê dihêlin û xwedî
li berpirsyariyên xwe yên xwezayî dernakevin. Baþ zanîna zimanê serdestan
ji xwe re weke mezinahiyekê dibînin û bi zimanê xwe xwe piçuk dihesibînin.
Yanî bi þipandineke din em li ser rihên çinarê þîn dibin û em çîçekên
hinarê vedikin. Gelo ev yek gengaz (mumkin) dibe?
Ji
bo ku em jî piþtre weke civak bi tevahî neyên tawanbarkirin û darezandin,
ji bo ku em xwe bi xwe wenda nekin û tune nebin, divê ji roja îroj ve em li
gel peywirên xwe yên jiyanî her wiha divê em li berpirsyariyên xwe yên
xwezayî jî xwedî derbikevin. Di her baxçeyê malê de ji nû ve kulîlkên
zimanê kurdî bipiþkivînin dara bedew a zimanê kurdî bigihînin, bi wêje,
nîgar, nîþan û hunera kurdî ve bixemlînin. Em dikarin encax bi vê þêweyê
xwe ji piyan bigrin, li hember dahatuyê rûspî bimînin. Ev yek ji peywireke
fermî wêdetir, berpirsyarî û peywireke xwezayî ye, ji dil e û jêneger e.
Ev yek barê me hemuyan e û divê em vê yekê pêk bînin. Werim em bi hev re
weke berpirsyariyeke xwezayî bi kurdî biaxivin, bi kurdî binivîsin û bidin
nivîsandin, em bi kurdî bixwînin û bidin xwendin, em fêrî kurdî bibin û
kurdî bidin fêrkirin.