Ozcan KAPLAN

PIRSGIRÊKÊN RÊ Û RÊBAZÊN PERWERDE -1

Di roja me ya îro li gelek welatan de pergela perwerdeyê ya ku heyî tê jêpirskirin û ji nû ve di berçavan re tê derbaskirin. Pergela perwerdê bi awayekî giştî bi xitimandinê re rû bi rû maye. Mirov dikare wiha jî bêje; di bersiv dayîna pêdiviyên roja me de gelek kêm û lewaz dimîn e. Îro dema ku em bernameyên perwerdê yên rê ve diçe lêkolîn bikin, bi çavakî zelal dibînin ku çiqas lewaz û ji afirandinê dûr e.Ya herî mirov dixe nava xemgîniyê jî ew e ku, yên pergela perwerdeyê rêve dibin jî, rê û rêbazên perwerdeya bi salan hatiye meşandin ji xwe re esas girtine û di guhartin û derbaskirina wê tiştê de tu hewldaneke berçav pêşnexistin e.

Li gor pêdivî, teybetmendiyê temenî û jêhatiya xwendavanan qet nehatiye nêrandin, bi şêwaza xistina nava qaliban, her çiqas hinek guhertin çêbin jî hîna jî ev şêwaz berdewam dike. Di şêwazên perwerdeyên klasîk de xwendevan teybetmendiyên xwe yên afirîner û jêhatiyên xwe derbixe pêş jî, nêrînên wê/wî kesî tên biçûk kirin, guhnedayîn çêdibe yan jî bi nêzîkbûnên neyênî re rû bi rû dimîne. Çima wiha dibe? Ji ber ku xwendevan wiha nêzîk bibe, wê demê derdikeve derveyê xetê û dengeyên hatiye avakirin xirab dike. Bêguman ev rewş, ji bo mamoste jî wiha ye. Di hinek cih û deveran de dema ku mamoste ji bo di asta perwerdê de bilindkirin û pêşketinan derxe holê, çend rê û rêbazên perwerdê bikartîne lê di encam de, sîstemên li ser dengeyan dimeşe mamoste weke tawanbar dibîne. Ji aliyê din ve jî li gelek welatan ji xwendevanan re rêbazên (metod) fêrkirinê yên ku bikartînîn, agahiyan bi şeklekî qaliban didin. Di sepandina van rêbazên fêrkirinê de xwendevan bêyî ku bizanin van agahiyan ji bo çi digre, bê  bêpisr raste rast agahiyên guhdar kiriye, dixwaze di nav hafizeyê xwe qeyd bike. Ji ber ev tişt jî wisa ne hêsane, xwendevan diçe malê dîsa dubare dike û rojên din jî dîsa dubare dike. Ew agahiyên girtiye ji bo çi girtiye û sedemê vê çiye, qet napirse û lêpirsîn nake. Jixwe xwendevan xwezayî ev yek jiber kiriye. Encax pirsgirêk, di civakên pêşketî de bi vî rengî dernakeve holê.

Ji ber ku di sedsala 21.’an de pêşketina teknîk û zanîst, di perwerdê de pêwîstiyên rê û metodên nû ji me re nîşan dike. Sedemên ku di perwerdeyê de pêwîstiyên pêşxistina metodên nû û afinîner, êdî pergela perwerdeyên klasîk an go ên kevin bê berhem û bê sûd e.

Di sedsala 18.’an de sazûmaniya dibistanan bi awayekî tevahî belavî hemû beşên civakê bûye. Pêşketinên dibistanan bi xwe re di perwerdê de bernameyên nû pêşxist. Roj bi roj raman û teoriyên nû derketin pêşberî me. Berê, perwerdeyên dihatin dayîn ji berhemdariyê zêdetir, ji dubarekirina yên heyî wêdetir ne diçû. Dema ku rewş bi vî rengî bû mirovên ku bi wê beşê ve mijûl dibûn, di şêwaza perwerdeyên kevnar de ketin nava hewildan û lêgerînên nû. Civakên ku ji aliyên sîyasî, aborî û civakî ve pêşketine, li cihê perwerdeyên klasîk û kevin rêbazên cihêreng di nava dibistanan de dane pêşxistin. Bi taybetî di nava sedsala internet û zanyarî de, (sedsala me bi wî rengî tê bi nav kirin) perwerdeya alternatîf an jî perwerdeya pozîtîf ketiye rojevê. Li gor asta zeka û jêhatiya xwendevanan van şêwazên nû encamên êrenî dane. Di roja me de gelek mirovên zanyar wekî Clement, Ross û Gentner di encama xebatên kirine de, dibêjin: “Xwendevan ewe ku fêm dike yan jî wate dide wê demê encax dikare têbigihêje”.

Ji aliyê din ve em tev li gor astên cuda bi xwendekarî û hindekariyê ve mijûl dibin. Eşkereye ku divê sazûmaniya perwerdeya giştî bikeve nava lipirsînên kûr.

Em xwendevanên ku tenê ji me guhdar bike, bi gotina me biaxive, dema ku em dibêjin binivise, dinivîse, bixwine dixwine, ji ramanên rexnedarî yê dûr, bê ku bipirse, bêdeng, jîberkirinê re vekirî, dixwazin? An jî em, berovajî tiştên me li jor dane xuyakirin, xwendevanê dizane çi dixwaze, lêgerînan dike, ramanên rexnedariyê pêşxistiye, tiştê fêrbûye parvedike û di encamê parvekirinan de agahiyên nû derxistiye holê, dixwazin? Bêguman, her mamoste ji xwendevanên xwe, di dixwaze di nava civakê de kesayetên aktîf bibîne û ji wan bûyîna xwediyê rûmetên bilind hêvî dike. Lewra bi giştî heke em ji aliyê perwerdê ve pêşketinan dixwazin, bi lêgerîna pirsgirêkên bingehîn di nava sazûmaniyên perwerdê û rêbazên wê de, divê li ser were rawestandin û çareserkirin.

Her welatek, ji bo li gor pêdîviyên dema zanyarî bikare bimeşe, di serî de dixwaze ku mûfredatên perwerdê pêşbixe û nû bike. Lê belê li welatên Rojhilata Navîn  û weke wan de nûbûn an jî reform di her qada jiyanê de wisa zû bi zû pêk nayên. Bi awayekî giştî, li ser kevnparêziyê xwe her tim dubare dikin. Ji ber ku di zîhniyeta civaka Rojhilata Navîn de, kevineperestî û dogmatîzm gelek bipêş de ye. Di pêkanîna guhertin û reforman de tişta ku bala mirovan dikişîne, ewe ku dema tiştekî xirab dike, dîsa jî, li ser wê weke berê ava dike û didomîne. Yanî bi awayekî giştî dema ku mirov baş binêre “restorasyon” derdikeve pêşberî mirov.

Bêguman, dema ku wê zîhiniyetê em hinek kûr bigirin dest, em dibînin ku di nava Rojhilata Navîn de şewqa xwe li ser sazûmaniya perwerdê û rêbazên wê jî dike. Perwerdeya ku tê bi rêvebirin, di mantiqê jiber(ezber) û di bin siya ol de derdikeve pêşberî me. Her çiqasî di warê perwerdê de hinek guhertin û nûbûn çêbûbin jî ji şeklî û taqlîdê pêşdetir neçûne. Rê û rêbazên ku ji Rojavayê girtine, bêpirs û bêlêgerîn çawa girtine wisa jî, di pergela perwerdeyên xwe de bikartînin. Heke pergela perwerdeyên civaka pêşketî Rojhilatiyê ji xwe re weke minak bigre wê demê çi pêwîstî dibînin ku ji bo perwerdeya xwe berdewam bikin diçin welatên Evrûpî û Amerîkî? Li gor me ev mijar gelek girîng e! Çima girîng e; ji ber ku îro him zîhniyeta ku qalip girtiye (bîr û bawerî) ji wê re venekiriye, him jî li gor hêsaniya xwe hêjî şêwazek dernexistiye holê. Lewra pêwîste, civakên ku li ser wê zîhniyetê xwe rêve dibin, despêkê rê û rêbazên perwerdeyên xwe biguherîn.

çapkirin