zdyat, Zerdet, Med, Kawa Newroz

 

Receb Dildar

Heta ku r bigihjin drokzann xwe,

w kitbn drok pesn nrvanan bidin

                                                                                                Gotineke piyan ya Afrk

 

Ez dixwazim nivsa xwe bi peyveke Mehrard R. Izady dest p bikim. Ev rewenbrn Kurd, ji ber ku dn aryenab   nivskarn Alman ev dn mezin dikirin  bi farezyn xelet, zdyaty wek axeke Zerdety didtin. Li ser v mijar Izady di gotareke xwe ya din de wisa didomne: Zerdety di nava nufsa Kurda de girseyeke ku meriv dikaribe qal bike peyda nekir Ji ber ku ez j di v bawery de bm, min xwest di v qad de gengeyek bibe rewenbr xwe hinek zelal bikin. Ez ji birz Can eker re spas dikim ku bedar v gengey b.

Min di nivsa xwe ya yekemn a bi nav zdyat Zerdety de bal kiandib ser end xalan, ew ev bn:

-         Dn Kurdan kevn zdyat ye.

-         zdyaty bi x Ad dest p nekirye, kokn w di destpka nsanyety de ne.

-         Bawerya Zerdet di nava Kurdan de belav nebye.

-         Zerdet di nava Farisan de belav bye wek dn wan hatye naskirin.

-         zdyat Zerdet du dnn ji hev cda ne. zdyat ne berdewamya Zerdety ye.

Birz Can eker nivsa min nirxandib bal kiandib ser end xalan:

-         Zerdet dn Kurdan e Avesta bi ziman Med hatye nivsandin.

-         Zerdet zdyaty reform kirye dn Zerdety saz kirye.

-         Faris nebne Zerdet.

-         Di nava herdu dnan de dan stendin bye.

-         Di Zerdety de zor zixt tune ye.

-         Ji xwe zd dibjin em Zerdet ne.

Ez dixwazim li ser gotara birz Can eker gengey bidomnim hinek pirsn n bikim. eker di nivsa xwe de wisa dibje Ger ku Sasan Kurd bin, ola wan Zerdet be yek dda bike ku Kurd tu car nebne Zerdet  Ez bawer dikim, min di nivsa xwe de ne gotib Sasan Kurd in, l min gotib dn wan ferm Zerdet b. Ji ber v yek j zerdetbna Sasanyan ne zerdetbna Kurdan e. Div py meriv kurdbna Sasanyan bide spatkirin.

eker wisa didomne: Dildar behsa Medan-babprn Kurdan- ku mparator ava kirine nake ku ola wan j Zerdet byemparator Medan Astyag e ku   Ez ne di w bawery de me ku Med Zerdet bne, Dn Medan zdyat bye, Zerdetan li wan darbe kirine Astyages kutune dn dewleta n kirine Zerdet , di v war de Izady di berhema xwe ya bi nav Kurd-Kitbeke ber destan de wisa dibje: Bi darbeyeke ku Astyages ne li bend b, desthilatdarya mparatory ket dest nevy w y nv-faris ku ew avakar mparatorya Ahamen Kr mezin b. Pit ku Darus hat ser, dewlet kir dewletek Faris dn w y ferm j kirin Zerdet   Bi awayek ekere pirr zelal xuya dike ku ber Darus dn dewlet ne Zerdet bye, pit ku Med tk diin dewlet dikeve dest Farisan Zerdet bi ser dikeve dibe dn dewlet.

Wek ku herkes dizane Roj li cem zdyan proz e hna j bi ems sond dixwin. car di droka Medan de byerek girng heye ku zdyatya Medan spat dike. Gava  Med di serokatya Keyakser de, di sala bz.585an diin ser Ldyay li Rojhelat Anqerey li ber em Kizilirmak dest bi erek mezin dikin Roj t girtin, Med sty xwe xwar dikin dev ji er berdidin. Bawer dikin ku Roj v er qebl nake naxwaze xwn birij. Herdu al at dikin. Kral Ldyay kea xwe ya bi nav Aryenz dide Astyages kur Keyakser bi w away li hev dikin.

Bi her away ekere zelal e ku pit ku dewleta Med xeradibe  dikeve dest Farisan pt ku di ser hatina skender Mezin re 400 sal derbas dibe dewleta Farisan bi nav Sasanyan ji n ve ava dibe dn wan ferm Zerdet ye.  Ew rew gotina birz Can eker a gelek lkolnvan dibjin Faris tu car nebne Zerdet p dike.

Ez hinek j dixwazim li ser gotinn eker n wek By Zerdet Zerdety kurd nikarin bjin Newroz mrata bav kaln me ye..Bila tu Kurd nebje em xelk an neteweyek in Bi rast titek ecb seyr e ku hebn tunebna Kurdan bi Zerdetyan Avestay re t girdan.  Gelo wek ku birz eker dibje Avesta bi ziman Med hatye nivsandin? Dahak di Avestay de t qalkirin gelo k ye? Tklya Avesta newroz i ye? Kawa k ye?

Di van mijaran de j div hinek ezber bn xerakirin. Di Avestay de i hatib nivsandin em nizanin l wek ku Birz eker dibje ne bi ziman Med, t gotin ku Avesta bi ziman Pehlew hatib nivsandin. Gava skender Mezin bz di 330an de paytext Ahamenya zeft kir nushayn Avestay dan ewitandin, Avestaya kevn ji hol rab. Avestaya n pit 400 sal di dewra Sasanyan de ji n ve hat nivsandin.

car di Avestay de, kes her xerab Azh Dahak e, ew j kral Medan n daw Astagyes bi xwe ye. Gurdal Aksoy di berhema xwe ya bi nav Newroz, rokek an drokek

De digihje v encam Byografya kral Kr ku Astyages kral Medan ji ser text daxistib ji aly drokzann Ermenan ve wek Azh Dahak dihat nasn, pit mirina w, di himendya xelk de bi mtolojyn kevn re b yek karakter mtk bi nav Kaway hesinker hat afirandin. Dsa Gurdal Aksoy di berhema xwe de wisa didome Meriv dikare di dewra Sasanyan de rast opn Kaway Hesinker were ku di Avestay de opa w ji bin de tune ye. Di nava dem de roka Kra karakter Kawa afirandye. Tespta zad j di v war de wek Aksoy e. zad j wisa dibje Azh Dahak kral Medan dawn e di dn Zerdet de nav kes her xerab e. Wisa ekere dibe ku Avesta li ser tkna Medan (Astayages- Azh Dahak) Biserketina Farisan (Kr) hatye nivsandin an j li hember Yezdanyan biserketina Zerdetyan.

Titn ku heta niha li ser Avesta, Kawa Newroz hatine gotin em ji avkanyn Farisan fr bne. avkanya ku me her zde opandye j ahnameya Frdews ye. Titn ku em ji wan fr bn, me kir wek droka xwe ji xelk xwe re got. Mesela Newroz gelek kevn e, tklya w Zerdetye pa ye. Di nava xelkn Rojhelata Navn de ji ber de wek sersal hatye prozkirin. Di nava dem de roln syas li newroz hatine barkirin.

Birz eker dib Zerdet oleke mirovah ye. Zor zixt tu car nehatye dtin di Zerdety de Ne hewce ye ku em v mijar vekin, imk droka Sasanyan tev de zilm zor e. Ez ten mnakek bidim: Zerdetyeke Ortodoks heye ku nav w Hasro Anrevan e, him xelef him j kur Kral Kavad e, t gotin ku komkujyn nayn gotin li ser Mazdekan ceribandye bi ser ketye.

Ez nivsa xwe dixwazim bi du pirsn din biqednim. Gelo wek ku birz eker dibje sembola ser ala Kurdan a Zerdetan e an Roj e ku di her dewr de li cem zdyan proz e?

Gelo kjan zana rspyn zdyan dibjin em Zerdet ne bi rast pirr meraq dikim?

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org