BEYARA MIRINÊ

                                                                          Pîr RUSTEM

                                                                          pirustem@scs-net.org

Ev berhema di nav destên me de ya pêşiye, ku Can BAPÎR bi zimanê kurdî diweşîne, tevî ku wî di sala (1999) an de û di bin navê  "شطحات في الجحيم" de, bi zimanê erebî, berhema xwe ya pêşîn weşand. Pirtûka wî ya nuh jî ji du paran pêk tê, ya pêşîn bi helbesta ku berhema xwe pê navkiriye; “Gewriya Helbestê Za”, dest pê dike û ew bêtirîn rûpelan digre. Para dudiwan jî kurte bend, digel helbestine din û, careke din, helbesteke dirêj; “Xwîna Pakîze Kirêtkirin” dadigrin.

“Navkuta axê\ dûşîza asîman\ rûmeta agir û ava ku giyan tê de dize\ ez rojên xwe, bi kefçî qehwê\ her sibe, dijmêrim” (T. S. ILYOT). Ji berî her tiştî em dibînin ku ILYOT, ji xwe re, weke nimûne û simbol dîtiye û helbet ev yeka nirîn û baweriyên Can BAPÎR bi me dide naskirin; Ka helwestên wî di jiyanê de çine û çawa bi derdora xwe re dide û distîne û nemaze gava helbesta ILYOT werdigerîne û weke pêşkêş ji berhevoka  xwe re datîne ku, her çar regezên surûştê, jiyanê têde kom bûne. Lê û weke ku em dibînin temenê wî roj bi roj dadirive, gelo ew li benda çiye. Emê bizavên xwe bikin ku, em bersiva vê pirsê bidin.

“Şev rêberê rojê ye”. Ev hevok dîtin û helwesta wî, ji jiyanê, hembêz dike ku di roja îro de şer, reşî serkeftiye û bûye rêberê xêrê û ronahiyê, vêca ka ewê çi rêberiyê bike û dê berê me bide ku. Helbet rêberiyeke wilo dê bihêle ku, “çûk bi hestiyên xwe devê kêrê maçkin” û xwe di cobarên xwînê de bişon.

“Ehremezda rabe”. Ev banga wî nîşana çiye; Gelo ew nîşana hêvî û berxwedanêye yan nîşana şikestin û destberdanêye. Lê gava em hevoka piştî wê dixwînin; “Civîna min û darbestê nayê”. Em têdighên ku, arîşena wî di kîjan pileyê de ye, lê dema ku piştî du hevokan vedigere û dibêje: “Çiloyên dara baranê şîn dibin”, ew careke din hêviyan dide yekî ku ewê hîne li ber xwe bide û rojekê hêvî, pirtûka wî dê bize; “Pirtûka min, avis dibe”.

“Kuzotin ji avê, duxin berfê”. Ol, bawerî û mirov ji roja roj de di bin koma zoyîtiya xêr û şer, reş û sipî de dilive û vaye ew jî di bin sîwana wê yekê de, deq û giyanê xwe ava dike; “Nûjadê min agir û berfe”.

Windakirina keçika rewrewkî, di demeke kin de û di rewşeke xerap de, êşeke kûr û tûj di çav û kûraniya derûna wî de dihêle, û ev êş dê jê re bibe paşmakek ku ew rojiyana xwe li ser ava bike; “Rondik avise bi rondikê\ kenara hebûnê\ xwîna daran\ pîjên bîranînan, serşûrin, di derûn de”. Û dighe ku regezên laşê wî şerê hev û wî bikin; “Sîng û perasî rikin\ dîl dikin dil.. jan şîn dibe, hestî digevizin movikan”.

Musliman dibêjin: Jibîrkirin dayîneke Xwedayiye û eger ku tuneba dê bihêşta jiyana mirovan dojeh bi xwe ba. Lê Can bi şêweyeke din nêzîkî wê çêrokê dibe û dîtina wî ji wê yekê re cudaye; “Dem bi me dilîze\ kedî dike mirinê”. Em dibînin ku mirin jî û weke hemû tiştên vî welatî, tête kedî kirin û ji hêrs û hovîtiya xwe, ji çavsorî û efsaneya xwe dadikeve û dihêle ew bi dilekî ku, xwîn jê dadirive bêje: “Sipas ji benda kêrê re”.

Ew keça sîberî, ewa ku zû windakiribû, dê hertim û di her cih û deverekê de mêvana wî be. Û tevî ku her tişt tête kedî kirin, lê tenê bîranînên wî kedî nedibûn; “Kaniya tîbûna te me.. birînek xar dibe, weke çemekî\ dikeve tîbûna bîranînan”. Lê ew keçik her tim wekî rewrewkê namîne û yek dibîne ku, pir caran, ew dikeve wêneyên hestî û helbestvan bi rengekî êrotîkî bi wê re dide û distîne; “Ditirsim ji hespê civanê\ beyara can digere li piyê avekê, wa ferşê sipî ramûsim\ şermê di lingê te de maçkim..” û dîsa; “Direvim ba te\ bi tenûra lêvên xwe\ herdu keviyên lêvên min, bihilîn.. \cotên kewên birsî biçêrîn.. li pesara sîng” û li cihekî din dibêje: “Jêr, zemînekî tarî\ li jêrî navikê şêwe dike\ ez tev heval çûka rewa\ têde wenda bûm”.

Lê tevî evê yekî jî ew her tim gavekê di navbera xwe û gihîştina wê de dihêle, da ku devê birîna wî vekirî bimîne; “Ez dibêjim: Tu yî min bibînî\ fêrmîskek lerzok di Laleşa çavan de”.

Her tim Çêrok ewe; Dêwên ku di devên kaniyan de rûniştine û av û jiyana xelkê didizin, zû-zû dilopa avê bernade, eger ku ew “xelatiya” xwe, keçika çarde salî nestîne; “Zemawendê kurê dev bi xwîn\ marên têr jehir\ li ser bejna rojên me.. dicûn hêviyan”. Helbet ewê ku hêviya bicû û bêyî ku ew ti karî di ber wan hêviyan de bike, dê stewir bimîne; “Serleşkerê tarîstanê\ milê xwe bi stêrkan keşxe dike” û ewê bihêlin ku, “destana warekî şerpeze\ xwe di eynika xwînê de bibîne” û “em (ê) kêra qirikbirîna hev tûj bikin”.

Konevanî yeke ji pirsgirêkên herî aloz di jiyana Kurdan de û helbet pir sedemên wê yekê hene. Di evê çêrokê de, Can jî, û weke hemû nivîskar û rewşenbîrê Kurd, dikeve xefka konevaniyê û goftûgoyeke seranser pêşkêş dike û ji helbestiya deqa xwe kêm dike, weke nimûne; “Di beyara niştimanê de\ serleşkerê tarîstanê\ kopal hejand.. \ Mîdî mirin\ Helebçe.. helbet xonav nema\ Dêrsim.. derî bayê reş girtin”. Lê, û tevî evê yekê jî, carina ew bi hestekî pir tenik nêzîkî çêroka konevaniyê dibe; “Çiqas zore evîna vê xakê”.

Ew carina dighe wê baweriyê, ku ferhenga zimanê mirovan xizane, ji ferhenga hestên wî biçûktire û pir caran pênûs ker û lal dimîne û ew nikare tiştên dilê helbestvan derîne, lew re ew dinivîse: “Ez nizanim, van valahiyan, hûn dagrin.. …”.

Can di aliyê wêneyên helbestî de serketiye û ew wêneyin nazik, ku yek dikare bêtirî xwendin û angoyekê bide wan, dixe nav destên xwendevanê xwe; “Çûkên xwînê damaran dikolin” û “Baran xas li pê me direve” û dîsa; “Birînên kovî, di nav destên te de kedî dibûn”. Û em dikarin ji xwendina helbesta wî ya herî dirêj; “Gewriya Helbestê Za”, nasbikin ku çima dibêjin: “Azadî sore”.

Eger ku “laş zeviya kêran be” û birîn li ser biçêrin, helbet “ramûsan dê bê sûd bin”, tevî ku carina ewana kedî dikin jî, lê ew rewş û kedîkirineke rewrewkiye û bi “pana dîrokê re” ewê “wenda bibin”. Vêca ka em dilê xwe û “.. pirtûkê vekin”, da ku em birînên xwe, yên wî ji nav rûpelan biweşînin û bi hev re li bersiva, ka “em dikevin şevê, lê şev dikeve me” bigerin û bi naskirina wê re, emê têbighên, ka “em ji jiyanê hez dikin” an na. Lê bersiva herî girîng ku dive em zanibin ewe; “Kê ew keleha tirsê ava kiriye” û dihêle “dîwarên xwînê bilind”-tir bibin. Bes ewê ku “Xwedê ji destê xwe avêtibe û tife riwê wî kiribe” dê, zû-zû, negihe bersivên xwe.

Êş û kula herî mezin ewe ku hêvî û kenê zarokan, bihin û dengê yara mirov bi destên heval û hogiran bêne pelixandin, qirkirin; “Axa te bibe.. jê hez nakim\ gulan ji kê re bicivînim.. \ te digot: Xwîn wê dîwarekî ava ke\ ez dibêjim li pêş neyaran\ ne bi navê partiyan.. \ dizanim.. ji jiyanê hezdikî.. \ lê çima – te – bihara heyşdemîn.. kuta nekir” û di “28 ê avdarê” de; meha êş û derdên Kurda, koçkir û lişûna xwe birîneke kovî, di dilê Can û Efrînê de hîşt.

Pirsa me ya dawiyê jî eve; Gelo bi evê xwendina xwe re me karîbû, yan emê karibin birîna wî ya dawî, ya herî kûr kedî bikin.

                                                                                                 Cindirês-2001.