slam Zordar

 

Pr RUSTEM, Pirrustem@amude.com

 

Me ji z de dixwest, ku em nzk v mijara xwe bibin, l pir tit sedeman em didan n, belk ji yn beloqtir ev bn; Zor dijwarbna lkolneke ku, bivetiyn xwe pirin dihle yek bi tirs nzk w bibe, i tirsa di hundir mejiy w y veirt de, i j tirsa ji derdor hzn civak, nemaze ji olperestan, tev ku, Dazana Chan ya Maf Mirovan dibje: Maf her mirovek heye ku, aza birame ola xwe hilbijre, ji maf w ye, ola xwe biguhre.. bi rengek akere p rabe, i bi ten yan j digel hinn din.. .{1}.

     Er ew Dazan r dide yek ku, ew di war ol de aza ye, weke di her titek din de, l xwediyn ramana kevneperest, w yek li pi guh xwe dihlin, bi nav Proziy er ramana pver dikin; dyologiya ol.. di dest kevneperestn Ereb de ekeke dtiye ku, p er hzn pver dikin{2}. ? em di roja ro de karn wan n teror dibnin. Sedema din ku, dihle yek z-z nzk karek wilo nebe; Kmjdern di dest me de, helbet n bi ereb, ji ber ku, bi ziman Kurd titek nne, ewn ku tne wergerandin bal ziman ereb j, ev rjmn zordar r nadin ku, derbas hundir civak bibin.

     Helbet hinek sedemn din j hene; i zor zehmetiya wergerandina her tit ji zimanek din, kmdtina zarawn ku, tu p karib ramana xwe bighn xwendevan, i netgihtina ew bi ziman kurd dixwne, ji ber ku hne xwendevan me, helbet ne tev, di pileya elfab de ye. ? tit din j, pir caran kovar dezgehn me newrin mijarn wilo belav bikin.. hwd. Evan titan diht ku, em z-z nzk v mijar nebin, l pit bizava Rojnameya Deng, em tgihtin ku, civak xwendevan Kurd dikare digel van babetan bide bistne, lewre me wrb xwe nzk v rok bikira.

     B gman, d sitna yekem ji mijar re, Pirtka Quran be, em bendn w li gor daketin, nivsandina wan bixwnin, ne weke ku, di pirtk de hatine, tev ku, li ser w yek j negihtine hev; .. ? li ser rzkirina bendan negihtin hev, ew lihevhatine yan j zrekiya hevln pximbere.. {3}.

     Helbet mebesteke me, ji w yek, heye; Ku em karibin, sert hikbna wan bendan, li gor yna dem avakirin xortbna dewleta slam, nasbikin. ? di baweriya me de ev j titek girnge, ji ber ku, di bendn pn de; Di dema ku hne ola slam qels b, em bibnin guftgoya wan bi y din re nerim e, l her ku, hza wan xortir dibe, deng guftgoya wan j bi Y Din re sertir dibe, wan dixin bin dar zor.

     Mijarn ol ji z de bala mirov kiandiye ser xwe, htiye ku, ew gewreyeka fireh, ji br ramann xwe, bide w yek. Ango ew yeke ji babetn her girng ku, htiye mejiy mirov p mijl bibe, di derheqa w yek de, K. G. Yong dibje: Ol ji kevintirn alakiyn mejiyn mirovane ya her firehtire{4}. ? em dikarin bibjin ku, ew dihle jiyan; i ya mirov be yan j ya civak, li dora w bizvire. Ango, sitn liv tevgera jiyan y her pwst, ole, tev ku di van sedsaln daw de, zanyar roleke girng dilze, ew di rojn pn de zora ol bistne, tkeve na w de.

     ? ji ber ku mijara me li ser ola slam ye, em xwendineke, bi lez, li civaka Qurey bikin, nemaze di war ol de; B gman civakeke weke ya wan ku, bingehiya xwe li ser l malbetan hatiye avakirin, d cuday ne lihevkirin, navnana her berz be, em dikarin di vir de er el Dahs wel Xebra bi br bnin. Tit din; Civaka koeriy ji c hilbna hertim, gera li cihek nuh ku, av nkay l hebe, d nehle tu bib xwedan bajar aristaniy, lewra weke ku, Dr. W. Beor dibje: Heya ji ber zayn bi sed sal nav Ereban neketib nav navn gelan, kes bi wan ne bihstib{5}.

     L pit damezrandina hin Imperetoriyn mezin, weke ya Pars Roman, bi xra wan, hin xan rnitgeh li beyara Ereban ttin avakirin, da ku wan Imperetoriyn ji hev dr bi heve btin girdan, bazirgan li wan deran evn xwe biqednin. Ev cih, bi dirjiya salan re, dibin bajarn weke Mek, jiyana bazirganiy dihle ew aristaniy,  ol Xwedyn miletn din nasbikin, hin ptn wan ji xwe re bnin. El Kelb dibje: Emro bin Lihe kahin b .. cina xwe pe w dikir. Wan j re got; Bilezn ji Tuhame der.. were Sefa Ced, tu y li wir ptin amede bibne, wan bne Tuhame netirse, bang li Ereban bike ku, nimj ji wan re bikin.. {6}. ? eger ku em vegerin jdera v xal, bi ziman ereb bixwnin, em nasbikin ku, ziman Quran w, heya bi ku, ji hev ve nzkin.

     Lewre di civakeke wilo de, pit ku, Qurey ji civaka koeriy derbas ya bajartiy bn, bingeheke abor xort hate dann, naskirina wan ji hin oln dtir re, weke yn Ciho Zaredetiyan divyab ku, ew j rengek bilindtir ji br raman nasbikin. ? ew v yek di riya Mihemed re ku, yek b ji serekn bazirganan, nasbikin ew bihle civaka Qurey rengek nuh ji tkiliyan binase.

     W; Mihemed hne ji ber ku, ew bibe xwediy karwanek, dema ku bi am xwe; Eb Talib re tte am , ew li ba Rahb Behra hn hin baweriyn ol dibe. L hnbna w ya bingehn berztir, ewa ku, di civaka xwe de, li ser hatib perwerdekirin e. Bi gotineke din civaka Qurey weke ku, em dixwnin, pir Xwed naskirin, ango ew ne civakeke rijb weke ku, olperestn Muslman dibjin. Di hundir Keib de ssid st pt hebn, yek ji wan bi nav Elah dihate naskirin, bav Mihemed; Ebd-elah j, nimj ji w re dikir, bi w  Xweday ve hatiye girdan.

     Civakeke wilo pir Pt-Xweda, helbet d pir zor be ku, tu wan Xwedyan bi carek re bavje. Lewre divyab ew bi himend riyeke nerim, nemaze di destpka banga xwe de, nzk wan bibe pir caran zor kotekiya wan j daqurtne, em v yek, bi rengek berz, di bendn p de bibnin, weke ku ew di v bend, dibje: Bila arama te ji gotinn wan re hebe, bi rind ji wan bi drkeve{7}. Ev bend ji yn pne ku, li Mek daketine ye, em ba dibnin ku, deng w di vir de pir nizme.

     ? hne mnakeke ji ya ber berztir, ewa ku tkiliy bi Y Din re ngar dik ye, di wir de dinivse: Bje, ey gawirbazino, ewn ku hn wan diparzin ez naparzim, hn j y ku, ez diparzim naparzin, ez neparzim n ku we parastine, hn j naparzin ku ez diparzim, ola we ya we ye ola min a min e{8}. Li gor ev sret, ola muslmantiy, zor li tikes nake da ku, dev ji ola xwe berde.

     ? eger ku, em ji destpk de, heya bi dawiy bala xwe bidin van bendan, em ba tbighn ku, Mihemed di rojn p de ji ola xwe, dema ew hne di pek de b, w bi helwesteke nerim, bi Y Din; Gawirbazn Qurey, re di axive, ne ten wan bi zora r xwn nne ser ola xwe, l heya r dide wan ku, her yek li ser ola xwe bimne. ? ne weke ku, el Celaln dixwezin bibjin; Ku ten ev yeka di w dem de, di dema daketina ev sret de, rast b{9}.

     Eger ku, wilo be gereke em proziya Pirtk ji seriy xwe bavjin, tev ew bi gotina ku, ayetina ayetin piaftin, r didin xwe ku, wan bendan li na xwe bihlin, l ev bi xwe j kmasiyeke berze ji yn Quran . ? em di pvajoya mijar de bibnin ku, Xwed j gotinn xwe diguhre, li wan poman dibe; ? wilo yek dikare bibje ku, ti cuday di navbera w mirovan de tine ye.

     Helbet ev guhartina gotinn Xwed, yn Quran , d ji al me ve bihatana pejirandin eger ku, ew weke titek proz bi me nehata danasn. Ango me y ev ton guhartin bi pejiranda, eger ku wan li pirtka Quran biniriya, ew weke her pirtk berhema dema w bidta ku, li gor civak ert mercn w, ew dihate nivsandin guhartin; ? bendek ya din, li gor pvena dem, dipiifand.

     Ew di devereke din de j dibje; Ji Xwed re navn w wan bne zimn, ewn ku, baweriya xwe p neynin bihle, di dawiy de, ew seza xwe bibnin{10}. Em di vir de j dibnin ku, axaftina w bi y din re nerim e, tev ku dibje; Ewn gawir, d di roja din de, seza nepbaweriya xwe bibnin j, l dsa j negotiye wan bi dar zor bnin ser ola mislimantiy. ? ew v yek di benda (190) de, btir, bi cih dike gava ku, dibje; Titn hsan ji sincn mirovan bibe, bi rind bang li wan bike, dr nezana bie{11}. Gotina nezanan bi merema y gawir tte irovekirin, wilo em t dighn ku, heya w karb gotina xwe bi wan re xwe dikir. ? ev j, di nirna me de, titek normale ji ber ku, ev bendn me anne yn ku, di destpka mislimantiy de daketibne ne, da ku, wan nzk xwe bike gerek b ew bi v ziman bi wan re bi axive.

     Di bendeke din de j dibje; Koleyn Xwed.. . ? eger ku, nezanan deng li wan kir, gotin silav{12}. Ango heya ku, bi nerind gotinn ps avtin ser wan, ew bi rind ji wan re dibjin at silavn Xwed li we bin. Ev yeka dihle, em tbighn ku, mislimant di p de ola at silav b, l pit avakirina dewlet aboriyeke xurt, hzn leker di bin serokatiya yn weke Omer de, gihtin cih biryaran, wan r berv v ol guhartin.

     ? eger ku, em derkevin sret el iira, em bibnin ku, ew ne ten bi zimanek nerim bi wan re di axive, l ew r ji xwe prewn xwe re vedike, qelsiya xwe nermiya gotina xwe bi kotekiya Xwed bincil dike; Belk tu xwe, ji bo ku ew nebne misliman, bikuj. Eger ku em bixwezin, em dikarin ayetek ji ezmn daxnin ku, bihle usty wan j re xz be{13}. Ew wilo bi prewn xwe dide fmkirin ku, ev kesn gawir ne xwediy vna xwe ne, eger ku, Xwed bixweze dikare wan bi gotinek bne ser riya w. Helbet ev titek pwst b, ji prewan re, da ku baweriyn wan neyn hejandin.

     Tev ev yek j weke ku, em di pvajoya v sret de dibnin ku, guhartinek di helwesta Mihemed de bye; W di sret pn, el Kafron de, r dab Y Din ku, li ser ola xwe bimne, ew gunehbar dernexistibn. L di vir de, di ber dtinn xwe de, bervedaniyeke fedyok dike, dem dibje; We ew derewn derdixistin, l salixin ji we re bn bihlin ku, hn zanibin we tinaziyn xwe bi i dikirin{14}.

     Ev bervedan, ji aliy Mihemed ve, titek rewaye; Ji ber ku, ew di p de bi awayek pir tj dihate civlandin, heya gihtib pileya ku, ew ji prewn xwe bixweze, bi diz di bin perda ev de nimjn xwe bikin Xwed bi bra xwe bnin. ( Vegere ayeta 199 an, ji sret elEeraf). Qureyiyan, nemaze serokn wan, didtin ku, ola nuh bivetiyeke mezine li ser kargrn wan, lewre wan erek xort bi w, ola w ya nuh re vekiribn.

     L tev ev yek j, di ayeta nehan de, weke ku, bixweze r tkiliya di navbera xwe wan de nebire, dibje; Xweday te yek dilovane{15}. ? yek tdighe ku, wateya gotin eve; Tev er we li dij min ola nuh, l dsan j Xweday min we berat dike. Helwesteke wilo, du jdern w hene; An ew kesek gelek dilovan b, an j ew di reweke teng qels dab, em jdern ev helwest, di pvajo perojan de, bibnin ku, awa ew; Mihemed li w vedigere, bi carek dilovaniy dide al.

     Eger ku em sret elEnaam, bi rengek hr, bixwnin em binasin ku, ew di du qonaxan re derbas dibe; Di p, di bendn (68-69-70) de ku, li Mek daketine, ew dibje; Gereke hn bi yn ku, bi tinaz li ser ayetan di axivin re rnenin, dev ji civatn wan berdin. Helbet by j bixweze ku, ew er wan bike, ne ten wilo, ew dibje; Ez hatime da ku, berevaniya Xwediyn Pirtkan bikim. Ango, ew weke pigir ji wan re hat. ? dema ew di benda (91) de, ayeteke Midn ye, er wan dike ku, ima ew j baweriya xwe bi w nakin, ne ji ber ku, wan tine bike yan j ew ne li ser ola rastin, na. er w bi wan re tte fmkirin di angoya ku, dibje; Ez hatim da ku, ez ola we tekz bikim e.

     Tev ku, ew bendeke Midn ye, pit demeke ddirj daket, Mihemed pir zor ji Ciho yan dtib, em dibnin ku, ew dsa j bi zimanek nerim, bi wan re, di axive dighe ku, li devereke din binivse; .. Me tu li ser wan nekir avdr, ne j tu li ser wan pkare{16}. Ango, ew di kar baweriyn xwe de serbestin, heya ji w; Mihemed t xwestin ku, sixfa ji Ptn Qureyiyan re nede da ku, ew j bi Xwed re nebjin. (Vegere bendn 108 109 an ji sret elEnaam).

     Digel ku, guftgoya w heya bi vir, weke me dt, pir nerim hatiye, l dsan j yek dikare bibje ku, ev sret weke firkeke drokiye di bawer, tkil guftgoya w bi Y Din re. Ew di bendn (124-125-128) an de, ji v sret, pit ew careke din dide xyan ku, bi ya Xwed ye, ka kiy baweriyn xwe p bne k p nne, ew vedigere sezay ji wan re dide nan. ? ev weke guhartineke nuh b, di guftgoya w de ku, awa ew gefguran dide gawiran dibje: .. Got; Agir d wira we be ta ku, Xweda dixweze.. {17}. Em dibnin ku, ev seza ne hertime dawiya w y b, l ta ku, Xwed bixweze. Tev w j weke ku, ji guftgoya Quran xya dibe ku, ew; Mihemed, daketiye gorepana er, li hember hevbean rawestiye, seriy xwe xistiye y wan.

     Di sret elZumer de j, pit ku, Mihemed dide xyan; awa ferman ji w re hatiye ku, ew li pey Xwed bie bibe y her pn ku, xwe dispre Xweda, xyakirina tirsa ji roja gir; Roja Dawiy salixdana, d her kes li ser riya ola xwe bimee, tderxistina ka k rastb k j li ser riya ab, ew vedigere v car bi awayek xortir sezay ji wan re dide nan, dema ew dibje: Di jor wan re qadn gir di jr wan re j, wilo Xweda olperestn xwe p ditirsne, olperestn min xwe ji min bi parzin{18}.

     Titek din pwst di vir de heye ku, gereke em ba bala xwe bidin ku, gotina olperest bi merema xwe ya fireh hatiye, ango guftgoya w ji hem kesan re ye, ne ten ji yn ku, li pey w dimein, weke ku el Celaln dixwezin bi me bidin bawerkirin; Ji ber ku, eger wilo ba, d ti merem, ji bin, ji w gotin-bend re nemne, pvajoya deq j v yek bi cih dike.

     Di sret el Nehil, pit ku, Xweda pesnn xwe dide, titn ku w afirandine, dide d hev, ew dibje: Xweday we Xwedyeke ewn ku, bi roja din bawer nakin dil wan hike, ew bvildirjin{19}. Biner awa, careke din, bi nerm bi wan; Gawiran re di axive, tev ku ew dide xyan ; Xweda, ji wan heznake, ewn sezaya xwe bibnin; Tkevin dergehn dojeh heya bi heya, cih her wran ji bvildirjan re{20}. Em li vir guhertineke nuh dibnin, ew j; Sezaya heya bi heya ku, bi ya heya Xweda dixweze hatiye guhartin. ? li gor dtinn me, ev yeka weke pileyek b da ku, ew derbas pileya erkariya li hember y gawir bibe, wan bi dar zor bike misliman.

     Ev guhartina dad bendan bi hineke nuh, pir aloz pirsgirk derdixistin piya Mihemed, giht pileya ku, w weke kesek derewn bibnin; Eger ku me ayetek bi yeke din guhart, Xweda bi titn ku dadixe dizane, gotin: Tu derewan dik..{21}. Ne ten wilo, l giht ku, hinek deng xwe bilind bikin bibjin: Hineke din ji w; Mihemed re bendn Quran dinivsnin, dihle ew di hin bendan de berevaniya xwe bike; Bibje wan ku, Cebral ji ba Xweda daxist, ta ku dil bawermendan rne ji mislimanan re mizgn be. Em dizanin ku, ew dibjin; Ew li ber w dixwne miroveke, l ziman y ku, bi ser de ditewnin Eceme ev zimanek ereb rewaye{22}.

     Herdu ayetn ne, roka Mihemed mamostey w y her gewre Wirqa bin Newfel, tne bra yek ku, awa Mihemed, bi xra w, pirtka xwe ji Encla Nesara wergerand ziman ereb;  {...........}{23}.

     Pit van herdu bendan, tazkirina w li p prewan, gerek b ku, ew bizavn xwe bike, wan bi tirsa, ji roja din, li dora xwe kom bike, nemaze dema dibne ku, hin prew j bi dr dikevin; Ewn ku, pit baweriy ji ser r vegerin, ten ewn ku, bi dar zor vegerbin dil wan hne bibawere, l yn ku, sng wan bi nebaweriy fireh bbe, li ser wan xrijiya Xweda, ji wan re eke gire{24}.

     Weke em dibnin, ev yeka, firkeke tje di rvena ola nuh de, ku awa r li ber mirov hilbijartina w, ji ol baweriyn xwe re, digre gereke w, bi dar zor, txe bin kon xwe. Ango, bi van bendan re, zordariya ol derdikeve hol, mislimant dikeve qonaxeke nuh; Ewa dezgehn destlatdariy wilo, deng cuda tte fetisandin. L tev ev yek j, ew ne bi awayek serast hate meandin; Ango ne bi zora r xwn, ew bi sezaya  Roja Din dihatin tirsandin. (Vegere bendn 125-126-127 an, ji sret el Nehil).

     er Uhid kutina am w; Hemze, mofirka navbera du qonxa ye. Qonaxa gotinn xwe nerim; Bi gotinn nerim ayetan bang li wan ke, da ku bn ser riya Xweday te bi guftgoyeke, ji ya wan xweiktir, bi wan re bi axf.. {25}. Ev qonax d bi carek bte ji brkirin, dema Mihemed candek Hemze, na cih ldann r riman l dibne, ew w hng bibje: Ez, li na te, bi heft kes ji wan temsl bikim. Ne ten wilo, l ew ji vir pve riyn giran bajo ser Y Din, bighe ku, ew r bide prewn xwe ku, her tit txin raja konvaniya er; Heya giht ku, ew darn wan n xurm j qut bikin; Dema ew Ben Nedr dorp dikin. (Vegere Ibin Ham, R. 180-183).

     Ev yeka j btir di sret el Beqera de akere ye, ew di v sret de, li gor dtinn me bingehna dewletek datne; .. ? t de sinc pirnsp gerdiin nuh tne dann, yn kevin ttin piaftin{26}. ? ne dre ku, ji ber v yek, ev sret xistine piya pirtk. Ji ber ku, em ji vir pva bibnin ku, ew bi dengek bilind daxwaza er Y Din dike; Bi yn ku, ji bo riya Xwed, bi we re er dikin er bikin, l bi serde negrin, Xwed ji radanseran hez nake. We ew li ku dtin wan bikujin wan ji cihn ku, hn j bi derxistine bi dernin, agirdadan ji kutin wrantire, bi wan re li cem Mizgefta elHeram er nekin ta ku, ew er we dikin, eger ku er we kirin, wan bikujin, ewe sezaya bbaweran{27}.

     Ji van bendan tte fmkirin ku, Mihemed ola nuh derbas alakiyn er bne, wan qonaxa xebata konevan li n xwe htib. ? ne weke  ravekirina elCelaln, ewa dibje ku; Quran ji mislimanan dixweze, ew ti car dst bi r nekin, ne j sitem li wan; Bbaweran bikin, ten yn ku, fl ftan davjin nav wan ewn ku, rn xwe dajon ser cwarn mislimanan, yan j nehlibin ku, ew j mna hem Qureyiyan, di dora Kevir Re re bigerin karnimjn, menasikn xwe bikin.

     ? eger ku, em li sedemn daketina van bendan binirin, em binasin ku, bi helkefta hatina Mihemed tev prewn xwe, da ku tkevin bajar Mek ew j Heca xwe bikin. L Qurey raz nabe, pit ku bi hev re Peymana elHudeybiy mze dikin, wan vedigernin Midn, da ku di sala din de vegerin. ? dema di sala din de, ew vedigerin ditirsin ku, Qurey careke din r ji wan re veneke, Mihemed bersiva prewn xwe bi van bedn ne dide, ji wan re riya er, di mehn qedexe, heram de j, vedike. Ji te dipirsin; Ka di heyva qedexe de er dibe. Bibje wan: er tde mezin e, yan rgirtina riya Xwed Mizgefta Heram@. Bbaweriya bi w derxistina xelk, ji wir, li ba Xwed mezine, agirdadan ji kutin mezintire ew hne li we dixin da ku, we ji ola we vegernin, eger ku karibin, k ji we ji ser ola xwe vegere ew bbawer bimre, karn w d li v din li w din li boiy here, ew xwediyn girin, d hertim tde bimnin{28}.

     Tit din ku yek dikare bibje; Ev bend, r nade ew misliman ku, ola xwe biguhre, ew ku biguhr; D karn w li v din, li w din li boiy herin. Ev yeka, bi rengek akere, bi me dide naskirin; Ka ola slam heya bi kjan radey dr azadiya baweriy ye, ew ji w yek napejirne. (Vegere pirtka Dr. N. H. Ebo Zd - Cergeyn Tirs). Ne ten wilo, l heya bighe roka jinann j, w dest xwe xistiby de, r ji prewn xwe re venedikir ku, bi ewn bbawer re bizewicin; Jinn bbawer mehir nekin.. koleyeke bi bawer ji yeka b bawer tire.. ew bang dikin ku, we bibin gir Xwed bang dike ku, we bibe bihut..{29}.

     Di v bend de j, careke din, bi rengek veart er azadiya baweriy tte kirin, dema dibje: Jinanna yeke bi bawer eger ku, kole be j, ji yeka b bawer ger ku, ji kebaniyn civak be j, tire. Ev bend dtina slam, ji qatn civak re, bi me dide naskirin, ka ew iqwas Y Din km kole dibne; Ji ber ku, nedib y Ereb li ser ola xwe ya ber; Ptperestiy  bimne cizy bide, ev r ten ji Yn Din re; Ew ne Ereb re dib, diht ku xelk, di bin dar zor de dev ji ola xwe ya ber berde, em w yek heya bi roja ro j dibnin, vaye li van end saln daw bi dehn gundn Ezday, ten li Efrn bn misliman, dev ji ola xwe ya ber berdane.

      Bel, tev ev yek j w r neday prew xwe ku, bi ya Ereb; Ewa b bawer re bizewice. ? ev bi xwe, bi rengek berz, ji me re xya dike ku, ola slam ji azadiya baweriy dre, ti car r ji prew xwe re venake ku, ew bi xwe riya xwe hilbijre, tev ku, di bendeke din de dibje: Na ji kotekiya ol re, tgihtin ji windabn hate naskirin, ew ku baweriya xwe bi Xwed bne w bi girka hztir girt, ew net birn Xwed bihstyar zanyare{30}.

     Er, weke em dibnin ku, ev bend bi rengek akere bang li ne zordariya ol dike j, l eger ku, em li sedemn daketina w vegerin em bibnin ku, ew bi boneya herdu lawn elHesn; Prewek Mihemed e ku, w xwestib wan, bi dar zor bne ser ola mislimantiy. L Mihemed j dixweze ku, wan li ser dil wan bihle. Bel, tev ev yek j eger ku, em li w bend bi xwe j binirin, em tbighn ku, ew zor li Y Din dike; Gava tu riya xwe bike ya her tir, gefgura bide y din. (Vegere pirtka Cergeyn Tirs).

     Ji bil kotekiya ku, wan ji serane y didtin dight, ji bo ku ji ser ola xwe venegerin; Ew ji welatn mislimanan baz bidin; elEzd dibje: Yihiya elHere, ji kesn Msil Xwest ku, ew seraneya saln ne j bidin, .. tevaya pereyn ku, ten di sala 181K. 797Z. de komkiribn giht.. e hezar hezar dirhem{31}. Ango ten pere gihte e milyon dirhem, di demeke ku, du kesan mehek, li Hecy, xwe bi (17) e dirheman debar dikir. Ji bil xwarin zad .. sewaln ji wan distandin, di bin dar zor kinciy de. Vca, d awa yek ji ber w yek baz nede, yan j ji ser ola xwe ya ber venegere.

     Bi gotineke din; Ev nerim bna w, ten bi oln mezin re b, ewn ku, baweriya xwe bi Xwedayek ten tann; Pximber bi tit ku j re daket bawerkir, bawermend ewn ku, baweriya xwe bi Xwed fertan pirtkan pximbern w dikin, ti cudatiy naxin navbera.. {32}. ? w; Mihemed bizavn xwe dikir ku, ewn dora xwe ji xwe razbike, hejmarn dijminn xwe pirtir neke, em dikarin v yek di roka daketina benda (62) an, ji sret elBeqera, de bibnin; awa Selman ji w dipirse: Ka nirna w di Magos agirperestan de iye, gava ew bi lez bersiva w dide dibje: Ew di gir de ne, dibne ku, li zora Selman t, ew di roja din de bang li w dike dibjy: Mizgn ji te re; Vaye Xweda xwediyn te j ji bawermendan djmre. (Ji bo ferehkirina mijar, em xwendevan vedigernin irovekirina elCelaln, benda  (62) an ji sret elBeqera, pirtka Selman elFaris, ya M. C. elFeqh).

     Bel, ev merc li ser Ptperestan nedihat men, ten du r li piya wan b; Yan ji ser ola xwe ya ber vegerin bibin misliman, ev j li dij azadiya baweriy ye, yan j divyb er bikin, ev yeka ne ten li dij azad serbestiya yekiye, l ew li dij jiyan hebna, Y Din, bi xwe ye. ? vaye sret elEnfal dibje: Bawermendino eger we dt gawir r we dikin, pita xwe nedin wan nerevin{33}.

     Ew di v bend de bang li bawermendan dike ku, ew li hember gawiran rawestin ev j nana hin titaye; Bi hzbna civaka mislimanan, guhartina r waza ber, bi yeke nuh, derketina ji cih bervedaniy, bo cih riy, em v yek di bendn pit re bi rengek beloq akere bibnin, nemaze dema dibje: er wan bike da ku, doxman nebe ta ku, hem ol ji Xwed re be.. {34}. Ji v bend, em tdighin ku, Mihemed ji hem oln din dixweze, ew baweriya xwe bi Xweda; Xweday bav w bnin, dev ji Xwedayn xwe berdin.

     ? ew di benda (65) an de, bi carek, dev ji konevaniya bervedaniy ber dide dizvire cih riy, gava deng li prewn xwe dike dibje wan: Pximbero bawermendan bihirhutn ta ku, er bikin..{35}. er er, yek dighe ew baweriy ku, evan camran, ji bil er ti tit din nasnekir. L di wan deman de, di civaka beyar, weke ya Ereban de ku, li ser er ceng rn ser hev de, dijtin ta ku, ew karibe biriyn koer tr bike, hinek bar ser mil prewn xwe yn bajar Midn sivik bike gerek b ku, ew bang li rgirdan talankirina karwann bazirganan bike, ew bibe karek wan y rojane, helbet ev j pit ku, hzeke wan a leker dibe.

     L tev w yek j, ew bi rzaniyeke nerim, bi roka er xwe bi l dijberan re, dide distne, r li ber gotin nagire w weke weyek ji yn xebat alakiyan dibne, da ku bi ziyaneke hindik, ew din bne ser riya xwe; .. Bibje: Min riw xwe siparte Xwed, yn li d min j, ji yn ku pirtk j re hatiye, ji yn nexwenda re j bibje: We xwe sipart @. Eger ku xwe sipartin, ew hatin ser r, eger ku riw xwe guhartin, ji te gotine.. {36}. W bi v yek xwe ji er Xwediyn Pirtkan, heya bi demek, parast.

     ? ew temiya prewek xwe; Seraq bin Midlec bigre, ? li dij ln ku, bi hev re peyman danbn, er neke. Tev ku, hinek ji wan, pit ikestina mislimanan di er Uhid de, ji ser ola slam vegerbn, ev yek ji Mihemed dixwest ku, wan bi dar zor vegerne ser riya xwe, wilo ew hineke din dide al.   ( Ew bixweze bi awayek fireh v mijar bixwne, em w vedigernin sret elNsai, bendn 88 pit re, irovekirina elCelaln ).

     L ew, di bin re, karbarn xwe dike ku, careke din, hza xwe bne ser hev da ku, karibe ji nuh ve li ser xwe raweste. Lewre ew bang li prewn xwe; Ewn ku hne ji Mek derneketibn, nemaze yn xort dike ku, ew j wek birayn xwe yn p koeber bibin, ew bn Midn. (Vegere bendn 97 98 99 ji sret elNsai).

     Helbet ew bi v yek; Bi hatine hineke nuh ji prewan, nemze ji nifn xort, d du-s xalan bi destxne; Ya her pn, ew bihle areniya prewn w bilind bibe, ya dijmin j jar bikeve. Tit din d hza xwe dijmin xwe nasbike, li gor w yek konevaniya xwe ngar bike. Xala din j pit ku, ewan xortan; Hzn kar xebat, ji civaka Qurey bidize, kal pran; Ewn xwarin vexwarin, bi ser wan de bihle, d ziyaneke mezin bighne aboriya wan. ? wilo w karb ba rewa civaka xwe bixwenda, li gor w pre bida bistanda.

     Mihemed digel ev tevdra xwe j, tirseke mezin dixe zik prewn xwe, gava dibje wan: Bawermendino; K, ji we, ji ser ola xwe vegere, d Xwedy miletek bne ku, j hezdike ew j ji w hezdikin, ew.. ji bo riya Xwed, b tirsa ji tikes, dixebitin.. {37}. Ew ne ten wan weke kesek ditirsne, l weke l, civak milet j, da ku wan btir bi ola nuh ve gir bide.

     ? ta ku wan bihevoje, dil wan btir li ser ola nuh, bervedaniya ji ber ve, gerim bike, ew di bendeke din de dibje: Di xwestin dketina wan de jar nebin, eger ku, hn tin ew j,weke we,  di in hviyn hn ji Xwed dikin, ew nakin..{38}.

     Bel, pit ku w hza xwe, ji nuh ve, an ser hev, perwerde kirineke dern ji bo er, ji prewn xwe re kir, ew v car bi rengek berz dengek bilind, bang li r dike. ? eger ku, em li sret elTewb; Y her dawiye, ji Quran , binirin em bibnin ku, ew di destpk de, xwe ji hem soz peymann ku, bi ewn din re berdabn dio, ar heyvan weke derfeteke daw dide wan ku, ew ji ola ptperestiy vegerin bibin misliman, an j ji bil er ti r din li piya wan d tinebe; Xweda Pximber ji ewan peymann ku, bi ptperestan re berdane beratin{39}.

     Ew ji despk de r ji xwe re vedike ku, er wan bikin heya dighe ku, ew v benda daw, b nav Xwed daxne, elCelaln w yek bi angoya ku, Gawir sd ji dilovaniya Xwed nebnin irove dike, ta ku ew ji r neyn parastin. ? ten eger ku, em li nav ev bend binirin; Eltewb, Berai, hinekan j nav w kiriye Benda >, em tbighn ku, w bi carek dest ji konevaniya vexwendina, bi gotin, kiand; er ewn ku, bi Xweda roja din bawer nakin, bikin; Ewn ku.. ne li ser ola rastin, ewn ku, pirtk j re daketine ta ku.. {40}. Em dibnin ku, ew ne ten bang li er bi Ptperestan re dike, l er bi Xwediyn Pirtkan re j. 

     Ev bend, weke elCelaln dibje: Di sala nehan, pit kokirin, daket. Di wan salan de Mihemed cih xwe girtib, hza w ya leker xurt bb, l tev w yek j nedixwest r li ser hem eniyan veke, lewre w bi hinekan re peymana xwe dikand, bi hineke din re j rmeta wan peymanan digirt, ta ku roja wan j t, yek bi yek ji p xwe bide al.

     Di v dem de j, du tit btir gerek w dibn; Zdekirina hejmara lekern xwe, lewre me dt banga w ji ewn ku, dikarin zehmetiya r biknin re b. ? ya dudiwan j; Bi destxistina bingeheke abor xort ku, karibe li ser lingan bimne; Leker li ser zikn xwe dixuin, ev yeka j d bi riya serane rn ser hin l karwanan bihata bi destxistn. Lewre w r ji yn ne Ereb Xwed Pirtk re htib ku, ew li ser ola xwe ya ne rast j bimnin, bes di bin merca dandina seraney de. (Veger benda 29 ji sret elTewb).

     Ew bi ev sret, dawiya roka azadiya baweriy datne, r li ber Y Din digre; Ji bil baweriya bi Mihemed ola w ya nuh, ti riyn din namnin, bi rengek taybet ji y Ereb re, ta ku ew ne be ji yn kole, Mewaliya, v riy ten ji Y Din re dihle. L ji ber ku, em mijara xwe bi v nirn kuta dikin, em hinek tbniyn xwe bnin zimn.

     Ji ber her tit weke ku, me ji ber v klk j gotiy ku, riya koletiy ten ji Y Din re dihate pejirandin, ev j sinceke w civak b ku, ew din, dema welat w dihate dagirkirin, dib yek kole, ola slam j ev sinc weke yasayeke civak-konevan bi kar aniye. Ji ber w, tev ku, di sret elBerai de, nirna xwe bi ewn din; Xwed Pirtkan dide ku, ew ne li ser riya rastin j, l dsa j ew li wan zor nake, weke ku, li Erebn Ptperest zordike.

     Tit din; Dema ku tu gef guran bide Y Din, tu w bi Roja Din bitirsne, ev bi xwe dikeve bin kon kotek zordariya ku, li ser ew din tte meandin, wilo tu azadiya baweriya w vala dike, w mecbr hinek r, baweriyn din dik. ? gotina; Bibje em bi.. i tit ji me Ibrahm smal .. i ji Msa sa .. daket, bawerin.. {41}. Gotineke b merem be. L, li gor dtina me eger ku, Mihemed bi derbasbna hnndir Kaib, ew pt neikinandana; Bi ser Kevana xwe, li av riwn wan dida{42}. D nikarba ola xwe ya nuh ava bikira.

     Tit din j, gereke em sinc byern wan deman li gor mercn w ax bixwnin; Ku kutin talankirina welat miletan, yek b ji mercn hebn avakirina Imperetoriyan, ola slam j ne dikar xwe, ji bin akama ev merc bi parasta; .. ? pit ku, Rom Pars, di riw vexwendina Mihemed, ewn di d re hatine, rawestn. Mislimanan er wan kir{43}. Bel, dive em wan ferman, kiryaran li gor w dem bixnin, ne li gor roja ro, Dazana Maf Mirovan weke ku, hinek ramyarn mislimanan dixwezin bixwnin, bi me bidin fm kirin ku, ola slam, bi Baweriya Azadiy re b, ew mercn avakirina Imperetoriyan, nemaze yn wan deman, ji br dikin, ku ew li ser kutin tinekirina Y Din, radibe.

     L tev ev yek j, yek rast pir bendan t ku, ew bang li Azadiya Baweriy dike; .. Ji were ola we ji wan re ola wan. ? yek nikare ev dijber cudatiya di navbera bendn Quran de fm bike eger ku, em gotina slam bi angoya sipartin fm nekin. ? wilo Mihemed, nemaze di destpka vexwendina xwe de,  ola xwe ya nuh, weke xeleka daw ji wan olan didt. Titek din dihle ev dijberiya van bendan bte pejirandin; Ew j ku, ev bend ne li gor demn nivsandina wan, heya di hundir sretek de, hatine rzkirin. Yan j, ew di bin akama yek erker de, weke Omer bin Xetab, hatibin nivsandin.

     Lewre, ji ber ev tbniya ye em dikarin bipirsin; Eger ku ev oln din, di demn p de dihatin pejirandin,  htiye Mihemed nameyan ji serekn wan re bine bibje; .. K bi Xwed pximber bawer kir, d li w din, xelata w ji yn serket be, y li ser ola xwe bimne em w dihlin, kotek di ol de nne, ev pirtk name ji xwediyn mala Selman re ye.. {44}. ? Ibin Hezim j dibje: ..Ew rastiya ten bese ku, Pximber Xwed(S.) serane ji wan; Magos dibir{45}. Bel, i htiye ew gotina xwe biguhre, eger ku ew yeka ne weke tektkeke w ya konevan b.

     Tbniyeke din; Ew j di bin navnaniya tewiya kar mirov de tte nasn. Ango hem karn me valane eger ku, Xweda nexweze yek baweriya xwe bi ola nuh bne ti kes, heya bighe Mihemed j nikare w bne ser w riy; Ji te net xwestin ku, tu wan bne ser r, l y ku Xwed bixweze d bne ser r.. {46}. Vca ima ew; Xweda d di Roja Din de b hesab w bike, ev yeka j d were pejirandin, ten ku, em li hem karn Xwed, li jiyan, weke hebneke tew binirin.

     L ev hem kar tevdrn di piya mislimantiy de, di bin siya Mihemed de; Weke komkujiya ku, an b seriy Ben Qureyza, Ben Nedr; ? pximber gawiriya wan naskir, xwe ji er re amede kir, bi evan ew dorp kirin .. . Dtin mislimann darn wan n xurm dibirin{47}. ? heya guftgoya w ya nuh ku, bang li er dike; .. ? zanibin ku, Buhit di bin siya ran de ye{48}. D li ber kar komkujiyn ku, mislimann pain aniye seriy Y Din, titine bik bin; Bilazir dibje: Dema ku, Ebdelah bin Amr ji vekirina Cor vala b, w r bir ser Istexir ew pit erek giran ldana menceniqan vekir, w t de 40 000 Ecem kut.. ? pir kes ji Kereman revn.. Ereban j, mal erdn wan ji xwe re birin{49}. ? li devereke din j; Eyad bin Xenem, d bibje: Xak ji me re ye.. me daye dest we, l hn serane y bidin me{50}. ? drok ji me re dibje ku, ew Kurdistan vekir, Eyad b.     

     Ne ten wilo, l dight ku, ew Peristgehn oln ji ber xwe hilwenin, yn xwe li n ava bikin, em dikarin Mizgefta elImew, li bajar am weke nimne bnin; ? li Entakiy Kenitek.. ku, kevirn w pir biyan heb, Weld bin E. bin Merwan hin sitnn ji mermer .. , ji bo mizgefta am, hilkirin{51}. Tev ku, em dizanin destpka ev mizgeft peristgeheke kevine, bi nav Beil dihate naskirin, di pit re bi dagrkirina am, ji aliy Roman ve, w dikin keniteke xaeperestan, di d re ew bibe Mizgefta elImew.

     ? me roka ne lihevkirina keyn mislimanan, ern di navbera wan de j, ne an zimn; Xald bin elWeld, Malk bin Niweyra, dikuje a bi jina w dike{52}. ? me ew yeka weke ne lihevkirina ji bo mal pere destlatiy jimart, tev ku, hem er engn ne, yn bn, d ji bo w yek bin j. L ten, eger ku  , em er di navbera herdu keyn Sin i  bi br bnin; Ten di Sifn de heft hezar hate kutin{53}. Em zanibin ku, van camran iqwas xwn rijand, htine bi sed hezaran bne kutin, dighe ku, yek weke Dr. Ferec Fod, bibje: Demokras li ba mislimanan nay pejirandin{54}. ? eger ku, ten em banga elSefah, di roja ew destlatiy bi dest dixne; Ez kutyar law kutiyara me, bi br bnin, em zanibin ku, Dr. heya bi ku rast ye.

     Helbet ne ten misliman, di ev riya kutin tinekirina Y Din de, ne. Ew yeke, ji sinc rewa w civak ye, heya civaka me ya ro j. ? eger ku, em li Tewrat Incl j vegerin, em v yek, bi rengek yan j y din, tde bibnin; Biin hem deveran mizgniya Incl ji hemyan re bibin, ewn baweriya xwe p ann, hatin parastin ewn ku, p neynin, d werin gunehbarkirin{55}.

     ? di dawiy de, weke ku, Muhsn elEmn dibje: .. ? wilo yek tdighe ku, ti rojan ne ti kes, di raman kar belavkirina gotin de azad b, hertim xwendin lkoln, di hem deman de, diht ku, yek li ser xwe bitirse{56}. ? htiye, bi hezaran zanyar ronakbr, jiyana xwe bi ser din. L eger ku, Gall seriy xwe ji kenit re bi tewan da, da ku, w ji Meqsel biparze; D ro zariwn me yn, di dibistanan de, nexwenda ku, Zemn gokiye li dor rok digere.

     Gotina dawiy ku, em dikarin bibjin; Mihemed karb ngara civak, sincn w dem bixwenda, li gor ew yek hevbendiyn xwe avakirana, ta ku dem heyameke din derdikeve, li gor mercn nuh kovaniyeke nuh bimene. Helbet w y nikarba di demn p de ku, ew nuh ji Mek hatib Midn, li ber Ciho yan; Xwediyn bajr oleke drok, er bikira. Lewre w, di p de, bi gotina nerim bang li vexwendina xwe ya nuh dikir; .. ? Pximber nivsek di navbera koer prewiyan de nivsand, tde soz da Ciho yan, li ser ol pereyn wan erkir{57}.

      ? pit ku dijminn bik dixe bin baskn xwe, dikare hzeke leker xurt kom ser hev bike, ew li evn din; Xwed Pirtk j dizvire, wan dixe bin dar zor, ew wilo karibin Imperetoriyeke nuh ava bikin ku, heya roja ro, tev ku Dazana Maf Mirovan w maf dide te j, l, tu y newrib, di roka Azadiya Baweriy de, bi axiv ne hne tu bi rengek azad ola xwe biguhir.

     L tev ev rastiy j weke ku, jiyana me ya rojane bi me dide naskirin ku, her-roj ramana ol, li p zanyariy bi n ve die, hol meydan j re dihle, d rojek b ku, ew; Zanyar bibe sitn jiyan tevger, em weke ku, me Mtologiya ji rpeln drok re htiye, ramana ol j ji wan rpelan re bihlin. L ti tit b dayn qurbanan nay hol, dive hinek xwe biewtnin ta ku, hineke din di ronhiy de bijn, hviya me ew ku, me karbe mmeke nuh di v riy de pxistibe.

  

Tbn:

     Dive, xwendevan v mijar tbighe ku, demn em tn van rokn slam daketina Quran Cibral.. hebna Ibls, didin xwendin. Em wan weke rokn efsaneyan dixwnin, ne weke byerin drok, yn rasteqn.

             

Gre:

1-      Dazana chan ya maf Mirovan. Mada {18}.

2-      Rexnekirina Ramana Ol - Dr. Ferec Fod. R 7.

3-      Xwed du ronah Osman bin Efan. R - 87.

4-      Ol di bin ronhiya zanyariya dern de, K. Yong. R - 9.

5-      Efsaneya Aram, Dr. W. Beor. R -

6-      Rexnekirina zanyar zanyaran, Ibin elCoz. R 53.

7-      Pirtka Quran . Sret elMuzeml, benda -10.

8-                                      elKafron, bendn (1-6).

9-      irovekirina elCelaln. R 649.

10-                       Pirtka Quran . Sret elEeraf, benda -180.

11-                                                        190.

12-                                 elFurqan, benda 63.

13-                                 eliira, bendn (3-4).

14-                                            benda 6.

15-                                                       9.

16-                                  elEnaam       - 107.

17-                                                       128.

18-                                  elZumra          16.

19-                                  elNehil            22.

20-                                                       29.

21-                                                     101.

22-                                             bendn (102-103).

23- Kee Pximber

24- Pirtka Quran . Sret elNehil, benda 106.

25-                                                        125.

26- Dr. Red elXeyon. R- 20.

27- Pirtka Quran . Sret elBeqera, bendn (190-191).

28-                                               benda 217.

29-                                                          221.

30-                                                          256.

31- elXrac, Dr. X. Katib. R (250-255).

32- Pirtka Quran . Sret elBeqera,            285.

33-                                  elEnfal               15.

34-                                                           39.

35-                                                           65.

36-                                  Al Omran             20.

37-                                  elMade               54.

38-                                  elNsai                 104.

39-                                  elBerai                1.

40-                                                            29.

41-                                   elBeqra               136.

42- elMlel welNhel, Ibin Hezim. Cild 1, R 59.

43- M. C. elfeqh. R - 103.

44- roka Ol an, S. Mezher. R 499.

45- Ibin Hezim. Cild 1, R- 114.

46- Pirtka Quran . Sret elBeqera, benda 272.

47- rokn Quran , M. elMewle. R 306.

48- Riyad elSalihn, elNiwew. R 328.