anmeldung

Gulistan û Hezret

Receb Dildar

Gulistan li rawestgeha Ofîsê ji dolmîşê peya bû, rasterast berê xwe da Pirtûkxaneya Avestayê. Fîstanekî dirêj li xwe kiribû, serê dawa wê li ser paniyan diket. Porê wê yê ku nedihat xuyakirin bi temeziyeke şîn hatibû nixumandin, guleke zere ya mezin li ser temeziyê dixuya. Rûyê zindî sor û spî dikir, buriyên dirêj têra dilê xwe zirav hatibûn hilanîn, reşayiya çavan di hêlînên xwe de dibiriqîn û lêvên sor yên xwezayî tim li ken bûn.

Silav da xanima xwediya pirtûkxaneyê û rasterast çû hêla dawiyê, li ber dereka ku pirtûkên li ser dîroka Kurdistanê têde hebûn sekinî. Destê xwe dirêji pirtûkeke berga wê sor kir; ev pirtûka Mihemed Emîn Zekî Beg a bi navê “Dîroka Kurd û Kurdistan”ê bû. Gulistanê meraq dikir ku Ereban bi çi awayi Amed girtine û pirtûk vê dagirkeriyê bi çi awayî şîrove dike. Li ser lingan hinek rûpel zîvirandin, mêze kir, ku di pirtûkê de ji bo dagirkeriya Ereban beşeke stûr heye, pirtûk stend, avêt hundurê çenteyê xwe û bi lez û bez berê xwe da malê.

Çend roj e, pirsekê di nav mejiyê wê de wek bablîsoka payizê toz û dûman bênder dikir. Çîroka vê meseleyê hefteya berê, roja êvara înê dest pê kir. Ew û çend heb hevsalên xwe yên keçik bi hev re çûbûn ser Ziyareta Hz. Suleyman, ji bo bigihîjin miradê xwe jê re dûayan kiribûn û alîkarî xwestibûn. Di vegerê de hîna nû Deriyê Serayê derbas kiribûn, rastî xalê xwe hatibû. Kêfa xalê wê gelek jê re dihat, bi dengekî dilovan:

“Gelî keçan, ne dawet e, ne jî seyran, hûn li vê derê li çi digerin?” Gulistanê piçek bi fedî bersiva xalê xwe da:

“ Em çûbûn ser Hz. Suleyman, em ji wir vedigerin.”

“Baş e, gelo hûn dizanin ew zat kî ye, ji bo çi li vir e, ji kû hatiye?”

“Gorayî em dizanin ewliyayekî Xwedê ye.”

“Gorayî ez jî pê hesiyame, ew û bavê xwe ordiyeke leşker dane dû xwe û hatine bajarê Amedê bi zorê girtine, Suleymanê we yê ewliya di şer de tê kuştinê, bavê wî jî li Amedê çiqas keç û jinên xweşik hene li deveyan siwar dike, dibe Erebistanê difiroşe. De îcar hûn xwenda ez nezan, rastiyê fêr bibin ji min re jî bibêjin”. Piştî xatirxwestinê du-sê gav ji wan dûr ketibû ku li paş xwe zîvirî û bi devekî bi ken:

“ Eger bi rastî ewliya be, ez ê jî herim ser duayan bikim”. Û paşê xwe da wan û meşiya.

Ji wê rojê de ye her cara ku derdiket Taxa Ofîsê heta tûrekê navêtana Pirtûkxaneya Huner, Kelepir, Kitap Diyarı, Gilgamêş, li kitêban mêzenekirana û kitêbên nû derketine pirsnekirana sebra wê nedihat û venedigeriya malê. Çi pirtûkên li ser dîroka Kurd û Kurdistanê û Amedê weşiyabûn hema bibêje tevan temîn kiribû, ji bo mijarê di mejiyê xwe de zelal bike, ji êvarê heta serê sibê rûdinişt û dixwend.

Di rojeke xweş ya bihara pêşîn de, ji bo pirtûkên nû bişopîne Gulistanê dîsa hatibû Ofîsê, li ser peyarêyê rastî keçikeke nêrgizfiroş hat, kulîlkên zer û sipî di bin tava biharê de diçirisîn, qevdek ji wan girt, bêhn kir û avêt çenteyê xwe. Gava pere dirêjî nêrgizfiroşê kir, keçikê bi çavên xwe paş wê nîşan da û got “dan”. Gulîstanê bi zîvirandina xwe re, rastî rûyê xalê xwe yê biken hat. Paşê ji bo hinekî sihbet bikin berê xwe dan Kolana Hunerê û li bin tava biharê, li ser kursiyên biçûk, ji aliyekî de axivîn, ji aliyê din de dest bi vexwarina çaya qaçax kirin.

Herduyan jî dixwestin gavek berê werin ser mijarê, Gulistan hîna wêrek derket:

“ Bisekine, pêşiyê ez ê bibêjim, gava Ereban avêtine ser Amedê, hukumdarê Amedê pîrekek bûye, lê pîrekeke pirr yeman bûye”. Xal bi henek tevlî axavtinê bû:

“Ma kîjan pîrek ne yeman e, ku ew ne yeman be!” Gulistanê hinekî xwe xeyidand:

“Tu wisa bikî ez tiştekî nabêjim.”

“Wey bavoo, pîrek tev de bûne femînîst, haya me ji tiştekî tune ye, kes li ser kesî qebûl nake.” Got û hinekî din xwe nerm kir û domand:

“Ez henekan dikim xwarzêya min, tu bibêje, ez guhdar im.”

“Wê çaxê bajar di destê Bîzansiyan de bûye, İdareya Amedê li du birayan hatibû parvekirin. Rojhilatê bajêr di destê Bûtros, rojava jî di destê birayê wî Yûhanna de bûye. Yûhana keça waliyê Darê ji xwe re dixwaze. Meryema Darê bi bûkanî tê Amedê, ji Amedê pirr hez dike. Dixwaze Amed tevde ya wê be, şirîkan qebûl nake. Meryema Darê, rojekê ziyafetekî li dar dixe û ji malbata mêr û tîyê xwe çiqas merivên mezin hene gazî tevan dike. Jehrê dixe nav şerabê dide wan, tev de dimirin, bajar di destê wê de dimîne. Te gotin, ku wê demê Amed bajarekî gelek dewlemend bûye, çend heb tiyatroyê wê hebûne, ji bo lîstikan ji Atînayê, ji Efesê komên tiyatroyê hatine Amedê.

“Bi rastî jî pîrekeke yeman bûye, îcar dawiyê çi bûye wî bibêje.”

“Ereb hatine, dora bajêr girtine. Her serdarekî li ber deriyekî bajêr leşkerên xwe bi cî kirine. Pênc mehan kirine nekirine nikaribûne bajêr bi dest bixin. Her carê şûr û mirên xwe girtine destên xwe, “Allah, Allah” gazî kirine û êrîş anîne ser Amedê, lê her carê ji ber bedenan paş de vegeriyane. Mezinê tevan Îyaz bûye, serdar tevde girêdayî wî bûne. Serdarê ber Deriyê Dîjleyê Xalidê kurê Welîd bûye. Xalid kuçikekî dişopîne, fêr dibe ku kûçik li bin Zinarê Fîsê di qulikekê re dikeve nava bajêr. Ew jî komek leşker dide dû xwe û wek kûçik di wê qulikê re dikevin bajêr, deriyê bajêr vedikin û leşker dikevin nav bajêr. Di wî şerî de Suleymanê kurê Xalid jî leşkerek bûye û ji aliyê Amediyan ve tê kuştin. Xalid pirr li ber kuştina kurê xwe dikeve ji bo heyfa kurê xwe bigire bi hezaran xelkê Amedê di bin şûr re derbas dike. Û ji xwe wê çaxê edet bû ku gava qelayek dihat fetih kirin, ji bo talankirinê sê rojan musade didan leşkeran.”

“Wa ye te fam kir, weliyê te kî ye? Te ji min re digot, di dîn de zor tune ye, Erebistan li kû, Kurdistan li kû, eger derdê wan dîn bûya, wê alimên xwe, meleyên xwe bişandana, lê wan çi kirine, îslam ji xwe re kirine maske û mertal; ji pêxwasên Erebistanê artêşek çêkirine, bi talana bajaran ketine, ne wisa ye? De îcar tu bidomîne.’

‘Piştî ku şer bi dawî dibe, serdarê Ereban yê mezin Îyaz xelkê Amedê dicivîne meydanekê û weha dibêje ‘hûn aniha ketin destên me, mal û jinên we ji me re helal in. Ji bo serê her xaçperestekî û cihûyekî, xûkî li wan bar dikin. Ji ber ku Ereban dînê kurdan qebûl nedikirin, ew ji yên din zêdetir li ber lingan çûbûn. Wê çaxê pirraniya Kurdan şemsî bûn, ciyê perestgeha wan li Deriyê Mêrdînê, Birca Şemsiyan bû. Dîroka Birca Şemsiyan ji ya bedenê pirr kevntir e. Gava bedenê lêdikin, Perestgeha Şemsiyan jî wek bircekî bi ser bedenê ve dikin.’

Xalê wê di bin simbêlan re dikeniya. “Bi rastî di demeke kin de tu gelek tiştan fêr bûyî û te bi min jî da fam kirin. Min jî digot qey tê ewlîyabûna Suleyman îsbat bikî u ez ê jî herim li ber wî destên xwe vekim.” Piştî gotina xwe firrek li çaya xwe xist û domand “ Ez bawer im te her tişt got, an hin tişt mane?”

Gulistanê li însanên ku di kuçê de pîyase dikirin dinêrî, berê xwe da xalê xwe û domand “Belê, hinekî maye. Ereb berî ku vegerin bi navê Sa’sa yekî dikin waliyê Amedê, lê ji ber birînên di şer de girtibû, ew çend roj şûnde dimire.”

“Eger gotinên te qediyan, ez ê jî pirtûkekê diyarî te bikim”. Got û ji çenteyê xwe yê destan pirtûkeke gelek kevin derxist û dirêjî birazêya xwe kir. Bi çav lêketina pirtûkê re, Gulistan ket nav heyecanekê û bê hemdî wê peyv ji ser lêvên wê weşiyan “Xalo can ez gelek spas dikim, tu nizanî ez çiqas li vê pirtûkê geriyam lê li tu ciyî peyda nedibû, pirtûkfiroşan digot, ev pirtûk pirr zûde hatiye çap kirin, peyda nabe”. Pirtûk bi isûl danî ser çoka xwe û bi dengekî ku hew wê bihîst navê wê xwend “Dîroka Kurdistan ya kin, Ekrem Cemîl Paşa.”

Paşê bihevre pirtûk vekirin û çend hevok jê xwendin. “Piştî ku Ereb biserketin, li hember Kurdan bi bê însafî tevgeriyan. Dînê Kurdan ji bo Ereban bûbû sebebeke baş. Mal û can û namûsa Kurdan ji bo xwe helal kiribûn. Gund, navçe û bajar talan kirin, xelk qetil kirin, malên wan talan kirin. Pîrek, keç û zarok jî wek heywanên bar û serjêkirinê talan kirin.......Piştî dagirkirina Kurdistanê, zilma artêşa Erebên musulman bi sed salan dewam kir. Axaftina bi zimanê kurdî, farisî û yên din hat qedexe kirin. Kesên ku xêncî erebî dipeyivîn, serê zimanê wan bi meqesê jêdikirin.”

Herduyan jî bi çavên xemgîn li hev nêrîn. Di dilê xwe de nalet li dagirkeran anîn û rabûn ser xwe, bêdeng, hêdî, hêdî ber bi Caddeya Ekinci ve meşiyan.

çapkirin