anmeldung

Bi Kurmanciya Pîr*

KONFERANSA WÊJEYA ROJHILATA NAVÎN Û PIRÇANDIYÊ**

Di navbera (4-6) ê Sermawezê de û li Bajarê Amedê, konferansek û di bin navnîşana jorîn de li dar dikeve. Erê û weke em dibînin, ku ev konferans di bin navnîşana Rojhilata Navîn de li darket û ew jî ji tengkirin û rênedana ji aliyê rijîmê ve hatibû, da ku ev konferans di bin navê Konferansa Wêjeya Kurdî de netê li darxistin; ji ber ku hemû beşdar û mijarên li konferansê hatin pêşkêşkirin, li ser ziman û çanda kurdî bûn û tenê çend mêvanên din; çi yên Tirk an jî Ereb hebûn û rola wan jî pir biçûk bû.

Ev konferans û weke me got sê rojan dirêjkir. Di roja pêşîn de û di kata (9) nehan sibeyê de, konferans bi van gotinan li darket: Ferîdun Çelîk (Şaredarê Bajarê Mezin ê Amedê), Vedet Turkelî (Nivîskar), Şefîk Beyaz (Serokê Enstîtuya Kurdî), Îzedîn Mistefa Resûl (Serokê Yekîtiya Nivîskarên Kurd), Mehmed Uzun (Nivîskar). Û piştî ku ewan camêran gotinên xwe anîn zimên, mêvanan 15 deqîqe weke bisteka vehesê standin.

Piştî ewê bistekê careke din mêvanên konferansê li hev dicivin û di vê rûniştinê de jî û li gor bernameya konferansê gerekbû evan nivîskaran mijarên xwe bianîna zimên: Nihêrtinek Gelemperî li Wêjeya Kurdî (Dr. Marûf Xeznedar); lê Dr. Marûf û ji ber astengiyên li ser sînor nikarîbû di wê rojê de bighîşta ser konferansê û di roja dîtir de mijara xwe xwend. Mijara din a Dr. Ferhad Şakelî (Wêjeya Kilasîka Kurd) bû û ya sêyemîn Mîtolojiya Kurdan (Dr. Qudbedîn Sadiqî) bû, lê ji ber hin sedeman ew nikarîbû beşdarî konferansê biba. Babeta çaran ya vê rûniştinê jî di bin navnîşana (Bi Lehceyên Zazakî û Hewremanî Wêjeya Kurdî) ji aliyê lêkolîner Mehemed Malmîsanij ve hate pêşkêşkirin û di dû re û careke din mêvan derdikevin derve da ku firavînê bixwin.

Rûniştina duyem li kata 13 dest pêdike û di vê rûniştinê de jî divyabû ev mijar bihatana xwendin: Mijara pêşîn di bin navnîşana (Di Wêjeyê de Danûstandina Çandî) û ya herî pêşîn; Danûstandina Kurdî-Tirkî (Zana Ferqînî), lê ew jî nikarîbû beşdar biba û li şûna wî kek Samî Tan (Serokê Radekisyona Rojnameya Azadiya Welat) mijara wî dixwîne. Babeta din; Danûstandina Kurdî û Farisî (Haşîm Ehmed Zade) û di dû re Taha Xelîl û ji dêvla Helîm Yûsiv*** (Danûstandina Kurdî û Erebî) bi lêv dike û pişt re, careke din mêvan bisteke vehes distînin.

Li hevcivîna dawî jî û di bin navê; Wêjeya Nûjen a Kurdî, ev mijarên li jêr têtin xwendin: Li Iraqê Edebiyata Kurdî, Mehdî Xoşnaw (Serokê Şaxa Hewlêrê ya Yekîtiya Nivîskarên Kurd). Li Iraqê bi Zaravayê Kurmancî Wêjeya Kurdî, Hesen Silêvanî (Serokê Şaxa Duhokê ya Yekîtiya Nivîskarên Kurd). Li Îranê Edebiyata Kurdî, Behram Weledbegî (Serokê Enstîtuya Tahranê). Û wilo bi evê mijara dawî re û li kata 16 piştî nîvro rûniştinên roja pêşîn kuta dibin û mêvan diçin hotêlên xwe****.

Di roja din de, 5 ê sermawezê û piştî ku Dr. M. Xeznedar mijara xwe xwend, careke din, konferans û li gor bernameya xwe bi rêve hate birin***** û di rûniştina yekem de ev mijar hatin xwendin: Li Tirkiyê Rewşa Edebiyeta Kurdî, Alaatîn Aktaş (Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê). Li Sûryê Edebiyata Kurdî, Pîr Rustem (Çêroknûs). Û mijara; Li qafqasan Wêjeya Kurdî, nehate xwendin ji ber ku Dr. Celîlê Celîl û ji bo sedemên tendirustiyê nikarîbû beşdar biba.

Piştî bisteka vehesê careke din mêvan li hev kom dibin û ev mijar têtin pêşkêşkirin: Qonaxên Netewbûnê û Wêje, Orhan Mîroglu******. Wêjeya Guherîn û Berxwedanê, Salih Agaç û babeta (Di Wêjeya Kurdî de Cihê Jinê), ku gerek bû ji aliyê Dr. Kurdistan A. Mukriyanî ve bihata pêşkêşkirin, nehate xwendin ji ber ku ew jî nikarîbû beşdar biba.

Rûniştina duyem a vê rojê jî û piştî firavînê, li kata 13 e dest pêkir û di vê rûniştinê de ev mijar hatin zimên: Di Helbesta Kurdî de Xala Werçerxanê, nimûne; Ebdula Goran (Îzedîn Mistefa Resûl). Perwerdehî û Wêje (Heyder Diljen). Di Wêjeya Kurdî de Cihê Zarokan (Yunis Behram, PENa Kurd).

Û di dû bihinderxistineke kurt re ev sê mijarên din jî têtin pêşkêşkirin: Têkiliya Wêjeya Devkî û ya Nivîskî, Şerefxan Cizîrî (Nivîskar). Zimanê Resen û Zimanê Wergerê, Firat Cewerî (Nivîskar-Wergêr). Di heyama Nû de Çîroknûsiya Kurdî, Mulazim Ozcan (Nivîskar). Û wilo roja duyemîn ji konferansê diçe serî.

Roja dawî ji konferansê û wekî her rojên pêşîn otobîsan mêvan ji hotêlên wan û ber bi Şaredariyeke Bajarê Amedê, ku ev konferans hembêzkiribû birin û di rûniştina yekem de ev mijar hatin bi lêvkirin: Kurdên ku bi Erebî Dinivîsin, Taha Xelîl (Helbestvan). Li Îranê Dîroka Romana Kurdî, Eta Nehayî. Hestên me Çendî Dûrî Hev in, Xalêd Xelîfe (Romanûs û sînarêst).

Di dû bisteka vehesê re jî ev babetên din hatin xwendin: Di Çavkaniyên Swêdiyan de Wêneyê Kurdan, Rohat Alakom (lêkolîner). Jêderkên Alternatîv ên Çanda Mezopotamiyayê, Ragîp Zarakolu. Wekî Kospeke li ber Pirçandiyê Rojhilatnasî, Xalêd Tewekole.

Piştî ku xwendina mijaran kuta bû û di rûniştina duyem de, Dîwana Konferansê deriyê guftûgoyê vekir û rê kete mêvanan, ku axaftineke serbest bînin zimên û hin xalên ku xweşik nehatibûn ronîkirin şîrove bikin û yên ku hin têbîniyên xwe li ser kar û xebata konferans jî hebûn, ew anîn zimên û di hundirê evê guftûgoyê de ji mêvanan hate xwestin, ku hinek xwe pêşkêş bikin, da ku ew biçin û xal, arman û encamên konferansê, weke Beyannameya Dawî binivîsin û ew beyanname di roja din de û li salona Şaredariya Mezin a Amedê û bi beşdarbûna piraniya Ragihandinên Kurdî û Tirkî, hate xwendin.

Helbet ne tenê ev bûn mêvanên konferansê; Li gor dîtin û ragihandinan, nêzîkî 150 î mêvan û ji her çar perçên Kurdistanê û Ewropa beşdarî di konferansê de kiribûn. Mêvanên ji Sûriyê çûbûn û digel me; Deham Ebdulfetah, Fethela Huseynî, Salih Bozan, Xalid Xelîfe, Taha Xelîl û Seydayê Keleş jî xwe li wir tevlî konferansê kirin.

Ji bilî kar û barên konferansê jî, Rojên Wêjeyê li Amedê û ji pênc ta nehê Sermawezê hatin li darxistin. Di hundirê evan rojan de, semînerên zimên, çêrok, helbest, sînema û şano û stiranan dihatin lidarxistin û ne tenê li deverekê; Ango di yek dem û çxê de bêtirî çalakiyekê dihate bi rêvebirin. Yek dikare bibêje, ku ew rojên Amedê bûbûn ên şanên hunguvtirîn ji bajêr re.

Tiştê din ku em dikarin bibêjin û wekî pir ragihanan anîn zimên, heya bigihe yên Erebî weke Televizyonê El-Erebiye, ku ev cara pêşî bû Kurd dikarin wilo konferans li darxin û nemaze li bajarê Amedê û karîbûn bi hev re bigihên pir encaman.

Ev yeka jî di hundirê Beyannameya Dawî de hate dîtin, ku ew li ser xal û pirsgirêkên zimên, pir tîp û zarava û kêmasiyên rêziman û ferhengên Kurdî û kêmbeşdariya jinan û pir xalên din, ku dihêlin em weke milet û rewşnbîriya me li şûn be. Û ji ber ku ti dezgeh û fermandariya vê konferansê li ser kesî tineye û ewê nikare wan xalan çareser bike û da ku, ew ber bi bê nebin, konferansê ji hemû Dezgeh û Enstîtûtên Kurdî û bêtir ji Hukûmeta Başûrê Kurdistanê xwest, ku van pirsgirêkan çareser bike.

Û di roja dawî de û piştî ku hêja Ferîdun Çelîk gotinek di şîvşhiyê de pêşkêşî mêvana kir û kêfxweşiya xwe û hemû xelkên Bajarê Amedê bi evan çalakiyan anî zimên, Birêz Behram Weledbegî (Serokê Enstîtuya Kurdî ya Tehranê) jî rabû ser xwe û spasiya wî kir û got: Da ku ev nebe karê me yê dawî û ta ku berdewamî jê re hebe, em we di meha pêncan de vedixewînin Bajarê Sinê, da ku em konferansa xwe ya duyemîn li wir li dar bixin û li ser evê sozê mêvanan xatir ji hev xwest.

.....................................................................................................

* Weke xwendevan dibînin ku vê carê mijara me ne li ser Ola Islamê ye. Em li ser Konferansê Amedê rawestîne û ew yeka jî li ser xwesteka Komîta Rêvebir ya rojnameyê hatiye, tevî ku hinekî bi dernegî jî ketî. Û da ku em di yek jimarê de du gotarên xwe danexin û mafên bilî xwe jî nexin, em bêçar man ku evê mijarê têxin hundirê Quncikê xwe û di hejmarên bê de emê careke din li mijara xwe vegerin.

** Tevî ku konferans û ji sedî nod û neh Kurd bûn û mijarên wê jî li ser Ziman û Rewşebîriya Kurdî bû, lê dîsan jî û ji bo çavtengî û şovenîzma rijîma Tirk nikarîbûn wê weke Konferanseke Wêjeya Kurî bi nav bikin.

*** Piraniya evan nivîskarên me, ji ber astengî û rênedana Asayêşa Rijîma Tirk, nikarîbûn beşdarî konferansê bibana.

**** Du hotêl ji mêvanan re hatibûn girtin; Demir Hotêl û Toristîk Hotêl.

***** Mêvanên konferansê û di hundirê wir de dîwanek ji bo rêvebirina karên konferansê bi navkiribûn. Lê, û li ser daxwaza hin mêvanan, ew dîwan di roja dawî de careke din hate guhartin.

****** Mijarên ku bi Zimanê Tirkî yan jî bi Erebî bihatana xwendin, ew di cih de bal Zimanê Kurdî de dihatin wergerandin û mêvanan di riyên guhbîstokan re li wergerandinê guhdarî dikirin.