anmeldung

Şêx Mîsbahê Silîvî:

« Gava min beytên Cegerxwîn dixwendin

Seîdê Nûrsî digirîya »

Hevpeyvîn : Receb Dildar

Receb dildar-Em dikarin bi kurtayî we nas bikin ?

Şêx Mîsbah- Ez ji Farqînê me, di sala 1937-an de hatime dinyê. Di donzdeh salîya xwe de ji bo feqîtîyê çûm Qamîşloyê cem Cegerxwîn. Piştî şeş mehan dîsa vegerîyam Farqînê. Di nava 1960 û 1980-yî de 6-7 cara hatime girtin. Xêncî kurmancî, zimanê erebî û tirkî û zazakî ya lehçeya kurdî zanim. Çiqas şaîrê kurd hene, gelek helbestên wan di ezbera min de ne. Li ser edebîyat û kultura kurdî gelek lêkolînên min hene. Pênc kur, pênc qîz deh zarokên min hene. Aniha li Dîyarbekirê dijîm.

Receb Dildar- Şêxê delal te cara pêşîn Seîdê Nûrsî di kîja tarîxê de li ku derê dît ?

Şêx Mîsbah- Ez di sala 1957an de ji bo eskerîyê çûm bajarê Ispartayê. Ez wê çaxê bîst salî bûm Her çiqas Mele Selîm deh sal ji min mezintir bû jî, em bi hev re çûbûn eskerîyê. Mele Selîm Talebeyê Rîsaleyî nûr bû. Berî ku em teslîmî buluka xwe bibin, Mele Selîm ji min re got, em herin zîyareta Hz. Ustad. Min heta wê gavê ew zat nas nedikir, ji ber ku Mele Selîm bi emir ji min mezintir bû û ji min re seydatîyê jî kiribû, çi bigotana min nedigot na. Mele Selîm navnîşana Seîdê Nûrsî ji dikandarekî pirsî, wî jî got, ku herhal hûn li wî meleyê naçe xutbeyê dipirsin û dikanekî din nîşanî me da û got, « herin cem wî boyaxfiroşî, ew jî şagirtê wî ye, ew ê we bibe cem wî. » Boyaxfiroş got « ji bo hûn Ustad bibînin divê em lez bikin, çimkî wê gavek din biçe Emîrdaxê.» Şagirtên wî jê re digotin Ustad. Em bi lez çûn ber mala wî, texsîyeke mûrad a sor li ber derî sekinandî bû, şofêrek û Sofî Tahar jî li ber derî li benda wî bûn. Di dawîya texsîyê de lihêfek hebû, gotin « Ustad havîn zivistan gava dikeve texsîyê lihêfê li xwe dipêçe.» Sofî Tahar xizmeta wî dikir, texsî û şofêr jî yê şagittekî wî bûn, rojê înan dixist xizmeta wî ku pê biçe Emîrdaxê. Ustad her roja înê diçû Emîrdaxê li wê derê xutbe dixwend, loma yên din jê re digotin meleyê naçe xutbeyê.Çend deqîqe şûnde me mêze kir Seîdê Nûrsî hat, em çûn destê wî. Cara yekemîn min wê çaxê wî dît, sal 1957, 21ê meha 11 roja înê bû.

Receb Dildar- Seîdê Nûrsî merivekî çawa bû, hûn wê rojê çi axifîn ?

Şêx Mîsbah- Yekî dirêj, bê rî, çavşîn û avirên wî tûj bûn. Serçavê wî dirêj bû, pozekî beranî li ser bû. Şaşika li serê wî eyretî hatibû girêdan.Heşûyeke spîçolkî di bin cubeyê wî de xuya dikir, di bin heşûyê de fîstaneke dirêj li xwe kiribû,di lingê wî de goreyeke rîs a spî ku bi dest hatibû çêkirin hebû, şimikeke reş li xwe kiribû. Milên fîstan dirêj bûn heta ser destê wî dihatin, kilçika ku bi ser milê fîstan ve bû li ser zendê xwe girêdabû. Piştî ku em çûn destê wî, ji me pirsî got « hûn xelkê ku derê ne? » Me got, em ji Dîyarbekir in. Got « We xêre hûn hatine vira çi? » Me got em hatine eskerîyê, got « Baş e, Xwedê emrê we dirêj bike.» Paşê ji Mele Selîm pirsî got « Ev xort ji şêxên Norşînê ye?” Mele Selîm got « Na, şêx nîne, lê seyîd e, ehlîbeyt e.” Çeneya min bilind kir li ser çavê min nihêrt « Temam, min fam kir, di çavên vî zarokî de nûreke îlahî heye »got û serê min da ber sînga xwe maç kir, destê xwe di serê min da. Qama min metre û heftê û sê santîm bû lê hingî ew dirêj bû bi zorê digihîştim binî çeneya wî. Gava suwarî texsîyê bû, ji ber dirêjbûna wî serê wî li jora texsîyê ket, şaşika wî ket erdê, wê gavê min dît ku porê wî gelek dirêj bû. Ew li dawîya texsîyê rûnişt lihêfê li xwe pêça, Sofî Tahar jî li kêleka şofêr suwar bû û berê xwe dan Emîrdaxê.

Receb Dildar- Piştî ku hûn bûn esker, hûn çawa diçûn dîtina Seîdê Nûrsî, astengî dernediketin ?

Şêx Mîsbah- Em teslîm bûn û me li tûgaya perwerdekirina esker a 3-yemîn de dest bi eskerîyê kir. Ez û Mele Selîm di bulukên xwe de bûbûn mele. Ez li buluka 11-mîn, Mele Selîm li ya 12-mîn bû, ji ber ku em mele bûn em nediçûn talîmê. Dîsa jî heta 45 rojan em nikaribûn derketana sûkê. Piştî merasîma sondxwarinê sûk ji me re hat serbest kirin. Îcar em rojên yekşeman diçûn dîtina Hz. Ustad. Carna me qebûl dikir, carna jî digotin karên wî hene û me qebûl nedikir. Mala wî pirr li derveyî bajêr, nêzî tûgaya me bû. Di nava mala wî û tûgaya me de xeta trênê derbas dibû. Mala wî li ser tiştek wek bodromê bû. Meriv ji alîyê derve de bi pêlikan derdiket xanîyê wî. Yek odeyek tenê bû, bi textikan navbir dabûn odeyê, mutbex û serşok çêkiribûn. Gava meriv diket hundur cîyê rûniştina wî li alîyê rastê yên din li alîyê çepê diman. Dîwarên xanî ji kevir bûn, zemîn û ser xanî hatibûn beton kirin.

Receb Dildar- Te çawa dest bi xwendina beytan kir, tu dikarî hinekî qal bikî ?

Şêx Mîsbah- Rojek dîsa em diçûn mala wî, bi rê de min ji Mele Selîm re got : Ji Ustad re bibêje ku dengê ev talebeyê min pirr xweş e, eger hûn bixwazin bila çend îlahîyan ji we re bixwîne. Mele Selîm ji min re got « Tu merivekî kurdçî yî, ez ditirsim tu beytê wî kafirê Cegerxwîn bixwînî û Ustad pê aciz bibe.» Min jê re sond xwar û soz dayê ku ez ê beytên Cegerxwîn û yên li ser kurdan nexwînim.

Em çûn mala wî Sofî Tahar derî vekir, Ustad di nava lihêfa xwe de bû. Çend heb balîf li ber pişta wî bûn, textê ku li ser qûranê dixwînin li ber sînga wî bû, dinivisand. Me destê wî maç kir û em rûniştin. Mele Selîm jê re got û min çend heb îlahîyên bi tirkî li ser Hz. Muhemed jê re xwendin.

Îcar carek din gava em çûn, ez hinek dûrî Mele Selîm rûniştim û min ji Ustad re got : Eger destûra Ustad hebe ez dixwazim tiştekî jê re bibêjim. Got « Bibêje kurê min.» Min got : Li dinyayê çiqas şaîrên kurd hene, ez dikarim beytên wan bixwînim. Got « Pirr baş, mesela... » Min got : Mesela Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Sîyapoş, Feqîyê Teyran, Elîyê Herîrî, Bêkes, Hejar, Cegerxwîn... Got « Cegerxwîn ! » Min got :Belê Cegerxwîn ! Got « Kurêmin, ew Cegerxwînê ku jê re dibêjin kafir ? » Min got : Kafir e, ne kafir e ez nizanim, lê hûn bixwazin ez beytekê wî bixwînim, ew ê ji beyta wî eşkere bibe. Got « Bixwîne kurê min, ji xwe min jî pirr meraq dikir. Çawa dibe ku şaîrekî ewqas mezin dibe kafir ? Hela carek bixwîne.» Û min destê xwe avêt guhê xwe dest bi beyta Cegerxwîn kir.

Şerhan nebewî hukmên hedîsan wî hilat

Bo şêx û melan ma li dinê fikr û zekat

Zanim ku heye piştî heyatê ramemat

Zanim ji Xwedê pêştir tune kes ebedî

Ya Reb tu ji bo miletê kurdî mededî

Min vê helbestê tev xwend. Pişt re zîvirî ser min „Kurê min, kîja kafir ji wî re gotiye kafir?“ Min got, ez nizanim Ustadê min, Ên ku ji dawa kurd hez nakin ji şaîrên kurd re dibêjin kafir.

Receb dildar- Ûsa xuya ye ku hûn bi hev re bi tirkî diaxifîn, jixwe hinek şagirtên wî yên tirk jî dibêjin ku Ustad kurdî ji bîr kiribû û tu derdekî wî bi kurdî re tune bû, pirsa min ev e, Ustad kurdî dizanibû an na, bi we re qet bi kurdî axifî?

Şêx Mîsbah- Jixwe piştî ku min jê re beytên Cegerxwîn xwendin, wî bixwe dev ji tirkî berda û bi me re kurdî axifî û ji min re got „Kurê min, weka ku min fam kir tu zimanê kurdî baş dizanî û tu xortekî gora eslê xwe jî, bi şerefî. Min divê ji aniha pê ve kengî îmkana te çêbû tu werî ba min ji min re beytan bixwînî.“ Û li Sofî Tahar fitilî „ Binêre sofî, gava ev hatin ber derî, ez di ber sikratan de bim jî tu derî li wan vekî.“ Dîsa fitîlî ser min „Te bahsa Melayê Cizîrî kir, tu beytên wî dizanî?“ Min got belê ez dizanim. Got „Tu beyta wî ya

Mey nenoşî Şêxî Senanî xelet

Ew ne çûn nêv Ermenîstanê xelet

Dizanî?“ Min jî wê beytê pirr xweş zanibû. Min destê xwe da ber guhê xwe beyta „Mey nenoşî...“ jê re xwend. Pişt re xwest ku eger ez aciz nebûme jê re beytên Cegerxwîn bixwînim. Bi min jî xweş hatibû, min jî tim dixwest jê re bixwînim û min dest bi beyta,

Ji bona herkesek yarek heye, ê min welat yar e

Belê çi bikim di destê dijminê xwînxwarê xedar e

Kir, lê hîna nîvî nebûbû, Hz. Ustad lerizî giriya. Di nava lihêfa xwe de diricifî û hêsir ji çavên wî wek baranê dihatin xwarê. Wê rojê min çend heb beytên li ser Kurdîstanê yên din jî, jê re xwendin û em rabûn. Ji wê rojê pê ve min çi çax firset bidîta ez diçûm mala wî min jê re beytan dixwend, pirranî jî yên Cegerxwîn bûn.

Receb Dildar- Tê dîtin ku Ustad pirr di bin tesîra beytan de di ma, belkî jî we hesreta wî ya Kurdîstanê an jî birîna wî teze dikir, di vî warî de bîranîneke we heye an na?

Şêx Mîsbah- Rojek dîsa min jê re beyt dixwendin, Hz. Ustad pirr xerabû, di bin lihêfê de wek ku bi cizbê bikeve diricifî û digiriya, Sofî Tahar hat bi milê min girt û bi tirkî got „ Bes e, êdî vana nebêje, tesîreke mezin li Ustadê Hezret dikin, kal e, dilê wî qels bûye, tiştek bi wî bê ez ê te bikujim.“ Min dengê xwe birrî, ez sekinîm. Ustad fitilî ser min got „ Kurê min tu çima nabêjî, qey tu westîyayî?“ Min got, Ustadê min Sofî Tahar nahêle. Zîvirî ser Sofî Tahar got „ tu çima nahêlî?“ Sofî got „ Ustadê min tu nerehetî, emrê te mezin e, dilê te qels bûye, ez ditirsim ku tişyek bê serê te, loma min wî îkaz kir.“ Got „ Na, kurê min ev helbest dibin şîfa û dikevin canê min, ji ber vê şîfayê ye ku ez digirim diricifim û pê rehet dibim eger tu dixwazî ez bijîm berde bila bibêje.“

Receb Dildar- Xêncî beyt xwendinê, têkilîyeke we çêbû an na?

Şêx Mîsbah- Rojek dîsa ez çûm mala wî, min destê wî maçî kir, qet ji min re negot rûnî, çend rûpel kaxizên bi xetên erebî da destê min got „Vana bibe bide Husrev.“ Sofî Tahar mala Husrev nîşanî min da û ez çûm. Ji ber ku Sofî cilê Ustad dişuşt ev kar dabû min. Ez çûm mala Husrev ji min re got „Tu kî yî?“ min got ez esker im. Got “Tu ji ku yî?” Min got, ez ji Dîyarbekir im. Got “Tu şagirt î?” Min got, ez nebûm, lê ji aniha pê ve şagirt im. Got “ piştî tezkereyê vana bixwînin û bidin xwendin.”

Qansî min fam kir, Husrev di eskerîyê de Yuzbaşîyê qûrmay bûye, dev ji eskerîyê û jina xwe berdabû bi vî karî de ketibû. Berhemên Ustad diçûn ber destê wî, wî jî tiştên ku li hesabên tirkan nedihat ji nav derdixist û bi wî awayî çap dikir, yanî tahrîf dikirin. Delîlê herî mezin Xutbeya Şamê ye ye, kesên ku meraq dikin dikarin Xutbeya Şamê a kevn û a nû bidin ber hev û bixwînin. Wê wê çaxê bizanin ku çi tahrîfatên mezin tê de çêbûne.

Receb Dildar-Piştî eskerîyê we carek din Ustad dît an na?

Şêx Mîsbah- Piştî çar mehan me dan Anqerê û jê pê ve jî carek din min wî nedît, Xwedê rehma xwe lê bike.

çapkirin