Kurd Girdann Yekbn

 

 

Pr Rustem

   

     Naskirina miletan di hinek girdanan de t beravkirin li ser wan girdanan her miletek, gelek ji yn din tte cudakirin xuriyn xwe yn gel akere dike. Drok j ji me re dide xyan ku, raman dtina gel, yeke ji berhemn sermiyandariy ye ku, di bablska  nozdehan de pit ku, mal pere li cem hin kesan, nek kom dibe tevgera pketina alav bi xort mena xwe bi rdixe.

     Heya ku, tghtina gel - ji hem aliyan ve - di mejiy me de bimeye, em karin vegerinالمعجم الفلسفي المختصر; Ferhenga Felsef ya kurt naskirina zanyar j re bidin xyan: Milet ( netew- nation: ji latniya natio- l, gel ) weke drok ye ji komik, civakeke yektiya kesan re.. . Nann serane, balk ji miletan re girdann abor erd zimane. Li ser v bingeh yektiya jniya giyane xurya gel ya afrandina piskoloc sinc, and gerdin w radibe. L di vir de dtinyarn sermiyandar dibnin ku, yektiya afrandina piskoloc and nana serke, heya carna ya bi ten ye j.. . ? tevgern rizgarxwaz n gelan roleke mezin di azad serkeftina gelan de dilzin.. . {Rpel 62-63}.

     Em dikarin, pit ev irovekirina zanyar ji tghtina milet, gel re rewa milet Kurd txin bin neynik girdann yekbna w yn gel yeko-yeko vekolin. Weke me li jor dt, i di nirn dtinn piskoloc yan j yn sermiyandar de ku, abor erd, and ziman, afrandina piskolod, gerdi pgirtn miletan hin caran j ra girdanin din j dibin mna: Droka digelhev, ol yek bawer.. . Ev tev j di bin kon rijmek, dewletek de bi kar tn ku, dihle civakeke snorkir ser bin yek derkeve hol. De ka em evan girdanan yeko-yeko irovebikin:

     1- Sereke ji ber her tit, milet Kurd ji dewleteke ser bi xwe b pare hne ya kirtir ewe ku, di nav ar-pnc dewletn zorker de hat parvekirin her dewletek ji evan dewletan xasmayek w heye, bi ser de j milet me di bajar welatn din de j li seranser chan miext bye. Ev yek ht ku, em bi pir gavan ji hev bi dr kevin li gor evan saln d dirj ku, dijmin ht perebn di Kurdistan de bibe.

     2- Rewa Abor; Miletek b snor dewlet bi ser de, di nav end dewletan de hatiye perekirin ku, ji her yek re riyeke veqet, di war abor- civak de heye, d awa yekbneke girday di nav ev milet de hebe hne tit wrantir, meandina ev ton konevaniya di hermn Kurd de, ji aliyn rijmn serdest ku, htine ev herm di heyameke pamay, nvcotar kole de bij, her her bend keleman datnin piya bi destxistina alav weyn pketina abor- civak.

     3- Erd, xak. Raste xaka Kurdistan yeke, cih war miletek ye, l ten di mej dtinn mey ramyar de. Ango li ser zemn riyalzm, ev herm cigrafiya Kurdistan cigrafiya nepejrandin ye, ji aliyn evan rijmn serdest ve heya ji wan t snorn xwe diparzin da ku, nehlibin mirkn wan j tevlhevbin. Pir caran j evan herman ji chwarn Kurd vala dikin hinekn Ereb an j Tirk .. . dixine na wan da ku, drxistina Kurdan ji hev krtir bikin.

    4- and ziman. Ziman Kurd bi damarn xwe girday ziman Hindo-Ewrpiya ye nzkbna w ji y Faris re btire. Drok j bi me dide naskirin ku, di her hermek cigraf de civakekek ser bixwe, xur bib zimanek, nan wn bihevdenasn ye ji xwe re afrandiye. Carna ev ziman Yek di bin akama hin titan de ji hev eliye gelek ziman j kine, weke ziman Hindo-ewrpiyan carna j gelek zarav zimann nzk hev bne yek ziman weke yn miletn Sam ku di bin zora dewleta slam Quran de bne yek.  Belk yek bibje ku ev ziman Te gotine hne j hene ev yeka raste l bes ew ziman di roja ro de nemane ziman Gel axaftin, ew bne mijarn vekolnn kesn erkiyoloc.

     Ziman anda Kurd j ji nesaxiy Ne b pare. Di roja ro de em dibnin end zaravn Kurd hene, Eger ku em nebjin ji her hermeke kurd re zaraveke w ye xur bye, li gor konevaniya li ser me tte ajotin em bi pir tpan j dinivsnin I yn latn bin an j ereb .. . ? li gor ev heyam Eger ku em ev pirsgirk aresernekin ne dre di paeroj De her zarawek bibe zimanek serbixwe.

     5- Afrandina piskoloc; Hest xwedtina yek milet gel. Ev girdan li cem miletn bindest xorte, bihze; Ew pibendiya xwe di v yek De dibne. Milet Kurd j yekane miletn ku ev hest naskir tde dij. Ew ji roja ketina Medya ta roja ro, ji bil hinek bizav mna komara Mehebad hinek mrtiyn Kurdan mna yn Bedirxaniyan ku di demne kin de  hatine hilweandin, b dewlet bin dest may. Ev yek Ht di bingeha xwe y piskoloc de xwe kesek peran, xizan, jar km bibne hertim bireve quncikan. Ev dema d dirj ji bindestiy Htiye kes Kurd bi nirneke re-rexney li xwe binire xwe hertim kmtir y diwemn bibne.

     ? bi boneya evan sedeman em dibnin ku mirov Kurd dtina xwe di pir bna Malbeta xwe yan j l, di roja ro de di partiya xwe de dibne. Ev yek J htiye ku xwedtina ji malbet, l partiya xwe re ji ber xwedtina kesek Kurd be li na ev girdan me ber hev bne, pir Caran dibe sedemek ji sedemn Kurda mnak pirin.

     6- Pgirt gerdi. Her miletek bi gerdi filoklor Xwe tte nasn xasmeyek Dide w milet, ev tit bi gelemper ye. Di vir de miletn bindest taybetiyeke wan heye;Ji ber ku ziman anda wan qedexeye ew direve kiltor Da ku hem , hv raman dtinn xwe tre derne, vca em dibnin ku kiltor Van miletan zengne.

     Milet Kurd j weke me got: Yekane miletn bindeste kiltora w dewlemende, ji hezar Salan vir de ew tte dagrtin. Di nirna me de ev girdan, ji me Kurdan re ya yekemne ku me bi hev ve girbide; Xuriyek Bide me. Belk di vir de yek bibje ku ev nirneke pademay ye, l bila ew nelezne. Weke em dizanin ji her miletek, civatek Re xasmeyn w hene er Di roja ro de berv Heyama chan ber bi girdann Abor ye, bes div em ji br nekin ku cudabneke aristan fireh di navbera civaka rojhilat bi gelemper, di nav de ya Kurd j civaka ewrp de heye. Eger ku em rojek Bixwezin tevl komeke abor pit bi dest xistina dewleteke serbixwe, bibin dive bi alkariya destin ji derve be da ku em enek Bidin civak milet Xwe yan j em di riya pketineke drok gav bi gav derbas bibin; Vca dive em li girdann xwe yn xur vegerin weke me ber J got ku gerdi kiltor Me girdaneke bi hze.

     7- Droka di gel hev. Ji ber her tit suruta Kurdistan ji ber ku agehn njen bne bidestxistin , diht xelkn civak Dr hev bijn, bandora wan li hevdu km be, ew tkiliya xort tinebe ji ber ku civaka Kurd van agehn njen nasbike di peymana Qesra rn de, sala 1514 an de pit er aldran bte perekirin wilo Kurdistan kirin du par, hinek di bin dest Osmaniyan y din kete nav lepn ahn Sefewiyan, di d re di peymana Seykis- Pko de careke din tte perekirin ew Bajo heya roja me y ro.

     Miletek ku ji ketina Medya heya bi roja ro di bin s zora van dewletn ku Kurdistan bendkirine de be, ewn ku er Tevlbna mirkn Kurdan j dikin. d nehlibe ku ev milet drokeke di gel hev bij da ku neserheveke civak- and nebe.

     8- Ol bawer. Ger em vegerin drok Em bibnin ku di demn y de ol baweriya zardetiy Di civaka Kurd de girdan tkeliyeke xort b, di gel hinek miletn din mna Pars hinek ji Hindistan.. .hwd.

     Pit hatina ola slam bendkirina w ji Kurdistan Ku ht bi zora r kutin Dev ji ola zardetiy Berdin. Kurd j mna hem miletn din ketin bin baskn mperetoriya slam bna koleyn ziman anda milet Serdest, heya ht ku ew xwe weke mislman ber kesk Kurd bibne mnaka Selehdn Eyob li ber ava ye.

      Bi v reng wey ola slam B xefkek ji milet Me re ku bte piaftin. Giht ku meleyn misilman n Kurd ji ber yn ereb, ji agirt feqeyn xwe re bibjin: Eger ku hn yek zd bikujin hn serrast herne bihut. Em tev j dizanin ku kesn ezd ew n ku ziman anda Kurd bhtir hemyan parastine. ? wilo ol baweriya slam B xefka piadftin dijtiya di nav bera Kurdan de xopandina wan ji aliy Pamayn slam miletn serdest; Vegere byern saln 1915 an ta 1920 an.

     Di dawiy de em dikarin bibjin: Mirov Kurd dij heyn serkeftina xwe ye ev dema d dirj ji bindestiy Htiye kestiya w vemire xwe dvik bibne; Nikare ji bil rola y kole bilze. ima hertim li dij xwe serkeftina xwe rawestiye. ima hertim ji miletn din re xebitiye.

     Ev pirsn ku, me li jor kirine mnakin ji hin pirsn di v tonreng de em dikarin zincra wan dirj bikin. Lewre , di dtina me de dive em li hember neynik rawestin tazbn, kuln xwe akere bikin da ku em karibin li are dermn bigerin. Dive mirov Kurd, tevgetra Kurd ji xwe bipirse: ima ez malbet me, l x.. . ikak me, Misilman Ezd, Sin Elew, Kek Mam, Kurmanc Soran, ima ez Yekt Hevgirtin .. . Part me ji ber ku, ez mirovek Kurd bim.