Hevpeyvnek di gel Baq XIDIR  

Pr RUSTEM

                                                                        

Dengbj Baq Xidir yeke ji yn mey kevine. Di her demek de, bablskek bi ser dar dikeve, l dar hertim di cih xwe de dimne. Di wan rojan de, di demn van bavan de, tinebn, xizan, peran, nezan. Bi meremeke fireh, bindestiya w diht ku, mirov Mirov Kurd xwe tiney bibne. L van camran, xwe li p pln re digirtin. Hviyek ten, di dil wan de dipirpit ku, karibin irskek, di jiyana tineyiy de, bipikivnin.

     ? pit ev temen dirj, ji berxwedan. Ka em binirin, i bi seriy wan hat. Hunermend Ceml Horo yek b ji wan. Ew dilovaniya xweda by ku, mele ji quretiya xwe dakeve, li xwe qebl bike, w bio telqn bike. Got Ew dengbj mey vexwar b. ? di derxistina la w de, du kes li pey (pi) cenaza (Meyt) w nemen. Mihemed xo ji nav me barkir, qrna xwe ht Ay felek, te ima li me wakir, te kon me, ji nav kona rakir.. .. ro j Baq Xidir kes li dora xwe nabne.

     Miletek mir, nikare camrn xwe vejne. Kurd zarn xwe Hunermendn xwe dadiqurtne. L dsan j, ew b sce. Eger ku, damar ziwa nebin, dar w her bimne n. Ger iqas j pln re, bi ser me de tn, l hv w her di diln van camran de, bihna xwe li hol belav bike.

     Min ji zde dixwest, w bibnim l guhdar bikim. Bihstina min j re, pir brannin xwe tne bala min, rojn winda, zaroktiya min tne ber avan. Naskirina min ji w re divegere ber- ev dtina min j re- bi bst pnc salan. Ez heft- heyt sal bm dema ku, bav min kastek w an me l guhdar kir.

     ? mna her titn ne li bal, ji nikave, ez di v dem de, li B. Xidir rast hatim. Kale-mrek tenik- dirje, di hest qelafeta xwe de. Min xwest ez her titn w bibhsim. L mixabin, w z bi z, xwe bi dest min de ber ne dida. Divyab ez fireh-fireh, li w biqelzim, pit pir kemendan , me karb ew bixista xefka pirsan de.

 

     * B. Xidir dengbjek Kurd e, ji herma Koban , ji Kurdistana Sriy ye. Yeke ji dengbjin mey kevine (Kilask) ye , deng wek w veqet cih heye, belk evbin titn ku, em li ser we dizanin. De ka tu xwe bi xwendevanan bide nasn.

 

     *  Di sala xel de, sala 1920 an de, di gund ran de, li Koban ji ra Ela-Dn min avn xwe li ser deng giriya xwe vekir. Era me koerbn, min ji koeriy heznekir, pit ku em hatin Koban , ez bm cendirme (Pols), ji hukometa Sriy re. Di sala 1941 an de, di pit re dibim cendirm belediy.

     Di sala 1947 an de min cara yek jin an, cara dudiwan di sala 1955 an deb. Heydeh zarn min hene, j yanzdeh lawin, y mezin Evdelah, di er Lubnan de martr ( ehd) ket. Min pir hsir end stran li ser kirin. Min heya bi senf nihan xwend, di pit re bm ivan gund, di demek de j bbm mele.

 

     *  Stran, jiyan, rok, destan.. . em karin hne bi pey hevdin. Em karin bjin, ev gotin gi meremeke wan heye, nemaze ji kesn dengbj re. Te keng dest bi strana Kurd ya destane kir.

 

     *  Ber her tit div tu zanib, bav Min Xidir Hindaw dengbj b. Ev di cih de tne bra mirov ku, hne di zarokiya xwe de, ez ne dr strana destane bm. Min pir wan ji dev bav xwe girtibn (lezberkiribn). L heya ew saxb (li jiyan b), min nestra, weke ku min di kurtejiyana xwe de da xyan, min demek kar ivantiy kir; Ev yek j, rewa kes ivan tentiya w ht ku, stran bibe heval min bi ten.

 

     *  .. . ? pit ku, bav te dilovaniya Xweda, te ji kuve dest pkir, ango derketina tey hol, tu awa derket.

 

     *  Ez Mihemed Xell Xaz- di saln pnc de b- Mihemed Gul, li ser tembr. Em hatin bajar Heleb , li cem KEMRFON, li ser slikan, me strann xwe tomarkirin, cara pn li Lubnan belav bn. Ev b dstpka derketina min, pir karn din ht nav min belav bibe.

 

     *  Em careke din li strana destane vegerin. ine strann te yn bi nav deng, eger tu karib hinek wan ji me re say bik, ango temen wan destanan, sedemn derketinn wan, dengbjn wan.

 

     *  Strann min gotine tomarkirine pirin, yek kare bibje tev bi nav dengin, em karin endekan bnin zimn, mna: Hesen El Beg. Salih Naso. Binef (Cebel). Husn Beg Zl. Delal Edl. Mem Alan. Delal Qere. B Mal. Dilo (1). Ewn (2). Ez karim bjim, strann min n bi deng evbn. Wek tu dibn bhtir wan destanan, her yek ji wan, drokek li pey dimee. Wek ku ber nuh te xyan kir, em karin hin mnakan bnin: Strana (Dewr), temen w (180) sale, heft kat nvan bi stran t gotin. Li ser er ku di nav rn Kurdan ji aliyek ve, rn Turk Ecem Ereban ji aliya din ve. Mnakek din, strana (Xezala Mend) {3}, ji (350) sal ve t. L ji bil v yek j, hin strann min xasma hene, di gel alkariya hin sazvanan.

 

     *  Hevoka daw, pirsek tne bala mirov; Gelo tkiliya B. Xidir bi hunermend dengbj hevdem ber di pey te re hatin. Te i sde ji wan dt. Nirna te ji wan berhemn wan re.

 

     *  Ber her tit dive tu zanib, di wan deman de, wek ro me nikar dengn xwe bighandana hev, di rewek wek rewa v milet, l dsan j ne qedexe b ku, me di pir titan de al hev bikin, i di komcivna hin moneseban de, i j di derxistina kulamek de. Mnakek bi k, strana (C. Horo) ya li ser nemir (Berzan), saz ji min b, gotin deng ji w bn. L bhtir kfa min ji M.X. Xaz li ser kemanc C. Horo El Tico re dihat. ? ji dengbjn kevin n min sde j girtin Xidir Hindaw Mio Bakr in.

 

         .. . ? yn v dem.

 

     *  <ro ne wek duhe, dengbj, sazvan pirbne. ? piraniyn wan nasnakim. L bhtir kfa min ji Mihemed xo S. Resol re t.

 

     *  Ger zaro negr, d memikan naxne dv. i dihle ku y dengbj dest txne bin guh de Heylo kilaman bike, ango ev tit, irsk, hesta ku dihle dil y hunermend b kizrandin, qrna w biteqe, iye.

   

     *  eleng. ? ne titit din. Sipeh elengiya prek dihle yek saz bike. Te dtiye kes li ser yeke kr sazkiriye. L dive yek dr eref namsa xelk here,wan neyne ser zimanan. Carek min ji C. Horo re gor nabe ku, yek li ser namsa xelk bistir min da ber avn w ku, awa carek li bajara Efrn kirin ku, w bikujin. L xwed kir, em tev hazirbn, me ew ji nav destan revand. ? bila tu zanib eger ku prek di civakek de rnitibin, ez nikarim sazbikim, ji fed erm re, pir caran min xwe ekere ne dikir.

 

     *  Tu bi xwe hat ser w tp. Prek di jiyana B. Xidir de, bi i rol rab, lst. Heya bi kjan derec, prek tu qels tiney kir, an j tu derxist kjan asman.

 

     *  Wek ku ji ber klk, min day xyan. Prek ht ez bibim dengbj. Er ez gelek fedok bm, l ev yek neht ku ez ji sh heft keikan heznekim, l bi yek re j nem ser, belk te roka min keika ku tif ser min kir bihst. Di demn ku ez ivan bm, rojek min pez bi aliy kenara em Ferat ve alda. Ez li ser timbek rnitim min kurk xwey bi pnsid cih hat perspankirin li xwe pa. Sibeheke buhar b, royek zelal ji pit iyan ve bi derket, di w hng de qelfek qzn gund, bi ser min de hatin. Min j dest xistib bin guh xwe de  min heylo stranan kirib. Katek-dudu n, pez winda b, ro hat nvro, l keik ji cih ku t de rnitibn nelivn, gava min bir ku pez bi carek winda b. Min stran sekinand, divya b ez di nzk wan re biborim. Dema ez nzk wan hatim, yek bi tij deng xwe got ht ku ez bibhsim Her li ser me be, ev deng ji v qelafet dihat... Tif Ji ber v yek ez dibjim eger ku, hn dixwezin min nas bikin, ji pi ve li min binirin.

 

     *  Em hinek nzk birna rojane, birna kefnik bibin. Tu poltk, tkeliyn te bi Partiyn Kurd re. ? tu bi y din re, awa li ser kurdiyeta xwe di axif.

 

     *  Ber her tit dixwezim bjim bav-kaln min Erebin, ji ra Gsiyane, ji herma Heran , l hne bav min, ziman Ereb ji br kirib.

 

*   Tu awa xwe dibn.

 

     *  Ez Kurdim, l mixabin, ne Kurd min qebl dikin, ne j Ereb, careke din mixabin ku em bes bi nav xwe Kurdin. ima M. Berzan Celal Telban li hev nakin. Partiyn me nesaxne dixwezin nesaxiya xwe berdin nav milet, berdidin. K got (Newroz) ya Partiya ye heya ku her yek bixweze parek ji v milet, bi ser xwe de al de. Her yek avn xwe li kursiy ye, l tev gi j, ez bi yekbna wan re me, dsa mixabin, kes durust di nav wan de tineye. ? ax dudiwan ji pirs, ez dibjim strann min gotine bersiva w didin. Ji z de, ez carek derketim Turkiy di dema K. >vrn de b. Li bajara Entab em rnitibn, di civn de yek gote min eger ku engel bi ber te keve, w te binin Amed , l min dest xist bin guh xwe, min heylo Derw kir.

 

*    Te kes neht, ma Kurd tinene.

     

     *    Kurdn heqq (Rast durust) n zd ne.

 

     *  Pirsek bi lez belk a daw  be j, strana ku te dixwest hertim bibje.

 

*    >mo ya >l b.

 

     ? di vir de dest xist bin guh xwe de, dest bi stran kir. ? pit ku, hinek kela xwe rijand ew b deng dimne, ez j pirsm. Gotina daw bibj...

     

*   Em b xwed ne ( Xwedanin).

 

Cindirs 1997

 

Tbn:

 

(1)     Herdu strann dawiy, yn wne. i ji aliy gorin,saz bi deng w belav bne.

(2)     Ev kes li Turkiy Qunsilek Ciho kut, bi sedema v yek reviya hat Sriy, l dsan j hat girtin.

(3)     Ji gotina (Mend) yek dikare bibje belk ev drok, ne gelek durust bin. Ji ber ku, gotina Mend, me vedigerne (Tewrata) cihwa, droka ji ber zayn ku ji milet Medya re digotin Mend. ? hviya min ewe ku, rojek destanlociyn Kurd ku karibin droka miletek binivsnin.