Vare...
Nesîmî... Vare...
Kalê rayþtê mi bî,
Va, ‘Xorto!
To kam a,
Koti ra ama
Û kamta þona!’
Ez him xo bi xo nîyo xo ra cêreno,
Him jî xo vîneno ca de nêvindeno
Cayê ra nê her ca yêno,
Verba rojanê azadan ê þarê xo þono...’
Qasimlo Gimgim
Vartîþê
vare tew nêvinetênê. Çend rojî bî ke kerdênê pira, gegane lape lape,
gegane jî sivik sivik, hinî tew bîne nêdênê xo û têsera bêvinetene
vardênê.
Sipîtîya
vare her ca xemelnay bî. Herçiyê serê hardî binê na sipîtîye de
mendbî. Gil û pejanê dara binê giranîya vare de verba hardî vile kerdbî
çewt, to vatênê qey nika þikînê...
Qerargeha
ma geliyê de xorîye de bîye. Vayê corî geliye de zaf bi xurtî hukim
kerdênê. Coka bê vartîþî, hetê ra jî vay vara nat û botî, ma ser
de ardênê. Mangê ma yê ke gelîye de amaybî virayþtene, pêro binê
vare de mendibî. Manga ma bi xo cayê de berz de amaybî viraþtene. Vartiþê
vare ra ver payizî, ma teyniya þikiyênê hebi sewkiyê ke ma kemeran ra
viraþtibî, vecimî cor û çiver ra bikûmî zere. Lê nika ma hebi
sewkiyanê ke vare ra viraþtibî xo cor de verdênê ra û kewtênê zere.
Hinî bî ke mangê ma pêro zerê vare de bibî vîndî!..
Hondaye
ke zaf varênê, ma gere di-hîrê sahatî de dolimê, biveciyênê bonê
manga ser û vara serê manga bieyþtênê ke mangî mêrê war û meþanîyê
we. Xora vizerî þande, hevala ra tew kes nêkewtibî ra. Pêrîna hwî
dest de hetanî þodir vare eyþtibî. Raþta jî vartiþê vizerî þandî,
zaf xedar bî. Waxtê hetê hevalanê çênekan ra çîkîniye vecîye, ez
hebi ters erziyo tever; qey çîyê bî, manga þanîye we, sebî!?
Teverveciyene de min cayê dinan o ke ma ra cor bî de qayt kerd ke kûlî
hayê bi kêf û eþq ebi hwîyanê destê xo vara dolmê mangan erzenê. To
nêvana vengê kilaman û kayê dinan biyo ke zê çîkîniye amo goþê
ma...
Ê
ma eyþtena vara serê manga, Eyûbî kesî rê nêverdênê,
vatêne;
“Þima
nêzanenê ebi hwîyê asinênî vare berzê, þimayê hwî bidê laynonê
serê manga ra û pêro qûle bibo!”
Rayþte
perske rê, na þiyênê weþa mi jî. Xora Eyubî zerê manga de gûreyê
de bîn nêkerdênê. Coka; mi xo xo de vatênê, “çîyê nêbeno, wa
teynîya berzo” Waxto ke ê
vare eyþtênê, ez û Rotînday jî weþ
weþ ma zerê manga de wertê cayê xo de kewtênê ra. Ca jî çi cabî, jû
bataniye eþtênê binê xo, jûye jî eþtênê serê xo û hondaye. Lê çiye
bî ke soba ma hetanî þodir vêþênê. Nobedarê þewe mangî pêro
kontrol kerdênê û kolî êþtênê soba ke meþayiyo û hevalî mecemediyê.
Herçî kolî bî ma þand ra birnênê û cayê de manga de nîjnênê ke
nobedar waxto ame zêde pê mexeceliyo û koliyê xo berzo soba þoro. Þandane
ke sobî mevêþênê ma nêþikiyênê ê serdê koyan de damîþbîmî.
Herçî
laynonê manga bî jî pêro qulan ra bîbî zê pirojine. Eyûb o ke ma ra
vatênê þima laynonî kene qûle, cayê de weþ ê laylonê serê manga nêverdaybî,
naye ra a zimistanî hetanî wisarî dilopî ma sera kêmî nêbî.
*****
*****
*****
Zê
þodiranê herojî, mi qocixê xo da xo ra, pûçê xo yê ke qet linganê
xo ra nêvetênê ontî þalwara ser de, kefya xo pilûsnê serê xo ra, solê
xo kerdî pay, kûpê axwe gurêtî destê xo û þîyo hînî. Vare reyna
raya wertê manga ma wo hînî guretî bî. Na þodir kes jî cira nêamaybî,
nêþîbî. Vara ke eyþtênê qoranê mi ser, hedî hedî mi kerde ya û ez
nêzdiyê hînî bîyo. Hetanî ke reyþto hînî xêylî çî çimanê mi
vera amay, derbaz bî þî...
Ez
Vare ra zaf heskeno, nêzaneno ke qeyî? Çixas ke varena heskerdena mi
hondaye de bîn zêde bena. Çixas ke varena hondaye de bîn sipî asena çimanê
mi vera. Çixas ke varena hondaye de bîn pak bena. Çixas ke Varena ez mest
beno. Çixas ke varena ez xora vêreno. Çixas ke varena ez xo vîneno û þono
domantîya xo...
Hêna
ma zaf qijkekbîmî, her çî ma rê zê kay amênê. Þodir vayþtênê ra,
pencere ra qaytkerdênê ke vare vara û her ca sipî keno. Endî dinya bîyênê
ê ma. Verê soba germine de
arra xo werdênê, vecîyênê tever, hema xo eyþtênê zerê vara sipîye
û tey xo gir kerdênê. Nermîya daye ma rê zê peme amênê a waxt. Tenê
hebi vare dênê jûbînî ra, dime ra jî Pîyayê Vare virayþtênê. Vara
ke newe gina hard ra axwina û jûbînî zaf rind cêna. Coka ma Pîyayê
Vare tewri rind hebi na vara newîye virayþtênê. Vare ra gilokê de qije
kerdênê gir û pede pede girike kerdênê girs. Çend girikî têsera nênê
ro û qilatiyê pîyay viraþtênê. Qilatî ke xelesiya, piþqûlanê mîyan
ra cirê çimî, xijalikanê adirî ra cirê pirnik û fek, gezik ra jî cirê
destî virayþtênê. Penîye de jî jû telike nênê sarî ser ra û piyayê
xo xelesnênê. Ciqas weþîbî ê rojî...
Endi
reyþtibî hînî. Lerze kupê xo kerdî pir û cêro ya.. Hurdima destanê
mi de kûpî, çimê mi raye de ez þiyênê. Pakîye, zelalîye, rindekîye
pêro asiyena vare de bî, gelo vare çira hondaye hûzir dênê mi?
Nizaneno ez zimistanî maya xora bîbî coka? Hînî vanê; ê her demî jû
astarê xo esto, mordem kamcî dem de maya xo ra za, kuno binê tesîrê
astarê ê demserî. Vajîno demê zayene
rihê mordemî sera tesîrê de giran virazeno.
Reyþto
manga. Eyûb jî endî vayþtbî ra. Xora Rotînda rew vayþtênê ra. Mi
axwa serê soba berde tever ke ez dest û rûyê xo bûþî, tam a sire de vînit
ke Nesîmî û Merwanî nayê cor ra yênê. Zê her waxtî telika Nesîmî
sarî sera bîye. A telike zê parçê de dê bîye. Kesî
o, bê a telike xeyal nêkerdênê. Gegane gûçikê de telike wo jû,
hetanî çimanê dê ser amênê. Hûyayiþê rûyê ci yê herwaxtî, masûmiya
domanê de qijkekî fîþtine ra Nesîmî ser. Hînî bî ke pakîya qelbê
ci yê pakî ne hûyayîþî de amênê vînitene...
Rêyna
binê telike ra çimê xo zê astare bereqîyênê. Kifþ bî ke xeylî çî
sere ra derbaz bîyênê. Merwan jî to vatênê diletê Nesîmî yo, hûrdima
xeylî hetan ra þiyênê re jûbînî.
Seki
reyþtî duþê mi, mi persa;
-Þima
xêrê na þodir þodir? Þonê kotî?
Nesîmî
hebi zazakî yê xo yê rindekî verpersê mi da;
-Amaymî
marê hwî lazimê. Çix amo hetê manganê ma ser de, hwî lazim o ke bemî
pê vare berzimî.
Nesîmî
vatena xo de jî huyêne. Xora zaf goniyegerm û leqçî bî. Herkesî cira
zaf heskerdênê, kamî ke dolimê têy qesêy kerdenê, wayþtênê ke
dolimêna ronîþo tey qesêbikero û hevaltîye tey bikero, keso ke hebi
leqanê dê mehûyo jî çînêbî.
Nêzdîyê
perojî hûyê ke berdibî, ê wo Nemrûdî ardî. Ma manga de nonê perojî
sera bîmî. Hûrdima jî lewê soba de payaser vinetîbî. Ma sêkerd nêkerd
nêyamay non nêwerd. To vatênê þoq viyarno ra. Qal kerd ke raþta jî bîyenê
de xirabe derbaz kerda. Waxtê amayene de çix gino raya dîna sera, zor
xelesiyê ra. Nemrûd hînî gims vinetibî ke min tew waxtê hînî nêdîbî.
Nemrûdî
Eyubî de qesêykerdênê. Gelîya ke ê tey bî bi talûke bîye. Qeseykerdênê
ke hetanî vinetena vartiþê vare, ê jî bêrê qerargahe de ca bibê.
*****
*****
*****
Peroj
ra dime yekîneya Nemrûdî, manga bi manga amay cêr û manganê mûhabere,
pirtûkxane û ê bînan de bî ca. Hevala dînî tevdîrîya xo ya þandî
vînitênê. Tayîna kolî kerdenê hûrdî, tayîna serê soba ra zad virayþtênê,
tayîna jî þîyênê axwe þandî ardênê.
Ez
verê çiverê manga de vinetî bîyo, min nêt kerdibî ke ez þorî lewê
hevalanê ke kaleka manga ma de kolîya kenê hurdî. Hêna çiver ra tam nêvecîyay
bî ke Nesîmî yo ke kestikê axwe dest de þiyênê hînî mi ra asa. Çimî
ke ginay mi ra vat;
-Hevalê
Qasimlo, ez destikanê þima beno pê axwe ano, bado ezo to rê biyarî.
Mi
jî hebi qesa “temam” verpersê Nesîmî da.
Nesîmî
þî, ez jî þîyo lewê hevalanê ke kolî kerdênê hûrdî. Andok, Aras, Zafer û Vedat îja bî. Pêro dolmê dare de girse de
bîbî kom ke hûrdîkerdênê. Torzên destê Arasî de bî, hebi xiþimê
de girs dênê dare ra. Mi dest de jî radyo, him goþ nênê weþanê kurdî
yê radyoyê Tahranî ser, him jî dîna de mucilîye kerdênê.
Zêde
waxt derbaz nêbîbî ke ma dî Nesimî dotê kemera nezdîyê manga ma de
vineto, testikê axwê nê ro û veng dano;
-Heval!
Nawo îta çix amo raye ser, raya mi ama guretene.
Raya
yakerdiye wertê çend deqan de bîbî pir. Vara corî þeqetiyaybî amaybî
û raye gûretbî. Lê zêde kifþ nêbîyênê ke çix amo. Xora çixê de
henên jî nêbî, lê ma nêzanitênê ke na þeqetiyena vare û pirbiyena
raye xebera çixê de tayêna girsî dana ma. Andok lerze verba Nesimî þî,
dûþê kemere de, cawo ke raye amaybî guretene kerde ya. Dest eyþt testikê
destî lê sêkerd nêkerd Nesimî testikê destê xo nêday Andokî. Andok
rêyna cêra ya û bi lerze verba ma rema, ame. Nesîmî jî dima dêra bî.
Andok
endî reyþtî bî lewê ma. Tam a sire de, mi serê xo kerd berz ke çi bivînî,
pêlê de tozike wo girsî yê zê pêlê derya dolimê de da Nesîmî ra.
Hetanî ke reyþtibî lewê dê jî ma hayrê ci nêbîmî, vengê vaþê ma
tew çiye ne heþnay bî, ne jî dî bî. Hînî bê veng amay bî daybî
pira ke ma nêzanit ke se bî! Zê pêlanê axwe; vare jûbînî ton daybî, þeqetiyaybî,
amaybî. Coka veng meng nêvecîyaybî. Hînî bêveng amaybî ke! Qasê ku
mi dîye; tozike de qasê bejna Nesîmî berzebîye, seki da dê ra, ma jî
verba cerî remaymî lê çend gamî eyþtî nêeyþtî ma jî pêguretîmî.
Nifþê
pêlanê vare yê verenî, pêy ra da linganê mi ra. Lê ez hêna þikiyênê
biremî, cat kerdênê ke biremî. Lê mi çend gamî eyþtî nêeyþti, pêlê
de bîn pêy ra gina mi ra û ez do wara. Zaf bêkês ginaybî wara û
hercayê mi binê vare de mendbî, min endî nêþkiyênê ez bîna xo bicerî.
Waxto ke ma remaymî ez raye ra veciyaybî û kewtbî vara xame, coka mi nêþîkîyênê
ke ez binê vare de xo bileqnî jî. Eki binê linganê min huþkbiyênê,
min þikiyênê ez zor bidî çokanê xo, cat bikerî ke ravazî û qe mebo
serê xo vecerî tever ke bîne bicerî. Lê vara binê linganê min xame bîye
û çiqas ke mi hewl dênê çokanê xo, taye de bîn tira þiyênê. Gorê
giraniya serê xo min zanitênê ke mi sera varê de hînî zedîye çîna.
Lê reyna jî ez nêþikiyênê cira vêcîrî. Tersê mi o bî ke pêlê de
bîn ê çixî bêro. Eki biyamênê herçî xiraberî bîbîyênê û kesî
nêþikiyênê ma bine ra jî vecero...
Endî
ez bîla xo de bîyo, bîna mi miçiqîyaybî û ez bê mecal mendbî. Zaf
çîyê dê xirab bî, tew çiyê ke vîra mordemî de nîyê jî nê waxtanê
niyanênan de çima vera ênê þonê. Jiyan mordemî rê tayêna beno weþ
nê waxtan de. Endî çare çînebî, gere min cat bikerdênê ke ez
raxelesiyênê. Nê halê niyanênî de ke mordem xo raverdo, teslîm bo,
tayêna rew mireno, mi na zanitênê. Coka mi hewl da xo ke vare ra vecî.
Taye serê xo leqna leqna ke roþtiye asê, çiyo ke ez zaneno mi hînî his
kerd ke ez newe maya xo ra bîyo. Bînê de xoriye onte û dolmê xo de niya
da ke Zafer zeki çiçûke zerê hakî ra dolimê de qalikê hakî biþkino
û cira veciyo yan jî zê mordemê de ke xoriyê deryayê ra vecîno ser rûyê
hardi, binê vare ra veciya û bînê de xoriye onte. Bê vindetiþ mi destê
xo dergê ci kerdî. Zaferî bê çiye vatiþ, hema destanê mi ra gûret û
ez jî zerê vare ra veto. Min niya da ke Andok jî tam halê mi de ro. Ez jî
bê vindetiþ û qeseykerdiþ nêzdiyê Andokî bîyo, destê xo dergê ci
kerdî û min jî o binê vare ra vet. A waxt ame vîra mi!!! Nesîmî xirab
kewtbî! A sahate ra tepiya çiye de bîn nê, teyniya Nesimî bî heþê mi
de. Nêzaneno sene qeyde bî lê bê fikirayiþ ez qîro;
“Nesîmî! Nesîmî!...”
A
sire de mi niya da vengê ame, “Ez îta ro, ez îta ro” Mi va qey Nesimî
yo, lê mi niya da ke vengê Arasî yo. Destê xo zerê vare ra vetibî û
binê vare ra qîrênê haware wayþtênê; “ez îta ro, ez îta ro!!!”
Ez þîyo lewe, destê ci gûretî, binê vare ra ont, vet.
Aye
ra dime ame heþê mi ke manga ma nêyasena. Çixî manga vare ra kerdbî vîndî.
Zerê manga de jî hevalî bî. Nemrûdê mordemê mi, Eyûb, Mazlûm, Mahîr
zerê manga de bî. Reyna qîro, “Hevalê Eyûb! Hevalê Eyûb!” Bi taxmînê
xo dûþê pencerî de mi hebi lapanê xo vare eyþte, taye kerde ya û reyþto
pencerî. Min wetrê ke manga ama war û hevalê ke te de rê, bine de mendê.
Lê zere ra verpersê mi ame dayene; “Ma rê çîye nêbîyo, ma weþîmî”
Heþnayena nê vengê dîna ra dime ez dînî îjara jî dûrî kewto...
Hebi qîrayiþê “Nesîmî! Nesîmî!... Nesîmî!...” verba cawo ke O
te de mendbî ez þîyo. Nat û bot ra hevalî jî amay bî... Nemrûd, Eyûb
ê jî laylonê pencerî dirnaybî zere ra vecîyaybî û amaybî. Endî
herkesî ebi hwîya vare eyþtênê ke Nesîmî binê vare ra vecerê...
Mi
dî ke Eyub zê mordemê de xêxî wo ke xo kerdo vîndî, qîra;
-Keso
ke destde hwî çîno, ebi lapanê desta vare berzo!!!...
Tayîna
hwî dest de vare eyþtênê, tayina jî
ebi lapanê xo vare eyþtênê, catkerdênê
ke biresê ci. Tayîna jî goþ nênê vare sera û;
“Nesîmî, Nesîmî...”
venga ci dênê ke cayê dê kifþ bikerê.
Xêylî
waxt derbaz bîbî. Testiko kesk asa, herkes kewt coþ û heyecanê de girs;
“Nezdî
de ro, nezdî de ro” Penîye de o bi xo jî asa. Herkes gims gims, bi
heyecan vinete bî. Hevala Helqize qîrê; “Weþ o! Weþ o!” Herkes ame
ra coþ û jû dolimê de vengê çepikan gelîye de verba asmena bî berz.
Tayêna
mend, Doxtor Mazlumî cat kerdênê ke qelbê ci bixevetno. Lê, lê çi
mixabin ke bêfeyde bî no cat... Qelbê xo nêxevetîyênê... Doxtor
Mazlumî endî zanitênê ke hevalê mi þîyo nêmerdene... Lê kesî ra jî
nêvatênê. Penîye de amay bî famkerdene, herkesî sarê xo kerd xo ver
û...
O,
endî herma serabî...
Embaz
Nesîmî, Roja 23 ê Çelî ya ser ra 2000 de, verba asmênanê kewîya
firda þî...
Xo
xo de fikirîyo; “No jî xezebê vara sipîye wo” Çîyê de, him heto
rind, him jî heto xirab esto. Ewro jî hetê vare yê xirabî, hetê
rindî ra hukim kerdbî û hwîyayîþê Hevalê ma yê delalî mara gûretbî
þî bî...
Çile 2000, Xinere
copyright © 2002-2004 info@pen-kurd.org