CEML HORO

       Hsira Darn Ztn.

 

Pr RUSTEM, pirustem@scs-net.org

 

Carek rojhilatnasek li ser Kurdan got: "Her Kurdek dengbjek e". L her dengbjek nikare hsir peln darn ztn biwesne. Ceml HORO, hunermend Efrn, yek e ji ewn ku kezeba, ji qra di riw "feleka b ol" de, rekirine ye. Heya roja ku w, bi mirineke zer, ji nav me barkir j, banga w ew b, ku "gula w ji bin ml re dernin" her ku ew di ber goristana Henn re dibore, deng w ji kraniya gor de dibhse j dixweze, ku "ml re ji ser rakin". L ka em r bidin jiyana w bihlin bila ew ji me re biaxve.

Jiyana w ya civak: W s caran jin aniye.

1-  Jina yekem bi nav Henfa HESEN e, ew prekeke b b ji gund Mabeta b, di sala 1959 an de aniye lawek Ceml j heye, nav w Ehmed e bi "Piling"* tte naskirin, jidaykbna w 1960 e.

2- Jina duyemn j bi nav fdana MIHEMED e, ji gund Ztnek di sala 1961 an de an. Zarn ji w:

         Law:             -  Mihemed RESD, ew bi nav Henf t naskirin-1965.

-         Hork-1969.

-         Henan-1973. Ew di temen s saliya xwe de t kutin em bi fereh li ser roka revandin kutina w rawestin.

-         Henan-1979. Li ser nav Henan yekem tte binavkirin.

-         El-1983. Li ser nav bav xwe, ew ku p dihate nasn, bi nav dike.

        Ke:        -    Mizgn-1967.

-         Siltan-1978.

-         Narn-1982.

-         Kurdistan-1984.

3- Jina syemn bi nav Eya HOSAN b, di sala 1985 an de an. Li derdora pnc mehan li ba w ma di berdana w de seriy w pir te, digihe pileya ku gefgurn kutin bidin w.

Kar Ceml hertim darte "necar" b di xortaniya xwe de feqet j kiriye; ew mird Mihemed x Heyder b di demek de j serokatiya dor (2000) mird di bin ska x xwe de, li gund olaqan kiriye. W carina bi j li xwe dixist heya roja mir, opa eke zingar di nv la de xya dikir. L gava xelk dt deng w ji ldana an xwetir e, j xwestin ku ew stranan bibje pit ku x w r didiy, ew dest bi dengbjiy dike. L ji ber fermana x xwe j, w pir caran bi diz, stran digotin heya roja mir j, mar bi destan digirtin carek yek x li ber w got: Ez dikarim bifirim. Di cih de w lvegerand got: Eger ku tu fir, ez j te bi sola xwe bnim xwar.

 

roka kutina Henn:

Ceml Zek axay KORESD, li avngeha Seriy Kaniy "Kefircen" ayxaneyek digel hev avakiribn, niha bye parek ji "Muesker Telai". Di w dem de, mala w li bajar Heleb b, taxa Xan Ztn di rojeke n de, Ceml ji avngeh die Heleb; bi boneya ku zarn xwe j bne. Bi r ve rast zaroyek winda t, bi destn w digire dibe "Mexfera Mdan" ya pols pit ku ew navnana w digirin, zaro pre dinin mala w. Ew zaro w ev di hembza w de xew dike di sibey de xwediyn lwik tn w dibin. Ceml j zarn xwe tne Ser Kaniy di eyn roj de Henan bik winda dibe.

Btir (12) e roj di ser windabna w re diin. Rojek yek bi nav Menan TOPO dibje: "Ji ber demek min ew; Henan di nav destn Hemre, karmend avngeh de dtib". Di roja windabna Henn de, Hemre nehatib ser kar xwe w yek ht, ku guman biin ser ev gotin d bihle, ew ji ser kar xwe bireve. L kur Ceml mezin dide d w digire.

Hemre dest bi rok dike dibje: Weld Coq Qember, Bapr Hemre e, ew j ji gund Coq ye, w digel heft kesn din tve didin, ku zaro bidizin pit didizin w dibin cih serjkirina dewaran. W du rojan, b nan, di w der de dihlin pit re w bi kran dikujin di pir ciyan de j hestiyn w diknin. Pit v yek w dikin iwalek davjin bin pira Efrn, pist ku w bi singek ve gir didin, da ku di cih xwe de bimne mas w bixwin. Ew mehek wilo dimne di d re w dibin cihek din, davjin nav em sopa w wenda dibe.

Di rojek de ivanek t dibje: "Min la zaroyek dtiye". Pit w derdixin, ew heya bi demek net naskirin; ji bil hestiyan nemab. L di por ciln w re dinasin, ku ew e ew heyt kesn ku bi v kar nemerd rabne, careke din, dilzin "temsl dikin" li ser kastek vdiyo tte tomar kirin. L ev mesele-rok, li ser destn Mihdn XKL tte tepisandin, vemirandin Wehd COQ gotinek ji Ceml re dine: "Kutina kur te li ser me; ango li ser Partiya Komonst bi s firengn Sr sekinye" bi serde gefguran ji Ceml re dine dibje: "Eger ku ew raneweste v car yan seriy w ye, ya j y kur w y mezin e bila ew j li ser me bi bst pnc qurian bisekinin".

Heya roja ro, diya w bawer nake, ku kur w hatiye kutin li ser w rokeke leylan, ji xwe re avakiriye. Ew dibje: "Ew ku me hestiyn w dtine, ne ew b. law min hne winda ye". Temen Henn, di roja windabn de, s sal b hunermend me du stran-kilam li ser kirin, yek ji wan digel hunermend El Tico. Ev kula mezin; "kula leklek", d p re bimne ht, ku ber bimire, li mamoste Cegerxwn vegerne bje: "k ne em..em in em hov qird in"** .

Ji ber ku em ji rewa w ya civak dertn, ka em bi hev re nasnama w bixwnin:

      Nav panav : Ceml Red.

      bav               : Horo, "El".

      d                 : Siltan.

      cih dema byn : 10.3.1934, Serncek***.

W bi ar zimanan dixwend dinivsand, zimann : Kurd "kurmanc", Tirk, Ereb Faris.

 

Jiyana konevan:

Pit ku "part" ji hev cuda dibe, di sala 1965 an de, hunermend me dimne heval PDK di dema yekbna Sriy Misir de, Ceml j weke gelek hevaln "Part" tte girtin. Ew heyt roj di bin kencey de dimne pit ku, nikarin ti tit ji dev w bistnin, w berdidin, l bi qas wan rojan j, ew di nav nivnan de dimne ji ber w yek, w radikin nexwexana Raz, li bajar Heleb. Di wir de bijsk j dipirse: "Tu Kurd " gava Ceml j re dibje: "Bel". Ew gotineke ps j re dide: "d xka te". by ku dest t bide, w ji nexwexan dertne li mal, bijskek Kurd, w derman dike.

Pist ku rihet dibe, vedigere ser kar xwe y konevan pir carn din dezgehn asay didin d sopa w dihlin, ku ew hertim ji mal bireve; xwe bide al. di rojek de El TICO t ba w Ceml j dixweze, ku di riya xwe re bipirse: Ka ew i ji w dixwezin. Pit heftiyek ji ev dtin bi ev, li dor kata (12) e yan, yek li deriy wan dide dema bav Ceml dipirse: K ye ew. Deng El TICO ji pit der ve t bi naskirina dng re, bav Ceml j re dibje, ku ew ne li mal e. L bi gotina w re Ceml digihe ber der j re vedike bi vekirina w ji der re, nobedariya asay bi sukra w dikire digel El TICO dixin hundir cbeke leker ev yeka dihle, ku Ceml li El TICO vegere bje: Ev e dostaniya te.

Nzk meh nvek di girtgeh de dimne pit w berdidin, dsa j dezgehn asay didin d sopa w dihlin, ku ew digel zarn xwe ji Sriy surgun bibe bireve Turkiy. Li w der nav xwe diguhre dike Ebdul QEHREMAN heya nav zarn xwe j diguhre. Li dor sal nvek li Turkiy dimne di rojek de, Eye AN kartek j re bi r dike w vedixewne dawetek, li wir pit ku Eye AN movika xwe bi ser dike, ew hunermend me pk dike.

Gava Ceml dert ser text anoy, ew di nava xwe de dibje: Ez ji bo karbar welt milet xwe koer bme nuha tu y b, li vir, ji min re i stran bibje; Ey yan j Xatn ew di cih de heylo strana x SED dike. Pit ku dawiya stran tne, dostek w bi destan digire direvne mala mirovek xwe, l pols w bi cih dikin di bin serokatiya Newzet BEG de; ew j kesek Kurd e, tte dadkirin.

Di nav pirsn xwe de, ew j dipirse: Ma tu kesek Kurd e. dema Ceml bi gotina "bel" bersiva w dide, ew sixfek j re dide dibje: Ew li te daye j Kurd e. bi alkariya Newzet BEG digihe Urf, nameyek j dide w ber wan dide cem dostek xwe, da ku alkariya wan bike ew j ji aliy xwe ve Ceml malbata w direvne tn Cizra Botan, gund تlxan ji wir salix dinin basr Kurdistan digel hin pmergan derbas wir dibin.

Di derbaskirina di ser em Dicle re, pmerge radihjin bav Ceml y heyst sal zarn w gava ew dighjin aliy em din, Ceml xwe xwar kevirek dike diramse. Li dawiy ew digihn ba pmergn ku li benda wan mabn di bin seroktiya se Siwar de bi var re digihn bajar Zaxo. W ev li hotl xew dikin di sibey de mele Ebdul Kerm Qasim; stbar Zaxo t ba wan Ceml dikin avnr "miraqib" belediy ew dora salek e mehan li wir dimne.

Pit ku tevgera serast "herk teshhiy", li Sriy hukum bi dest xwe ve tne, beratiya kesn surgun derdixne ev yek ht ku hunermend me, digel malbata xwe, vegere Sriy. Ew t li bajar Heleb, taxa Hulika Jorn rdine di d re di navbera pir gund bajarn Sriy de digere, li dawiy li bajarok Cindirs ji herma Efrn bi cih dibe. Di v dem de careke din di bin nav Ceml Necar de derdikeve Tirkiy, l careke din ew t girtin li dor (16) e rojan di girtxan de, li ser peln rojnemeyan, radize. Di d re w tnin ser snora ku di navbera herdu hukumetan de, li gund Mdan Ekbes berdidin; na wi ya Tirkiy j ji bo spasiya Newzet Beg b belk ew karibe hin stranan li wir tomar bike.


Jiyana wi ya huner:

Ew deh sal b dema di ba feqe; Evd E li gund olaqan, da ku Quran ezber bike. Di rojek de w dertne j dixweze, ku sretek ji Quran bixwne, l li na ayetan, sirda Felestn distire rya xwe dibjre.

Heya saln (60-61) an, li dewat ahiyan strann folklor digotin li dor saln (60-65) an strann xwe yn pn, di tomargeha S. Kamil de, ewa li bajar Heleb, daxistin ser slikan. Mna; strann Mem Alan, Feteh beg , sib Ser, Xana Din, Eya b, Dizo, Cebel, Xem Zalim, Tosino, Wey lawo. Lo bavo.. h.d. Wek em dibnin, ku ev strann jorn bi gelemper yn folklor ne, l pir caran hin kt ji cem xwe dadixistin hundir straneke folklor hin caran j gotinn strann xwe digel muzka w bi xwe datan, mna strana: "Lo babo".

Di d v dem de ji bona kar xwey konevan, weke ku me di rewa konevan de dt di sala 1970 de, ji Sriy direve die Tirkiy, l ji ber ku ew surgun bibe j, end caran derketib Tirkiy, li dora saln (60-65) an. Di w dem de, ew Eye San hevdu btir dinasin bi hev re slikek tomardikin, digel Kemal rgun; hunermendek Kurdn Tirkiy ye li ser tembr Arif Sax Blal Selman j li ser qernt. Li w der ew hin dengbjin Kurd di nav de hinekn Tirk j; ji wan Nr Szigzel, Gul Ab, bi tekirman radibin hev. Li dawiy, gi, komn xwe ji hunermend me re dadixin.

Pist ku direve die bar Kurdistan, ew stranek di kutina Nafiz Celal Hawiz de dibje, l ti tit li wir tomar nake. Di d ku vedigere Sriy, ji nih ve, dest bi kar xwey huner dike. L di van s-ar saln miextiy de di bin bandora orea Berzaniy nemir de, hizra netew damarn xwe berdide nav strann w em, w yek, di van stranan de bibnin: Leyla Qasim, x Sed, Ebro kevan, Kea Kurda, Berzan, Pmerg Kurd, Newroz, Delal Milan, Ay Felek ...Felek, Gula Nesrn. h.d. Hinek ji van stranan li ser kastek daxistine; sazkar xwediy meqama, tembrvan Menan Ibrahm ji Efrn ye, keman: Mihemed Xell Xaz li ser dirbek: Guro, herdiyn daw ji kobaniy ne, awaz gotinn hinek stranan n Ceml Horo bi xwe ne ev kta jrn, ji strana Berzan, bi pns w ye.

Hevalino kan, kurdino kan.

Wa sr iya, kan Berzan.

Feleka neyar, mala me dan.

Ji ber kurda ve te pir (ek) d, di va dinya fan.

Di (2.7.1972) yan de, mehrecana "Soq Intac" dibe, Ceml digel hinek hunermendn Kurd Ereb; ji yn Kurd, Selah Resl, Sedko. h.d. stran kulamn xwe bi herdu zimann Kurd Ereb dibjin. Di d "Soq Intac" re die Libnan di Snema Rvol de, digel hinek hunermendin Kurd wek Sedko, Sed Yosf, rn, Sv Metn, koma Efrn ya semay hunermend nemir M. A. Cezraw. h.d. ji bo cejna Newroz , li hev komdibin sadmanek li dardixin. Carek j li bajar Qamislok , careke din, ji bona cejna Newroz, mehrecanek digel koma Efrn ya semay Ceml Qasim, Selah Resl, Mehmd Ezz, S.Yosf Sedko dikin.

Hinek dostan, dijber di navbera w Cegerxwn de heb di nirna me de, ew j ji ne lihevkirina di war konevan de tte hol em w yek li jr, di gotinn straneke Ceml de bibnin, ku awa davje ser Cegerxwn partiya w. Navnsa helbest; "Teibra dk Xerza, dikim ji we re bjim".

Cegerxwn ahreza                                        xwedan dk Xerza

Ew roka te got                                           bi peran firot

Li ser elok qaza                                            li Ferza li Zaza

Ser qebr hejand                                           dil me pir meland

Bi dev bye Cegerxwn                                   bi dil bye xem revn

Dk p me naskir                                        dk pa xwe naskir

Dk p Hemd e                                           dudiwan Red e

Tu may dk pa                                           bi ritba xwe a yozba

Yozba xewaran                                            leker daye neyaran

Binir ku yed-bere                                          wsayet e ne xeber e

Re-belekn te dann                                     ji bo te bibe zann

end air Kurd                                            hebin bi rast rind

Dulab te gerandin                                         avn wan te ikandin

Rast tu ron                                                 ba bike son

Ser me bte hildan                                        em j bibin ji kurdan.

 

Weke me dt ku, w li Tirkiy hinek slik tomarkiribn, ew j ev in:

1-     Bedev, "Bedew" can, Salih bey, "beg".

2-     Lo lavo, "lo lawo".

3-     Mem Zn.

4-     Teyar axa.

 

dengbjn ku Ceml Horo li wan guhdar dikir j, ev bn; Mihemed Sxo, M. T. Tahir, T. Taha, Neset Artas, Nr Ssigzel li v dawiy ivan.

 

Mirina w:

Di dawiya jiyana xwe de li bajar Heleb, ayxaneyek vekir, l gava bihst, ku kesn derdora w li ser dibjin ku: "Ceml Horo, pit ev temen dest bi kar ps kiriye". Ew ayxane firot li gund Tislor, nzk Cindirs baxeyek hinaran dikire, l gelek jar tengas dibne dihle, ku ji nuh ve, vegere kar darteiy.

Ji ber jiyana re, gelek nexwe p re dibin; wek derd ekir telk. Di rojn w yn daw de j pit ku bijsk j re dibjin: kevir p re bye, zik w diqelsin. L dert ku, kezeba re werimiye ew dihle, ku Ceml navek xasmay li nexwesiya xwe bike, di bin nav "kula leklek" wilo nesax dikeve nav nivnan. Birna w hne neketib hev, ew die dikana darteiy; da ku nan zarokan peyda bike pir caran dev birn ji hev dibe ilpikn xwn, di ciln w re, gulgul, ser hildidin. Nemaze demn ku bi zik xwe li daran zor dikir; da ku wan bide ber bixiy.

Di rojek de, ew bi carek ji hev dikeve w radikin bajar Heleb. Di w dem de weke me dt, w mala xwe anb Cindirs. W dibin nexwesxana Ibin Rid, li wir di kata (9,30) neh nvan de, di vara Pncsem de (19-9-1989) an de, cara dawiy avan dide hev dil germ disekine w tnin da ku di goristana Henn de, nzk gund Meal avngeha Kefircen, dr Efrn bi (8) k. m. digel nemir Kurd din; Nr Drsim, vedirin.

Ji qemeriyn jiyan, meley mizgefta Cindirs w nao, bi sedemn ku; "Ew yek dengbj meyvexwar b". Pit w dion dixwazin rakin, du peran-qurian di mala w de nabnin, da ku karibin p verin bi bkirina hin kesan, w digihnin mala w ya re sar.

 

Gotina Daw:

 Ji ber ku cara daw, avan bide hev, ji kur xwey mezin re dibje: "Eger ku rojek Kurdistan avab. Kurdistaneke aza serbixwe, div tu digel hunermend, air sema lliyan, wer ber seriy min bj min: De rabe. rabe. raa...aabee".

 

Tbn:

*   pir caran du nav ji mirov Kurd re dibin, yek li ba dewlet nav din j li ba gundiyn w.

      *  Di w dem de, hunermend me y nemir; Ceml Horo, di partiya DKS de kardikir Henan b qurbana nelihevkirina di navbera PDK li Sriy Partiya Komonst de.

***   Serncek; gundek Efrn ye nzk kela Neb Hor ye.

      Me ev agah byern ku di v nivsar de hatine, ji erv dev malbata hunermend, Ceml Horo wergirtine eger ku rojek hin agah a derkevin, em ji aniha ve hviya lborna kmasiyan ji we dikin.

 

                                                                                                           Cindirs-93.

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org