Ciwanî û kalî

                                                           

 Wergerandina: Rezoyê Osê             

              

   Rojin havînî î bedew,derya Reş î hêmin.

    Gemî ji mirov û qirûqafan mişt e,- ban ji mûnet tanî bi dîzikan barkirî ye.

    Rêwîtî dûdirêj û xîzikî  ye – Krîm ;Kavkaz ;kenarên Anadolê;Konstantînopol...                                             

         Rojeke  tîrêjtûj , azmanekî  şîn ,  deryake  xemrî , rawestanên bêdawî li derbendên ji ademîzadan mişt û qîjqîja Qumriyan , ko  guh  li  mirov  ker dikin , sixêf , qîrên  berdestîkên   gemîvan :  Mayîna  !  Vîra  !  û   ji  nû  ve  hedinandin  , guhdarî  û  riyeke  ne lezok di ber çiyayên dûr ve , yên  di  nav leylana rojika agirbarî  de winda.

    Rêwiyên serpişk li sercihên hînik , vala,paqij û fereh hêwirî  bûn . Lê , rêwiyên belengaz û bêqewdir li cihên gemarî , di  nav  şelît  û  dîzikan  de , hêwirî bûn.Bihna dijwar  ji  her  cihî  difûre . Gih  germ  û  xweş e ,gih jî germixî û dilxelênek e.Lê,her dimîne cihê bêhntengiyê.

Taybetiya vê bêhnê , taybetiyeke gemiyane ye , ko tevî

hêwîbûn û hînkayiya deryayê dibe .. Li  vir mêr û jinên Rûs  in ;nêr  û  mêyên Ukrayînî  ne ;koçekên Afonî ne; Kurd in ; Gurc in...Kurd, - miletekî  kovî ye -, ji sibehê

tanî  êvarê  radizên . Gurc  jî  , yan  distirên , yan cotik direqisin , sivik diqevizin , çengan sivik radixin , lepên xwe vedikin û di nav rêwiyan de mêlevaniyê  dikin , bi şêweyekî  helperikane  diherikin : Taş – taş ; taş – taş!. Muqsiyên Rûsan , yên berê  wan li Palastînê , tim çayê vedixwin.Mirovekî dirêj î çengdaleqayî,xwediyê riheke

ziravik  û  poreke   mûseyî  ,  nivîsekê   bi   dengbilindî dixwîne , lê jinikeke bi fanêrekî sor û desmaleke kesk î gazane bi ser porekeke reş î ziwa de berdayî , ko di rex xwaringehê de cîwar bû ye û serbixwe diyar e , awirên tûj ji çavên xwe ji ser wî venade.                     Em,demeke dirêj,li ber kenarê derbendekê rawestiyan

Ez peyabûme ser kenêr , û gava zîvirîm , min dît ,çawa karwanekî   nû   ji   Kurdên   cilherhilî    û   çekdar   bi pêpelûkan  ve  hildikişe – peyayên  ko  li pêşiya wî kalê mezin û hestûgir hildikişiyan,bi xavikên sipî û qutikên xercûlî bûn ,bi qolanên bi zîv kutayî ,li ser noqên zirav girêdayî , bûn .. Kurdên , bi  me  re , di  rêwîtiyê  de ,bi komik,weke keriyekî li ser pişta gemiyê cîwar bûyî ,tev rabûne  ser  xwe   û   yekser   gêreke   vala   vemaliştin. Peyayên  Kalo , ew  cih  bi  mafûran  raxistin  û balgih danîn.Kalo , rengpaşane xwe li ser derzika piştê , li ser mafûran,vemidand.Riha wî weke pembo sipî bû ,dêmê wî , ji  tava  rojê hişkole  û qemirî bû . Û çavên wî , yên mêşinî û hûrik,bi rengekî ne normal diçîsiyan.

      Ez ber bi wî de çûm,li ser ferdekî Petatan rûniştim, silav lê kir û bi Rûsî pirsî :

    - Ji Kavkaz î?.

    Wî jî,bi zarşêrînî,bi Rûsî bersiv da:

    - Dûrtir,ezbenî.Ez Kurd im.

    - Bi kû de rêwî dibî ?.

    Wî bi mildarî,lê serbilindî,bersiv da:

    - Ber bi Stambolê de , ezbenî.Cem Padîşah bi xwe.Ji Padîşah bi xwe re sipasdariyan dibim , diyariyan :Heft qamçiyan .Padîşah heft xortên min birin şer.Tev , tiştê hebû .Û tev  di  şer  de hatin kuştin.Heft caran Padîşah serxweşiya min kir.

    - Tis ; tis ; tis ! – Wî  xortê  raserî me rawestiyayî ,bê dilêşaneke berbiçav,deng derxist.Xort xweşik û dagirtî bû,tosin bû û çixare di dest de bû.Ji Grêkên Kêrçî bû :

Kumekî  Şamî  î  gêlasî  /rengqeresî -wergêr/ , qutikekî xercûlî bi êlekekî sipî re ,şerwalekî cûm î li gor modê û soleke gulyaxkirî bi pişkokên ji kêlekê ve girtî –Kalekî

wisa û bi tenha xwe ma ye ! – wî,bi serhejandin,got.

    Kalo,li kumê wî nerî.

    - Çi hovik î, - bi asanî bersiv da – va tê kal bibî ,lê ez ne kal im û nema kal dibim.Çîroka Meymûn dizanî?.

    Xweşkoko,bê behwerî bişirî :

    - Çi  Meymûn ?.

    - De baş e , bibihîze !. Dizanî ,ko xwedê erd û azman afirandin ? .

    - Belê,dizanim.

    - Pişt  re , xwedê mirov afirand û ji mirov re got :Tê, mirovo , sih  salî  li  ser  rûkê zemînê bijî – Tê jiyaneke xweş bibûrînî,tê kêf bikî,tê behwer bî,ko her tiştê li ser

rûkê zemînê , xwedê  ji  bo  te  tenha  afirandiye  û  saz kiriye . Tu  bi  vê  danê  kêfxweş  î ? . Lê , mirov hizirî: Jiyaneke wisa xweş , lê tenha sih sal jiyan ! Oy ,xwedo, hindik e! – Dibihîzî ? – devbiken kalo pirsî.

    - Dibihîzim,- xweşkoko bersiv da.

    - Paşê , xwedê Ker afirand û ji Ker re got : Tê rahêjî

baran û kunan , wê mirov li te siwar bibin û bi rotikan li serê te bidin.Tu bi demjiyaneke wisa kêfxweş  î ?.Lê,

Ker  zirî , girî  û  ji  xwedê  re  got :Ez û hevqas emir?. Xwedo,tenha pazdeh sal emir bi min bide.-Van pazdeh

salan bavêje ser emrê min – mirov ji  xwedê re got , - ji

kerema  xwe , ji  para  wî  bi  min bide ! – Xwedê qîma xwe anî û wilo kir.Wilo ,emrê mirov bû çel û pênc sal.-Bi  rastî  ji  mirov  re  xweş  ket ? –  Kalo , bi  lênerîna xweşkoko,pirsî.

    - Ne xirab derket ,- wî ne bi piştrastî bersiv da,bê ko zanibe,bê ko jê re diyar be,ev çîrok tev ji bo çi ye.

    - Paşê , xwedê Seg afirand û sih sal emir da wî jî .Tê, xwedê ji Seg re got,nobedariya malê xwediyê xwe bikî,

behweriyê  bi  kesekî  xerîb  nayênî , tê  bi  rêwiyan  de bireyî , ji netebatiya nava xwe bi şevan xew nakî . Erê, dizanî , Seg yekser zûrî : Oy , nîvê vî emrî ji min re xîş bike,Xwedo !.Lê mirov dîse ji xwedê xwest:Vî nîvemrî

jî bi min bide !. Xwedê , ew jî kire ser emrê mirov de .- Niha,emrê mirov çiqas çê bû?.

    - Bû şêst,- Xweşkoko bi girnijîn got.

    - Belê ,xwedê,pişt re Meymîn afirand,sih sal emir da wî jî û got ,ko wê bê zehmetkêşî û xemhilgirî bijî ,lê wê

dêmeke  ne  sipehî  li  ser  be – Tu  dizanî , tazî  ye , bi qermîçonk e , birûyên rût di eniyê de çandî ne –  û  wê tim hewil bide,ko lê bête temaşakirin ,da herkes ji xwe re pê bikene.

    Xweşkoko pirsî :

    - Dêmek  wî  jî  ev  emir  nepejirand,û nîvê vî emrî ji xwe re xwest?.

    - Erê , nepejirand , - Kalo got, û pê re xwe dirêj kire tîrika Kurdekî nêzîk û ji dest girt. -Belê,mirov ev nîv jî ji xwe re, ji xwedê, xwest,- wî got,û dîse xwe vemidand.

    - Bêdeng ma û li devereke hemberî xwe dinerî ,em ji

bîr kirin.Pişt re dest bi  axaftinê  kir , bê  ko  berê  xwe bide kesekî :                                                                       -Mirov sih salên xwe,yên resen,mirovane jiya –dixwar,

vedixwar,dikete şeran ,di dawetan de xwe dihejand , ji

jinên  ciwan  û  keçikan  hes  dikir .. Lê , pazdeh  salên  Kerane  kar  kir , mal  da  hev ..Û pazdeh salên Segane malê xwe parast ,bi rûtirşî di ber de reyî ,bi şevan xew nekir.Erê,pişt re rahol bû ,kal bû , weke wî Meymûnî . Wilo,herkes bi serhejandin bi kalbûna wî dikenîn.Belê

Ev tişt tev wê bi serê te bên ,- bi ken Kalo ji Xweşkoko re got,û dûvkê tîrikê di nav dinanan re digerand.

    - Çima ev yeka bi serê te ne hat? – Xweşkoko pirsî.

    - Bi serê min ne hat.

    - Çima ne hat?.

    - Yên weke min,kêm in, - bi tundî Kalo got. – Ez ne bûme Ker, ne bûme Seg ,- Çima ez ê bibim Meymûn?.

Ez ê li ser çi kal bibim?.

   

""""""""""""""""""""""""""""""""""""""

  ÎVAN BÛNÎN

   Nivîsên berhevkirî di 9 "tom" an de.

   Weşanên çanda hunerî /xudojstvinnaya lîteratûra/,

Mosko 1966,tom 7.

copyright © 2002-2004 info@pen-kurd.org