QÝSAWETÊ DAYÊ
Qasimlo Gimgim
Dakila Sarya qisawetê Bavoy de bîye. Bavo çend rojî bî ke þîbî Gimgim û hêna nêcêraybî ya. Zê ke çiye hîsbikero, hewnê þewa nêkewtênê çima û vatênê;
“Ero no piyê to qey nêyame, ez zaf xem keno, ci rê çiye bî, sebî?”
Min jî cira vatênê; “Dayê bîlasebe qey qisawete kena, piyê mi doman niyo, bena ke karê xo veciyo, vare vara, bîyo pûk, belkî raye ama gûretene û wesaîtî nêxevetinê, coka nêyame” Mi se bivatênê jî teseliya ci nêkewtênê, hinî timî bi xem û kesere bîye ke to vatênê qey rayþta bavoy rê çiye bîyo!
Binê asmenê kewî de, serê hardê sipî ra rojê de zaf weþê de bîna dewe weþiyênê. Veciyo tever ke tîja çeqera ser sarê mi, hebi pêroyê pereqîyayena xo, hûwayiþê xo mira nêdana we. Zê ke hebi teverciyena mi kêfweþ bo û mi ra vacero; “teyniya to kemîbîya, qey niya herê veciya tever?”
Raþta jî herkes tevera kar û gûrê xo de bî. Dakila Sarya verê çiverê gomî de qût dênê kerga. Amojina Bede bon de saciye kerdibî we û non potênê. Apo Mîmalî vaþê serê tawigî hebi lerze danga de vare sera nênê ro ke Yoldaþ pesê wezay raverdo vaþî ser. Misayibo Xidirî pesê xo verdaybî ra û hwî gûretibî destê xo viraþtena delabanê axwe de mijûlbîyênê. Ýmamî astor verdaybî axwe ser û çiwalê tezaka yê piþta xo mereka çê cîranî ra ardênê bonanê corî. Aleskerî, hebi tawigo ke here ci ra girêdaybî, dewa corî ra vaþ ardênê nêzdiyê danga de nênê ro ke roja bîne bido pesî. Pinare zere fiþtênê ta û hetê ra jî libîyênê û Yoldaþî rê vaciyênê ke hebi linganê xo yê vaþina amaybî xalî ser. Xo ra roj û miroj karê Yoldaþî no bî, þiyênê lode ver amênê, lingê xo vaþin bê, varin bê, qet bê ke pak bikero kewtênê zere û serê cacim û xaliyan kerdênê qilêrin. Coka Pinare jî neçar mendênê ke timî timî hebi gezik tafiþtênê.
Rojê de weþ û germe bîye, herkes kar û gûrê xo de bî, ez jî þiyo rayþtê bê bonan ke qaytê aseyena nat û botê xo bikerî. Endî pesê mezranê bînan jî dangayan de asênê. Ez hînî xo rê fikiriyênê ke xaftla dakile lewê mi de veciye, hetê raya Gimgimî de niya da û vat;
“Çend kesî nayê hetê Çûnda Qeþî ra yênê, to vacê piyê to jî wertê dînan de bo?” Hînî bi qisawete bîye ke to vatenê qey nika kûna raye, verba ê kesanê ke yênê þona.
Min reyna bêxem verpersê ci da; “To rê sêbiyo, ma piyê mi domano ke to hondaye qisaweta ci kena?” Hebi nê verpersê min ê bêxemî dakilê dejay bî lê dejê zerê xo nêmûsnaybî mi. Çimî raye de seyrê amayena ê kesan de mendîbîye ke nêzdîbê û bizano bavo wertê dinan de ro yan nê.
Bavo xeylî defa çê ra dûrî kewtênê û hebi rojan, aþman nêyamênê lê maya mi tew waxtê qasê na dolime qisawete nêkerdênê. Gelo qey? Xo xo de fikiriyo, bena ke rayþta jî çiye bibo; seba ke qisawete hîskerdenebîye, hîskerdene jî wayþtena ciresayen û þêveknayene bîye. Gelo min no qisawetê dayê pê goþanê xo ra mekûyînê tayina rind nêbî? Heya, fikiriyo ke gere min xem û fikarê dayê parekerdênê lê min serê xo kerd berz ke dayê endî lewê mi de nêbiye. Gelo gere mi sebikerdênê, dima ci biþiyênê ci ra bivatênê; “dayê ez jî zê to qisawete keno” çi? Belkî niya taye zerê xo rehet biyênê?
Dayê xeylî defan mi ra vatênê, “hemverê piyê xo hondaye bêxem mebe” û wayþtênê ke ez piyê xo ra hesbikerî. Rayþtiye de ez hemverê piyê xo bêxem nêbiyo lê tayê çiyan de ma têsere nêkerdênê. Bavo mi sera zaf þevekiyênê, qarçê mi nêkerdênê lê tayê fikranê ma jûbînî nêgûretênê. Hela a sere, hepis ra veciyena mi ra dime her çî kerdênê ke ez reyna mekûyê fikrê þiyena gerîlla. Vatênê; “nêzaneno kam fikrê þima qan keno” Na vatena dê zaf þiyênê zora min. Coka ez timî timî hînî zaf hûþk ci vera vinetênê û wayþtênê bidî hîskerdene ke kes nêþikîno mi raya mi ra dûrîfîyo û þiyena min a koy rê manî bo...
Rêbazê bavoy ê hemverê mi qeyde qeyde bî, vatenê qey ez seba hewesê tifangî ra wazeno vecirî ko û keleþkof dênê destê mi ke ez þorî nêçîr û hewesê xo yê tifangî ravûrnî. Her çiyê bînê zê naye jî kerdênê ke ez þiyena gerîlla ra fek raverdî.
Serba nê çiyan ra min bavoy ra xûye kerdênê. Hela ke nêvatênê “þima qan kenê?” ez xêx bîyînê. “Ma qey heþê mi çînîbî ke kesê bînî min qan kenê?” Xo ra tayîna jî dema ke qalê mi amênê kerdênê, domananê xo ra vatênê; “meþorê lewê dê, o þima qan keno rûþneno ko” Heta Apo Mîmalî kerdênê ke Yoldaþ û Pinare jî zêde mê rê lewê mi û mi ra tesîr mebê. Lê rayþtiye de ne kesî ez qan kerdênê, ne jî min kes qan kerdênê, pêro piya hondaye bî ke haþarbiyena azadiya kurd û kurdîstanî ma pêro ontibîmî wertê germîya xo...
Tam a sire de vengê Sirdaþî ame, haþarê xo biyo ke ez hêna cayê xo de vinetiyo. Sirdaþ mekteve ra amênê, hêna dûrî ra venga mi dênê û vatênê “Keko, peroj ra dime ez nêþono mekteve, xizag û xijxijokan ano, ma xo xij bikîmî”
Domanê mezra teyniya Sirdaþ bî. Xêrcê mi hevalê dê wê kay jî çînê bî. Ez jî zaf mûsaybî Sirdaþî, bê dê mezra de bîna mi qet nêyamênê, nixrûyê amojina Bede û tewrî qijkekê ma pêrîna bî. Lîlika çimanê pêroyê þarê mezra bî.
“Beno ez gorî, nonê perojî bûrîmî, dime ra xo xij bikemî” va mi ci ra.
Endî Dakile jî lapê kutika cayê lapî de kerdênê ro ke kûtikî bûrê. Ez jî nêzdiyê çiverî bonî bîyo û amojine ra vat;
“Amoj, ma rê bijikanê toraqina poje”
“Mi rê taye pîyazan hûrdî ke to rê pojî ez qida” va amojina Bede. Ez hema þiyo, mi heto bîn ê bonan ra piyazî ardî, kerdî hûrdî. Xo ra postikê toraqî bon de bî, hema nêzdiyê postikî bîyo, ci ra taye toraq vet, kerd wertê piyaza û lewê Amojinê de na ro ke serba bijikan jî taye mîr yabirno. Amojine hebi tirîye, mîro ke kerdibî girike, hondaye rindek kerdênê ya ke ez bê hemdê xo sêyrê ci mendibî. Lewê lojine de serê jû kûrsî ra roniþtî, hînî seyrê amojine de bîyo ke vengê misayibê Xidirî yo ke bavoy de qeseykerdênê amê goþanê mi; “Misayib se bî to rê” To nêvana bovo jî wertê ê kesanê ke amênê de bîyo û endî reyþtibî çêyî jî.
Hema hebi vengê Misayibê Xidirî min jî xo çiverê bonî ra eyþt tever ke bavo û kesê dolmê dê kewtî zerê çêyî. Hema ez jî dime re bi lerze þiyo û kewto zere ke halê bavoy hal niyo, reng ci ra nêmend bî. Dakile bi lerze somya pê soba sera ca virayþt û kerd zerê cay. Apo Mîmalî, Misayibo Xidir, Dakile û ez, ma pêro dolmê ci de bîmî û ma jû ra jî çewkîyê nêvêciyênê. Peniye de Misayibê Xidirî ci ra pers kerd;
“Misayib sebî niya to rê?”
Bavo wo ke parsiyê xo amaybî þikîyane, zor bîne gûretênê, bi ê halê xo yo ke zor qesey kerdênê, dest bi vatene kerd;
“Vizêrî nê perê bî, karê min tenê herê qedîya. Hetanî min karê xo da arê ke wesaîtî pêro þîbî. Ez û di-hîrê piyayê bînî ma mendibîmî. Nizano kamî bî vat, ‘wesaîta Pîr î nawa ita ra ma cira vacîmî hela ma nêyerzeno hetanî Ûskira’ Naye sera ez verba wesaîta Pîrî þîyo. Min çiverê wesaîte kerd ya ke ez Pîrî ra vacerî ka nêþikîno ma berzo Ûskira, niya da ke hîrê çar rewiyê bînî jî zerê wesaîte de rê. Min vat;
‘Pîro to ma nêyerzena Ûskira?’
‘Ez jî xo ra þono Ûskira, de rew rew, bikûyê ci û ma þîmî’
Min venga yê bîna jî da, ma hema çentê xo gûrêtî û kewtimî wesaîte. Pîr bi lerze verba taxa Vartoyê rojavay kewt raye û vat, ‘Ûja jû rewiyê de man o bîn esto, ma ê jî bicerîmî û þimî”
Vaxto ke ez kewto zerê wesaîte xortê de xerîbo ke hetanî nika min tew nêdîbî pêniya wesaîte de roniþtîbî lê min zêde serevde nêkerd ke kamo? Hetê pêniya wesaîte de teyniya o xort roniþtîbî. Pîr û lajê xo yo xort piya mahala þoforî de bî. Wesaîte taxa Vartoyê rojavay de nêzdiyê jû çeyî bîye û ê çêyî ra xortê de bîn o qapûtin ame kewt wesaîte, þî lewê xortê bînî de nîþt ro. Kifþbî ke hevalê jûbînî bî. Endî rêwiyan þik kerdibî ke ê xortî domanê koyî yê lê kesî nêna xo ra. Diyar bî ke Pîrî nê xortî naskerdênê û wayþtênê ke înan verba dewanê corî bero. Endî amaybî famkerdene ke Pîr seba dînan þiyênê dewanê corî. Wesaîta Pîrî wesaîta dewanê corî nêbîye û seba ke nê xortan ci ra wayþt bî Pîrî çend rêwiyê bînî jî gûretibî ke þikê dewlete meonco xo ser û bêqeza û bela înan bero cawo ke wazenê...
Pîr reyna cêra re ya û verba sûka cêrî ya Vartoy kewt raye ke sûke ra veciyo û bikûyo raya Ûskira ser. Tam veciyena sûke de panzera ke vinetibîye ra di tîmê taybetî veciyay û wesaîte dê vinitene. Seki tîman ra jû çiverê hetê pêy kerd ya ke sayîsiye bikero, gûrmîniye kewte keleþkofê xortan ra. To nêvana tifangê xo hinî destê xo de amade gûretibîyo, seba ke qapûtê xo êþtibî tifangî ser ma kesî tifang nêdîbî. Hebi vengê gûrmîniya tifangî, Tîmo ke çiver kerdbî ya dolimê de gina hard ra û xortan jî dolimê de xo wesaîte ra eyþtbî tever û gûlleyî eskeran serde varnênê. Êndî ma xo nêdî ke ma rê sebîyo.
Domana hebi þer xo xelesnaybî ra lê hêna vengê tifanganê Tîmanê taybeta û eskera nêvinetênê. Panzera vinetiye kewte dewre, bê ke bizanê gûlleyan erzenê kotî her ca gûllebaran kerd. Nêzaneno sene qêyde lê ma jî xo eyþtibî tever. Tenê ke derbaz bî tîmî nêzdiyê wesaîte bî û nîþtî re ma ser, endî ma xo nêdî. Hebi pîna, dipçîka û çi ke dest de bî ma de mardênê. Bado hebi ê qeydî ma kerdimî zere panzere û berdimî qereqol. A þewe qereqol de mendimî, parsiyê min xedar dejênê, min zanitênê ci rê çiye bîyo lê reyna jî ez xo ver nêkewtênê, qisaweta min jî ê xortê cengawerî bî, gelo xelesyaybî ra yan nê? A þewe wertê xo de qesêkerdena nobedaranê lewê ma ra amênê famkerdênê ke domanî jû çê de amê kifþkerdene û wertê dîna û hêzanê dewlete de þer û lecê de girs veciyo, lê pêniyê de sebîbî ma jî nêzanitênê...’
Qeseykerdena bavoy ra kifþ bî ke zaf kewtênê xortan ver. Xortan senê qeyde dê sera tesîr virayþt bî ez nêzaneno, lê herkes hekmet mendibî ke hûrdima xortan, wertê hondaye esker û polisan ra se þikiya veciyê û þorê...
Bavoy herkeso ke seba ci amênê re na bîyene vatênê. Her vatene ra dime hema hema fikr û reaksiyonê pêroyê dewican jî zê jûbînî bî; “Hela, hela, gelo se þikiyay wertê hondayê eskerî ra veciyê þorê” Jûyê bînî vatênê; “Wilahî bijî domanan rê, zaf hewl bîyê” ê bînî vatênê “Qehremanê serê kowa bîyê” a bîne jî vatênê; “Wile bira zê þêrabîyê, þito ke maya xo ra lito dîna rê helal bo...” Lê jû ya bîne jî ; “ Niç, niç! Heyf, sed heyf û mixabin nê xortanê cengaweran rê!” vatênê xo xo de...
copyright © 2002-2004 info@pen-kurd.org