Ronakbr Tevgera Kurd (2)

 

Pr RUSTEM

  

     Di xeleka y de em pirsbn: Kiye ronakbr me ew xistib bin hin nifan de; i yn, ku xwe bi rijma dewletn serdest ve girdane me li ser wan got, ku di roja ro de li gor berjewandiyn wan ti hv ji wan nayn kirin, mab, ku em hviyn xwe di nifn, ku xwe bi doza milet gel xwe ve girday kin; i yn bi ziman zikmak yan j bi zimann din dinivsin.

     Eger em vegerin drok em bibnin, ku per mezin ji ronakbrn, ku raja anda miletn serdest kirine nemaze anda Ereb, helbet ev yeka j bi akama anda slam ziman Pirtka wan a Proz weke em dizanin, ku cara p b gava rewenbr gewre M. Bedirxan biray w Ebdulrehman di 22.4.1898 an de, rojnemeya Kurdistan li bajar Qahra bi ziman Kurd weandin, ango droka weana rojnemevaniy ya, ku dihle rewenbr cemawer bi hev e bte girdan, sed sale.

     Er ji kevin de, ji sed sala panzdehan de, herdu pl bi hev re dimein; Yn, ku bi ziman xwe y zikmak yn, ku bi zimann serdest dinivsin di demn, ku M. Cizr, F. Teyran, E. Herr Ehmed Xan bi ziman Kurd berhemn xwe dinivsandin, li rex wan xwediy berhema gewre; |erefname, |erefxan Bedls Idrs H. Bedls helbestvan mezin Fidol hne ji ber wan j Ibin Esr, Ibin Xalkan Ebo Fde.. .hwd, bi ziman biyaniyan dinivsandin, i Ereb dibe yan j Tirk Faris di demn pain de j hin rewenbrn me yn li Ewrpa dijn bi ziman Latn berhemn xwe diwenin, heya Kurdn me yn di Sovyetistana ber de j, ji v arew derneketine hinekan ji wan bi ziman Rs yan j y Ermen nivsarn xwe belavkirine.

     Di d v rxistina drok ya bi lez, em naxwezin bte fmkirin, ku banga me ji nijadperestiy re ye yan j ji pozbilindiya w re ye; Her mirovek di pejrandina dilxwez brweriyn xwe de aza ye, nabe em bihlin bi dar zor yek kest ramann xwe biguhre, ev yek ji mafn w yn mirovat ne. L pirsa me ewe: ima kes Kurd ji bin kon xwe direve die di bin kon biyaniyan de dlann xwe digerne. Helbet d sedem pir bin, l em dikarin di van end tbniyan de, movikn mezin bidin xyakirin.

     1- Di p de ji ber hertit bi ikestin hilweandina dewleta Mdye re kes Kurd diherife kestiya w berdavje tit ht, ku ev ton sinc di derna y Kurd de ferehtir bibe, ev bindestiya drok ya dr dirje.

     2- Tit din, ku ht em ji Kurdiyetiya xwe erm bikin, helbet ne tev, qirkirina Ol Xwedayn zaredetiy bi dest rn ola slam. Ev wendakirin ji desgirtina Ola Zaredetiy ht, ku damareke me ya str ziwa bibe.

     3- Ev ton konevaniya li ser Kurdan, ji aliy miletn serdest bi nav birat slametiy, tte meandin.

     4- Cigrafiya Kurdistan, ku nediht z-z milet me di nav hev keve ; Di her holeke  cigraf de taybetiyeke wan dibe.

     5- Tbniya y dihle em bighn mijara ln Kurdan, ku hertim nakok di nav bera wan de derdiket di roja ro de, mixabin, partiyn me eyn bi w rol radibin.

     Raste, di pirbn newekhevbn de jiyan tte dtin mna, ku Spnoza dibje dihle ryek demokrasiy bide civak, l pirbna l partiyn Kurdan ji derna me ya piifand t; Em her yek, her dewletek ji xwe re dijmin dibnin ji ber, ku em ne li gor hzn wan dewletan ne da, ku em veartiyn xwe yn dern qelsiya xwe birjnin, me evqas l part derxistin hol me dijmintiya rasteqn bi dijmantiyeke sber guhart vaye er partiyn me li dij hev mnakeke balke.

     Evan sedeman digel hineke din n kest; i hezkirina mirov ji peran belavkirina berhem nav w, diht dihle, ku nivskar me bi ziman miletn serdest binivse. Helbet tinebna dezgeh dewleteke Kurdan serbixwe pir asteng datann hne j datne piya rewenbr Kurd, ku karibe raman hestn xwe bne zimn mijarn xwe belavbike, l di nrna me de ev yeka d nehle, ku em kiryarn wan tebrr bikin ne j wan gunehkar dernin. Ev ne durtiye; Wan riya xwe pejirand   li gor w yek em j dikarin nirnn xwe ji wan bidin bibjin, ku ew tn jimartin weke nivskarin bi nijada xwe Kurdin, l ne nivskarine Kurdin.

     D li ser v yek j gelek ji rewenbr nivskarn me li xwe giran bnin, l li gor dtinn me em nikarin bjin, ku helbestvan romannivs gewre Selm Berekat nivskarek Kurd e, raste belk w btir her nivskarek bi pns xwe raja doza milet xwe kiribe hne j dike, l di war huner and de, ew raja ziman anda ereb dike em naxwezin ev yeka bi angoya, ku em dixwezin er van nivskaran bikin, bte fmkirin. Em bi nivskarn weke w serbilindin xweziya, ku hne bi ziman Kurd berhemn w derketana, l weke me dt pir sedeman ht, ku nivskarn weke E. |ewq, M. Rosaf, Zehew, Q. Emn, M. M.Teymor, R. Yesm civakzan gernas E. Kewakib.. .hwd, bi zimann din binivsin.

      Hin nivskaran j r didan xwe digotin, ku ziman Kurd li ne nikare rahje hest ramann me, belk heya bi hinek ew di gotina xwe de rast ne, l eger, ku hin ranehjin ev bar, ma em li hviya  muiczak bimnin da, ku ji xwe ber ev ziman bibe ziman and huner. Helbet kar xebat j re dive; Zimanek, ku ji sed salan ve hat qedexekirin er w bi her tonek tte kirin, d zimanek qels li n be, l weke tte gotin: Ez neewitim, tu neewit  d ron ji ku belav bibe di her tit de gavn pn zorin.

     Pit, ku me sedemn padamayna anda Kurd revna rewenbrn Kurd ji ziman zikmak naskirin, em dikarin bibjin, ku sedema her girng rol tevdrn Islam ne; Ji ber, ku ziman Ereb y Quran b bi angoya ziman proz l dihate nirn.

     Di dawiy de em dikarin i bibjin; Raste huner bi gelemper berhemeke mirovantiye hunermend eger, ku bi i ziman dinivsne raja anda mirovantiy dike, l ev yek d nehle, ku em tekaniya her ziman andek Ji br bikin ev yeka d bihle em bejna xwe ji lehengn xwe yn pn re xwar bikin.

     Ma, ku em vegerin bipirsin: ima rewenbr me di roja ro de xwe dr Tevgera Kurd dike. ima nakok di nav bera and konevaniy derket weke me dtib, ku tkiliya wan ji hev re ya tev hinek ye. ima piraniya rewenbrn Kurd, eger em nebjin tev, li dervay tevgera Kurdin.

     Helbet her yek para xwe hildigre, er y siyasetmend; Ten bi gotinan, ji ber, ku hne konevaniyeke Kurdan aiq say derneketiye hol, ew xwe dibne y piye gereke and di bin akama w de be j re bibe zirne bi yek reng xwe boyax bike, li gor dtinn ev partiy yan j ya din, digel zanna, ku ew gi bi yek reng ne eger hinek cuday hebin j pir bikin. Tev avan sedeman yn, ku me di xeleka y de anbn zimn, d nehlibe, ku em er hebna Tevgera  Kurd bikin, ev ne bangekeke, ku em ji wan re bi epikan din kmasiyn wan nedin ber avan, l mixabin piraniya rewenbrn me bi boneya, ku ev tevger ne li gor hv stubariya ye, xwe j bi dr xistine di hinava xwe de ba dizanin, ku ew ji tirsa hin titan da, ku ti ziyan neghe kestiya wan xwe drxistine.

     Eger em bixwezin an na ev tevger dezgeha me ya bi ten ye di roja ro de ji rewenbr me tte xwestin xwe bide rex w, l ney fmkirin, ku div em gi xwestek Tevlbn ji wan re birkin careke din em tkevin nav ern An B. Na, weke, ku piraniya dostn me dizanin; Em ne endamn ti partiyan ne, l xwestek hv ewe, ku em dostaniya tevgera xwe bikin da, ku em karibin kmas rewa xwe ya ro derbas kin em karibin asoyine nuh li p milet doza xwe vekin.

     Belk bihna romantkiy ji gotina me t, l jiyan b xewn hv dojehe... L bihut j ji sbern hunermendek ye.

 

Gre:

1- Ferhenga Felsef ya kurt. R. 155-156.

2- Jder ber. R. 260.

3- Rexnekirina Ramana Ol. R. 71-72. 

 

Cindirs-2000.